ట్రంప్, పుతిన్, జిన్‌పింగ్‌ల సమావేశం ఎప్పుడు? దీని గురించి యూరప్ ఎందుకు ఆందోళనగా ఉంది?

ట్రంప్, జిన్‌పింగ్, పుతిన్
ఫొటో క్యాప్షన్, ట్రంప్, పుతిన్, జిన్‌పింగ్ తొలి త్రైపాక్షిక సమావేశం
    • రచయిత, గ్రిగోర్ అతానేషియన్
    • హోదా, బీబీసీ న్యూస్, రష్యా ప్రతినిధి
  • ప్రచురణ
  • చదివే సమయం: 7 నిమిషాలు

చైనా, రష్యా, అమెరికా దేశాధినేతల మధ్య జరగనున్న తొలి త్రైపాక్షిక సమావేశానికి జరుగుతున్న ఏర్పాట్లు యూరప్ దేశాల్లో ఆందోళనలను రేకెత్తించాయి.

మాస్కో రెడ్ స్క్వేర్‌లోని మానెజ్ (సెంట్రల్ ఎగ్జిబిషన్ హాల్)లోని ఒక ఎగ్జిబిషన్‌ను నవంబర్ 4న రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్ సందర్శించారు. ఆయన వెంట కొందరు స్కూల్ విద్యార్థులు ఉన్నారు. 1945 ఫిబ్రవరిలో యాల్టా కాన్ఫరెన్స్‌ను ప్రతిబింబిస్తున్న ఒక పెద్ద స్టాచ్యూ ముందు ఆగి ఆయన దాన్ని పరిశీలించారు.

ఈ స్టాచ్యూ అప్పటి బ్రిటన్ ప్రధానమంత్రి విన్‌స్టన్ చర్చిల్, అమెరికా అధ్యక్షుడు ఫ్రాంక్లిన్ డి. రూజ్‌వెల్ట్, సోవియట్ యూనియన్ నేత జోసెఫ్ స్టాలిన్‌లను చూపిస్తుంది.

''యుద్ధానంతరం వరల్డ్ ఆర్డర్ ఎలా ఉండాలనే దానిపై చర్చించేందుకు ఈ మూడు శక్తివంతమైన ప్రాంతాలకు చెందిన అధినేతలు సమావేశయ్యారు'' అని పిల్లలకు పుతిన్ వివరించారు.

నవంబర్ 18, 19 తేదీల్లో పుతిన్, అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనల్డ్ ట్రంప్, చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్‌పింగ్‌లు సమావేశం అయ్యేందుకు చర్చలు జరుగుతున్నాయని ఇటీవలే చైనా, రష్యా దేశాల అధికారులు ప్రకటించారు.

బీబీసీ న్యూస్ తెలుగు వాట్సాప్ చానల్‌లో చేరడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి
ఫొటో క్యాప్షన్, బీబీసీ న్యూస్ తెలుగు వాట్సాప్ చానల్‌లో చేరడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి

చైనాలోని దక్షిణ ప్రాంత నగరమైన షెన్‌జెన్‌లో జరిగే ఆసియా-పసిఫిక్ ఆర్థిక సహకార శిఖరాగ్ర సదస్సు (ఏపీఈసీ) కు ఈ ముగ్గురు నేతలు హాజరు కానున్నారు. వీరి సమావేశం జరగనుందని వైట్‌హౌస్ అధికార ప్రతినిధి ఒలీవియా వేల్స్ కూడా శుక్రవారం ధ్రువీకరించారు.

రష్యా ఇటువంటి ఒక సమావేశాన్ని ప్రతిపాదిస్తోందన్న వార్త అక్టోబర్‌లో మొదట వెలువడినప్పుడు, అది వెంటనే ఈయూ, యుక్రెయిన్‌లో ఆందోళనలను రేకెత్తించింది. చాలామందికి 1945 ఫిబ్రవరిలో జరిగిన ‘యాల్టా’ సమావేశం గుర్తుకు వచ్చింది.

