अमेरिकेत हत्येचा कट रचल्याप्रकरणी एका भारतीयाला 19 वर्षांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा, जाणून घ्या नेमकं प्रकरण काय

गुरपतवंत सिंग पन्नू (फाइल फोटो)
फोटो कॅप्शन, गुरपतवंत सिंग पन्नू (फाइल फोटो)
    • Author, कायला एपस्टिन
    • Reporting from, न्यूयॉर्कमधील न्यायालय
  • Published
  • वाचन वेळ: 5 मिनिटे

अमेरिकेतील एका संघीय न्यायालयाने भारतीय नागरिक निखिल गुप्ता याला शीख राजकीय नेते गुरपतवंत सिंह पन्नू यांच्या हत्येचा कट रचल्याप्रकरणी 235 महिने म्हणजेच 19 वर्षांहून अधिक काळ तुरुंगवासाची शिक्षा ठोठावली आहे.

निखिल गुप्ता याने फेब्रुवारी महिन्यात सुपारी देऊन हत्या घडवून आणणे, हत्येचा कट रचणे आणि मनी लाँडरिंगचा कट रचणे या आरोपांची कबुली दिली होती.

दरम्यान, शुक्रवारी (20 नोव्हेंबर) फेडरल कोर्टाच्या न्यायाधीशांनी सांगितलं की, शिक्षा पूर्ण झाल्यानंतर निखिल गुप्ताला अमेरिकेतून हद्दपार केले जाण्याची किंवा त्याच्या मायदेशी पाठवले जाण्याची शक्यता आहे.

न्यूयॉर्कच्या दक्षिण जिल्ह्याचे अमेरिकेतील अटर्नी कार्यालयाने याबाबत 'एक्स'वर एक पोस्ट केली आहे. या एका पोस्टमध्ये म्हटलं, "न्यूयॉर्कच्या दक्षिण जिल्ह्याचे अमेरिकेतील अटर्नी जेमी मॅकडोनाल्ड यांनी सांगितलं की, अमेरिकेच्या न्याय विभागासह कायद्याची अंमलबजावणी करणाऱ्या यंत्रणा अमेरिकेच्या भूमीवर किंवा अमेरिकन नागरिकांविरोधात हिंसाचार करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांवर कारवाई करतील आणि त्यांना जबाबदार धरतील."

अमेरिकेतील सरकारी वकिलांचा आरोप होता की, एका भारतीय सरकारी अधिकाऱ्याने खलिस्तान चळवळीतील प्रमुख चेहरा असलेल्या गुरपतवंत सिंह पन्नू यांची हत्या करण्याचे निर्देश गुप्ता याला दिले होते. या चळवळीतून शिखांसाठी स्वतंत्र देशाची मागणी केली जाते.

भारताने या प्रकरणात आपला कोणताही सहभाग नाकारला आहे. भारत सरकारने पन्नू यांना दहशतवादी घोषित केले आहे. मात्र, पन्नू यांनी हे आरोप फेटाळले आहेत.

पन्नू यांनी यापूर्वी बीबीसीशी बोलताना म्हटलं होतं, "निखिल गुप्ता याने गुन्ह्याची कबुली देणे ही भारतातील मोदी सरकारने अमेरिकेच्या भूमीवर सुपारी देऊन हत्या घडवून आणण्याचा सुनियोजित कट रचल्याची न्यायालयीन पुष्टी आहे."

अमेरिकेचे नागरिक असलेले पन्नू हे अमेरिकेतून कार्यरत असलेल्या 'सिख्स फॉर जस्टिस' (एसएफजे) या शीख फुटीरतावादी संघटनेचे प्रवक्ते आहेत. भारतात 2019 पासून या संघटनेवर बंदी आहे.

काही संघटना आणि गट अनेक वर्षांपासून शिखांसाठी स्वतंत्र देशाची मागणी करत आहेत.