ఆ సమయంలో.. హిట్లర్‌ కూటమికి వ్యతిరేకులైన నేతలు బ్లాక్ సీ (నల్ల సముద్రం) తీరంలో ఉన్న రష్యన్ జార్ (రాజు) పూర్వపు నివాసంలో సమావేశమయ్యారు.

జర్మనీపై విజయం సాధించిన తర్వాత జపాన్‌పై యుద్ధంలో పాల్గొనేందుకు స్టాలిన్ అంగీకరించగా, అందుకు ప్రతిఫలంగా తూర్పు యూరప్‌లో సోవియట్ యూనియన్ ప్రభావాన్ని విస్తరించుకోవడానికి ఆయనకు అనుమతి లభించింది.

ఇదే సమయంలో.. తూర్పు ఆసియాలో దీనికి సంబంధించిన ఒక రహస్య ఒప్పందం జరిగింది. దాని కింద, జపాన్‌కు చెందిన దక్షిణ సఖాలిన్, కురిల్ ఐలాండ్స్‌ను సోవియట్‌ యూనియన్‌కు ఇచ్చారు.

చైనాలోని పోర్ట్ ఆర్థర్‌ వద్దనున్న సోవియట్ నేవల్ బేస్‌ను పునరుద్ధరించారు. మంచురియాలో ప్రత్యేక ఆర్థిక ప్రయోజనాలను కూడా మంజూరు చేశారు.

యాల్టా ఒప్పందం
ఫొటో క్యాప్షన్, 1950ల నాటికి, యాల్టా (సమావేశం) కొంతమంది దృష్టిలో డెవిల్ (దెయ్యం)తో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందానికి పర్యాయపదంగా మారిపోయింది.

అప్పటి నుంచి, తూర్పు యూరప్‌లో 'యాల్టా' అనే పదాన్ని, చిన్న దేశాల ప్రయోజనాలను పట్టించుకోకుండా, ప్రపంచాన్ని తమ తమ ప్రభావ పరిధులుగా విభజించుకోవడానికి అగ్రరాజ్యాలు కుదుర్చుకునే ఒప్పందాన్ని సూచించేందుకు తరచూ ఉపయోగిస్తున్నారు.

‘‘ ఇది కేవలం ప్రభావ ప్రాంతాల పున:పంపిణీ జరిగే యాల్టా-2, యాల్టా-3, యాల్టా-4 కాకూడదని నేను కోరుకుంటున్నాను'' అని యుక్రెయిన్ అధ్యక్షుడు వోలొదిమిర్ జెలియెన్‌స్కీ అన్నారు.

''అలస్కా తర్వాత.. కొత్త 'యాల్టా' ఒప్పందం కుదుర్చుకోవాలనే రష్యా అధికారుల ఆకాంక్షలకు అనుగుణంగా ఈ పరిణామాలు కొనసాగితే.. అది రష్యాకు రెండో అతిపెద్ద దౌత్య విజయం అవుతంది'' అని తెలిపారు.

అదేవిధంగా.. యుక్రెయిన్‌లో యుద్ధాన్ని ముగించేందుకు జరిగే ఏ చర్చలోనైనా యూరప్‌ను భాగస్వామిగా చేర్చుకోవడం చాలా ముఖ్యమని జర్మనీ చాన్సలర్ ఫ్రెడరిక్ మెర్జ్ అన్నారు.

''యూరప్‌ ఈ ప్రక్రియలో భాగం కావాలనుకుంటుంది. అవుతుంది కూడా'' అని చెప్పారు.

''ఆంక్షలకు సంబంధించినవి అయినా, భవిష్యత్‌లో భద్రతా ఏర్పాట్లు వంటివైనా శాంతి ఒప్పందంలోని కీలక అంశాలు.. యూరప్ దేశాలు పాల్గొనకుండా పరిష్కారం కావు. ఇది అన్ని వర్గాలకు తెలుసు'' అని తెలిపారు.

రష్యాకు అనుకూలంగా యుక్రెయిన్‌లో యుద్ధాన్ని ముగించేందుకు సురక్షితమైన మద్దతును పొందడమే పుతిన్ లక్ష్యం కావొచ్చని వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ రిపోర్టు పేర్కొంది. ట్రంప్, షీ జిన్‌పింగ్‌తో ఆయన ఏం విషయాలపై చర్చించబోతున్నారో అస్పష్టంగా ఉంది.

''యుక్రెయిన్ అంశం ఏదో ఒక రూపంలో కచ్చితంగా చర్చకు వస్తుంది'' అని రష్యా అధ్యక్షుడి సహాయకుడు యురి ఉషాకోవ్ అన్నారు.

అయితే, ''ప్రస్తుతానికి, ఇంత ఉన్నత స్థాయిలో, ఇంత అసాధారణమైన విధానంలో జరిగే సమావేశంలో ఏయే అంశాలపై చర్చించవచ్చనే దానిపై కేవలం ప్రాథమిక అవగాహన మాత్రమే మాకు ఉంది" అని అన్నారు.

ఈ సమావేశ అజెండాలో యుక్రెయిన్‌ అంశం ఉందనే విషయాన్ని ట్రంప్ ఖండించారు. ''అణ్వాయుధాలు, అణు నిరాయుధీకరణపై చర్చించేందుకు మేం సమావేశం కావొచ్చు'' అని చెప్పారు.

యాల్టా ఒప్పందం
ఫొటో క్యాప్షన్, 1943 డిసెంబర్ 1న తీసిన ఫోటోలో అప్పటి బ్రిటన్ ప్రధానమంత్రి విన్‌స్టన్ చర్చిల్, అమెరికా అధ్యక్షుడు ఫ్రాంక్లిన్ డి. రూజ్‌వెల్ట్, సోవియట్ యూనియన్ నాయకుడు జోసెఫ్ స్టాలిన్

యూరప్ లేకుండా యుక్రెయిన్ చర్చల్లో పాల్గొనాలని చైనా కోరుకోవడం లేదని వాషింగ్టన్‌లోని అమెరికా యూనివర్సిటీ అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ జోసెఫ్ టోరిజియాన్ అన్నారు.

ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, చైనాలోని శక్తివంతమైన వ్యక్తులు గతంలో కంటే యూరోపియన్ యూనియన్‌కు తక్కువ ప్రాముఖ్యత ఇస్తున్నారు. అయినప్పటికీ, ఒక ప్రధాన వాణిజ్య భాగస్వామిగా, యూరోపియన్ దేశాలతో మంచి సంబంధాలను కొనసాగించడంలో చైనా ఆసక్తిగా ఉంది.

అణ్వాయుధాలపై చర్చల పట్ల బీజింగ్ కూడా సందేహంతో ఉందని టోరిజియాన్ అన్నారు.

''తమ అణు కార్యక్రమం చాలా చిన్నదని చైనా భావిస్తోంది. దీనికి సంబంధించి పెద్దగా సమాచారం ప్రజల్లో లేకపోవడం ఒక విధంగా మేలు'' అని తెలిపారు.

ట్రంప్, పుతిన్, జిన్‌పింగ్
ఫొటో క్యాప్షన్, అమెరికా, రష్యాల మధ్య అణ్వాయుధ నియంత్రణ ఒప్పందం ఫిబ్రవరిలో ముగిసింది.

ఎవరికి ప్రయోజనం?

ఇలాంటి ఒక సమావేశం వల్ల రష్యా ప్రయోజనం స్పష్టం.. యుక్రెయిన్‌పై చర్చల్లో యూరప్‌ను దూరంగా ఉంచాలని ఇది కోరుకుంటోంది. అంతేకాక, అంతర్జాతీయ వేదికపై మాస్కో ఏకాకి చేయలేరని మరోసారి నిరూపించాలనుకుంటోంది.