मात्र, भारत खलिस्तान चळवळीला सातत्यानं विरोध करत आला आहे. देशातील राजकीय पक्षांचाही स्वतंत्र खलिस्तानच्या मागणीला विरोध आहे. भारतात शीख हा धार्मिक अल्पसंख्याक समुदाय असून देशाच्या एकूण लोकसंख्येत त्यांचे प्रमाण सुमारे 2 टक्के आहे.

सरकारी वकिलांचे आरोप काय?

सरकारी वकिलांच्या आरोपानुसार, मे 2023 मध्ये भारतीय गुप्तचर अधिकारी विकास यादव याने पन्नू यांच्या हत्येसाठी निखिल गुप्ताला सोबत घेतले.

वकिलांच्या म्हणण्यानुसार, यादवने गुप्ताला पन्नू यांची वैयक्तिक माहिती पुरवली होती. यामध्ये न्यूयॉर्कमधील त्यांचा पत्ता आणि त्यांच्या दैनंदिन कामाशी संबंधित माहितीचा समावेश होता.

सरकारी वकिलांनी सांगितलं की, आपल्या हँडलरच्या निर्देशानुसार गुप्ताने हत्येचा कट प्रत्यक्षात आणण्यासाठी एका व्यक्तीशी संपर्क साधला होता. मात्र, ती व्यक्ती प्रत्यक्षात अमेरिकन सरकारसाठी माहिती पुरवणारी गुप्तहेर होती.

या खबरीने गुप्ताची एका व्यक्तीशी भेट घडवून आणली आणि तो एक सुपारी किलर असल्याचे सांगितले होते. मात्र, प्रत्यक्षात ती व्यक्ती अमेरिकेच्या ड्रग एन्फोर्समेंट अॅडमिनिस्ट्रेशनची (डीईए) गुप्तहेर अधिकारी होती.

निखिल गुप्ताने अमेरिकन नागरिक आणि भारतातील फुटीरतावादी शीख नेते गुरपतवंत सिंग पन्नू यांच्या हत्येचा कट रचल्याचा गुन्हा कबूल केला आहे.
फोटो कॅप्शन, निखिल गुप्ताने अमेरिकन नागरिक आणि भारतातील फुटीरतावादी शीख नेते गुरपतवंत सिंग पन्नू यांच्या हत्येचा कट रचल्याचा गुन्हा कबूल केला आहे.
Skip podcast promotion and continue reading
BBC News मराठी आत्ताच फॉलो करा WhatsApp कर
बीबीसी न्यूज मराठी आता व्हॉट्सॲपवर

तुमच्या कामाच्या गोष्टी आणि बातम्या आता थेट तुमच्या फोनवर

फॉलो करा

End of podcast promotion

जून 2023 मध्ये चेक प्रजासत्ताकची राजधानी प्राग येथील विमानतळावरून गुप्ताला अटक करण्यात आली होती. त्यानंतर त्याचे अमेरिकेकडे प्रत्यार्पण करण्यात आले. शुक्रवारी (20 नोव्हेंबर) मॅनहॅटन न्यायालयात शिक्षा सुनावण्यात येईपर्यंत त्याला न्यूयॉर्कमधील तुरुंगात ठेवण्यात आले होते.

गुप्ता याने गुन्ह्याची कबुली दिल्याची घोषणा करताना अमेरिकेचे तत्कालीन अटर्नी जे. क्लेटन यांनी एका निवेदनात म्हटले होते, "त्याला असे वाटले की, तो अमेरिकेबाहेर राहून या देशात एखाद्याची हत्या करू शकतो आणि त्याचे कोणतेही परिणाम त्याला भोगावे लागणार नाहीत. ती व्यक्ती केवळ अभिव्यक्तिस्वातंत्र्याच्या आपल्या अमेरिकन अधिकाराचा वापर करत होती."

दरम्यान, गुप्ताला अटक झाल्यानंतर भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या प्रवक्त्याने सांगितले होते की, विकास यादव आता भारत सरकारचा कर्मचारी नाही.

अमेरिकेने उपस्थित केलेल्या सुरक्षाविषयक चिंतेचा विचार करण्यासाठी भारताने एक चौकशी समिती स्थापन केल्याचेही प्रवक्त्याने सांगितले होते.

ब्रिटिश कोलंबियातील सरे येथील गुरुद्वाराचे प्रमुख म्हणून हरदीप सिंह निज्जर यांच्यानंतर जबाबदारी स्वीकारलेले शीख फुटीरतावादी नेते नरिंदर सिंह रंधावा यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं की, ही शिक्षा म्हणजे भारत सरकारकडून भारतात आणि परदेशात शिखांचा ऐतिहासिक व पद्धतशीर छळ केला जात असल्याच्या आरोपांविरोधात "पहिल्यांदाच न्याय मिळाल्याचे" संकेत आहेत.

ओंटारियोमध्ये राहणारे आणखी एक शीख फुटीरतावादी समर्थक इंदरजीत गोसल यांनी या शिक्षेचे वर्णन "समाजासाठी एक मोठी घटना" असे केले.

ते म्हणाले, "संपूर्ण समाजासाठी अखेर एखाद्याला रंगेहाथ पकडण्यात आल्याचे पाहण्याची ही संधी आहे."

निज्जर यांच्या हत्येचे प्रकरण

1980 आणि 1990 च्या दशकात खलिस्तानच्या मागणीसाठी सुरू असलेला शीख सशस्त्र उठाव भारताने मोडून काढला होता.

सध्या भारतात या चळवळीला फार पाठिंबा नाही. मात्र, परदेशात स्थायिक झालेल्या शिखांच्या काही गटांकडून अजूनही खलिस्तानची मागणी केली जाते.

पन्नू यांच्याविरोधात भारतात दहशतवादासह अनेक गंभीर आरोप आहेत. मात्र, त्यांनी हे आरोप फेटाळले आहेत. आपण एक कार्यकर्ता असून केवळ खलिस्तानच्या विचारसरणीवर विश्वास ठेवतो, असे त्यांचे म्हणणे आहे.

न्यायालयात पीडित व्यक्तीवर झालेल्या परिणामांबाबत दिलेल्या निवेदनात पन्नू यांनी म्हटले की, हत्येचा प्रयत्न अयशस्वी ठरल्याने त्यांच्या सक्रियतेवर कोणताही परिणाम झालेला नाही.

त्यांनी लिहिले, "स्वातंत्र्य मिळवण्याची किंमत भारताच्या गोळ्या खाणे असेल, तर त्यासाठी मी पूर्णपणे तयार आहे."

शीख फुटीरतावादी नेते हरदीप सिंग निज्जर यांची कॅनडामध्ये हत्या करण्यात आली.
फोटो कॅप्शन, शीख फुटीरतावादी नेते हरदीप सिंग निज्जर यांची कॅनडामध्ये हत्या करण्यात आली.

गुप्ता प्रकरणानंतर 2023 मध्ये ब्रिटिश कोलंबियात झालेल्या शीख फुटीरतावादी नेते हरदीप सिंह निज्जर यांच्या हत्येच्या स्वतंत्र प्रकरणाची चौकशी आणि त्यासंबंधीचे प्रश्नही अधिक तीव्र झाले. या घटनेमुळे भारत आणि कॅनडा यांच्यातील तणाव वाढला होता.

सप्टेंबर 2023 मध्ये कॅनडाचे तत्कालीन पंतप्रधान जस्टिन ट्रुडो यांनी हरदीप सिंह निज्जर यांच्या हत्येत भारताचा संभाव्य सहभाग असल्याचे 'विश्वसनीय आरोप' असल्याचे म्हटले होते.

निज्जर हे देखील खलिस्तानच्या निर्मितीचे समर्थक होते आणि पन्नू यांचे सहकारी होते.