అమెరికా అధ్యక్షుడు కూడా ఈ సమావేశానికి హాజరు కావడం ఈ సమావేశం మరో ప్రత్యేక ఆకర్షణ. "ఈ సమావేశం పట్ల ట్రంప్ చాలా ఉత్సాహంగా ఉన్నారు. ఎందుకంటే దీనికి ఒక ఘనత, ప్రత్యేక వాతావరణం ఉంటాయి" అని టోరిజియాన్ చెప్పారు.

"ప్రపంచంలోని ప్రధాన శక్తివంతమైన వ్యక్తులు ఏకమవ్వడం ఎంత అద్భుతమో, అలా చేసిన మొదటి వ్యక్తి తానేనని, తాను శాంతిని తీసుకువస్తున్నానని ఆయన చెప్పగలుగుతారు" అని టోరిజియాన్ అన్నారు.

కానీ, ఈ సమావేశం వల్ల బీజింగ్‌కు కలిగే ప్రయోజనాలు అంత స్పష్టంగా లేవు. "చైనాకు యాల్టా ఒక మంచి జ్ఞాపకం కూడా కాదు" అని టోరిజియాన్ చెప్పారు.

మంచురియాలో సోవియట్ యూనియన్‌కు ప్రత్యేక ప్రయోజనాలు కల్పించేలా స్టాలిన్ ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడంపై చైనా తీవ్ర అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసింది.

''1949లో చైనాలో కమ్యూనిస్టులు విజయం సాధించిన తర్వాత, యాల్టా సమావేశంలో సోవియట్ యూనియన్ డిమాండ్ చేసిన విషయాలు, ఆ తర్వాత కూడా కొనసాగించిన డిమాండ్లు చైనాకు ఒక ప్రధాన సమస్యగా మారాయని మావో (మావో జెడాంగ్) కూడా గుర్తించారు" అని అన్నారు.

ఆ తర్వాత చైనాకు, సోవియట్ యూనియన్‌కు మధ్య విభేదాలు రావడానికి కారణాల్లో ఇదొకటి.

తూర్పు యూరప్ కేసులో ఆ సమయంలో ఆ పరిస్థితుల నుంచి సోవియట్ యూనియన్ నిజంగా లబ్ది పొందిందా అన్నది చరిత్రకారులు ఇప్పటికీ చర్చించుకుంటున్నారు.

1945 ఫిబ్రవరి నాటికి, సోవియట్ సైన్యాలు రొమేనియా, బల్గేరియాలను పూర్తిగా ఆక్రమించడంతో పాటు, పోలాండ్, హంగేరీ, చెకోస్లోవేకియాలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలను కూడా తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాయి.

కానీ నేడు, రష్యా బలగాలు తూర్పు యుక్రెయిన్ మొత్తం ప్రాంతాన్ని తమ ఆధీనంలోకి తీసుకోలేదు. అంతేకాకుండా, 1945లో మాదిరిగా కాకుండా, శిఖరాగ్ర సమావేశంలో పాల్గొంటున్న దేశాలలో కేవలం ఒక దేశం మాత్రమే యుద్ధంలో ప్రత్యక్షంగా పాలుపంచుకుంటోంది.

జార్జ్ బుష్
ఫొటో క్యాప్షన్, 2002లో, అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జ్ బుష్, లిథువేనియాలో మాట్లాడుతూ యాల్టా వంటి సంఘటనలు మళ్లీ జరగవని అన్నారు.

అంతర్జాతీయంగా పేరు, ప్రఖ్యాతలు

ప్రపంచాన్ని ప్రభావవంతమైన శక్తులుగా విభజించేందుకు కేవలం ఒకే ఒక్క రష్యా దేశానికి మాత్రమే ఇప్పటికీ ఆసక్తి ఉందని స్పష్టంగా తెలుస్తుందని టోరిజియాన్ అన్నారు.

ట్రంప్ ప్రభుత్వం రూపొందించిన జాతీయ భద్రతా వ్యూహం, పాశ్చాత్య ప్రపంచాన్ని అమెరికా తన ప్రభావ పరిధిగా పేర్కొంటోంది.

అయినప్పటికీ, తైవాన్‌కు అందిస్తున్న మద్దతును అమెరికా ఉపసంహరించుకోవడం లేదు. అదే సమయంలో, లాటిన్ అమెరికాలో చైనా ఉనికి బీజింగ్‌కు అత్యంత కీలకంగా కొనసాగుతోంది.

రష్యా తనను అమెరికా, చైనాలకు సమానమైన స్థాయిలో సూపర్‌పవర్‌గా పరిగణించుకుంటుందని యూనివర్సిటీ ఆఫ్ గ్లాస్గోకు చెందిన మార్సిన్ కాజ్‌మార్స్కీ చెప్పారు.

రష్యాకు సమానమైన హోదాను ఇస్తూ తరచూ చైనా అధికారుల నుంచి ప్రకటనలు వెలువడుతుంటాయి. అయితే, తెరవెనుక, చైనా నిపుణులు గానీ, చైనా నాయకత్వం గానీ రష్యాను సమాన శక్తిగా పరిగణించవు.

"చైనా నాయకత్వం, అక్కడి ప్రభావవంతమైన వ్యక్తులు అమెరికాను మాత్రమే చైనాకు సమానంగా పరిగణిస్తారు" అని ఆయన అన్నారు.

ఇలాంటి త్రైపాక్షిక శిఖరాగ్ర సమావేశం బీజింగ్ అంతర్జాతీయ ప్రతిష్ఠను పెంచగలదని, ఇతర ప్రధాన దేశాల అధినేతలు కలవడానికి వచ్చే ప్రపంచ నాయకుడిగా షీ జిన్‌పింగ్‌ను నిలబెట్టగలదని మార్సిన్ కాజ్‌మార్స్కీ అన్నారు.

అయితే, అమెరికా కాంగ్రెస్ మధ్యంతర ఎన్నికల్లో రిపబ్లికన్ పార్టీ ఓటమి.. ప్రపంచ వేదికపై ట్రంప్ స్థానాన్ని అంతకముందు కంటే కాస్త బలహీనపర్చింది.

చైనా తన అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని బలపర్చుకోవాలనుకుంటుందా అనే ప్రశ్నను అడగ్గా.. ''ఈ సమావేశం విషయంలో నేను పూర్తిగా అంగీకరించలేను'' అని కాజ్‌మార్స్కీ అన్నారు.

2000 సంవత్సరంలో తూర్పు యూరప్‌ను సందర్శించిన అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జ్ డబ్ల్యూ బుష్.. యాల్టా ఒప్పందాలను తరచూ చారిత్రక దుష్పరిణామంగా పేర్కొనేవారు.

ఆయన ఈ వ్యాఖ్యలు నేరుగా పుతిన్‌ను ఉద్దేశించి ఉండేవని న్యూయార్క్ టైమ్స్ పేర్కొంది. తమ సరిహద్దు దేశాల వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకునే హక్కు రష్యాకు లేదని బుష్ ఆయనకు చెప్పారు. సోవియట్ యూనియన్ చర్యలకు క్షమాపణ చెప్పాలన్నారు.

దాదాపు 25 ఏళ్ల తర్వాత, యాల్టా శిఖరాగ్ర సమావేశాన్ని కనీసం పోలి ఉండే సమావేశాన్ని అమెరికా, చైనా నాయకులతో పుతిన్ ఏర్పాటు చేయగలిగితే, దానివల్ల ఎలాంటి నిర్దిష్ట ఫలితాలు రాకపోయినా అది ఆయనకు ఒక చిన్న విజయంగానే పరిగణించవచ్చు.

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,  ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)