ब्रिटिश कोलंबियातील एका गुरुद्वाराबाहेर 2 हल्लेखोरांनी निज्जर यांची गोळ्या झाडून हत्या केली. भारताने या हत्येतील आपला सहभागही नाकारला आहे.

सरकारी वकिलांच्या आरोपानुसार, निज्जर यांच्या हत्येच्या दुसऱ्याच दिवशी गुप्ता याने अमेरिकेच्या गुप्तहेर अधिकाऱ्याला सांगितले होते की, निज्जर हे देखील 'निशाण्यावर होते' आणि 'आमच्याकडे अनेक लक्ष्य आहेत.'

कोण आहे निखिल गुप्ता?

न्यूयॉर्कच्या दक्षिण जिल्ह्यातील अमेरिकेच्या अटर्नी कार्यालयाच्या माहितीनुसार, "निखिल गुप्ता हा भारतीय नागरिक असून तो पूर्वी भारतात राहत होता. विकास यादव आणि इतरांशी झालेल्या संभाषणात त्याने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अमली पदार्थ आणि शस्त्रास्त्रांची तस्करी करत असल्याचे सांगितले होते. यादव हे भारत सरकारच्या मंत्रिमंडळ सचिवालयात काम करत होते. याच सचिवालयाच्या अंतर्गत भारताची परदेशी गुप्तचर संस्था रिसर्च अँड अॅनालिसिस विंग (रॉ) कार्यरत आहे."

"गुप्त माहिती देणाऱ्या व्यक्तीने गुप्ताची एका व्यक्तीशी भेट घडवून आणली, ही व्यक्ती सुपारी किलर असल्याचे त्याला सांगण्यात आले होते. मात्र, प्रत्यक्षात ती व्यक्ती अमेरिकेच्या ड्रग एन्फोर्समेंट अॅडमिनिस्ट्रेशनची (डीईए) गुप्तहेर अधिकारी होती. त्यानंतर यादव यांनी गुप्ताच्या माध्यमातून झालेल्या चर्चेत पन्नू यांच्या हत्येसाठी या गुप्तहेर अधिकाऱ्याला 1 लाख डॉलर देण्याची तयारी दर्शवली."

यात पुढे आरोप करण्यात आला, "9 जून 2023 च्या सुमारास यादव आणि गुप्ता या दोघांनी आपल्या एका सहकाऱ्यामार्फत हत्येसाठी आगाऊ रक्कम म्हणून गुप्तहेर अधिकाऱ्याला 15 हजार डॉलर रोख दिले. या अधिकाऱ्याने निखिल गुप्ताच्या सर्व हालचाली आणि संभाषणांचे रेकॉर्डिंग केले. त्याच पुराव्यांच्या आधारे हा खटला दाखल करण्यात आला आहे."

अमेरिकेच्या न्यायालयात दाखल केलेल्या एका दस्तऐवजातील कथित पेमेंट व्यवहाराचा फोटो.
फोटो कॅप्शन, अमेरिकेच्या न्यायालयात दाखल केलेल्या एका दस्तऐवजातील कथित पेमेंट व्यवहाराचा फोटो.

अमेरिकेच्या तपास यंत्रणेने दाखल केलेल्या आरोपपत्रात म्हटले आहे की, गुप्ता आणि भारतीय अधिकारी यांच्यात इन्क्रिप्टेड अॅपच्या माध्यमातून सातत्याने संवाद सुरू होता. या संभाषणादरम्यान गुप्ता दिल्ली किंवा आसपासच्या परिसरातच होता.

आरोपपत्रात असाही दावा करण्यात आला आहे की, गुजरातमध्ये त्याच्यावर प्रलंबित असलेल्या एका फौजदारी खटल्यात मदत करण्याच्या बदल्यात निखिल गुप्ता भारतीय अधिकाऱ्याच्या सांगण्यावरून न्यूयॉर्कमध्ये हत्या घडवून आणण्यास तयार झाला होता.

(बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन)