ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኣብ 1960ታት ሓያሎ መጽናዕትታት ኣብ መንጎ ቸኮላታን ፈጸጋን ዘሎ ርክብ ዳህሲሶም ነይሮም። እቲ ዝዓበየ መጽናዕቲ 65 ተሳተፍቲ ጥራይ ዘሳተፈ ኰይኑ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ዝኾነ ዝምድና ከምዘይረኸበ ይሕብር። ግን ድማ እቲ መጽናዕቲ ኣብ ኣካይድኡ ጉድለታት ነይርዎ እናተብሃለ እዩ ካብ ሽዑ ጀሚሩ ዝንቀፍ።

ቸኮላታ ጠንቂ ፈጸጋ ክኸውን ይኽእል’ዶ?

ደቂ ሰባት ብዛዕባ መጻኢ ፍልቀትና ርድኢት ንክህልወና ናብ ሕሉፍ ታሪኽና ክንጥምት የድልየና።

ደቂ ሰብ ድሕሪ ሓደ ሚልዮን ዓመት ከመይ ይመስሉ ይዀኑ?

ለለዳ ዮሃንስ በራኺ ካብታ ክልተ ኣዋልድ ዘፍረየት ስድራቤት ምንኣስ በዅሪ እያ። እዛ ጓል 20ዓመት ኤርትራዊት መንእሰይ ንዝኣከበቶ ፍልጠት ይዅን ተመኵሮ ንኻልኦት ብምክፋል እትፍለጥን ልዕሊ 200 ሽሕ ሰዓብቲ ዘለውዋ ኣብነታዊት ጸላዊት እያ።
ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ዝተፈላልየ ዓይነት ትሕዝቶ ዘለዎም ቪድዮታት ትዝርግሕ ለለዳ፣ ብፍላይ ምስ ኣቦኣ ኣቶ ዮሃንስ በራኺ ብዛዕባ እቶም ከም ሕንኪ ዝቝጸሩን ብዙሕ ዘይዝረበሎምን ጉዳያት ዝገብርዎ ዕላል ብዙሓት ይከታተልዎ። ኣብኡ ትነጥፈሉ ምኽንያት ሰባት እቲ ሓቀኛ ሂወት እንታይ ይመስል ክርእዩ ብምባል ፡ ንዅሉ እቲ ኣብ ሂወታ ዘጋጥማ ፈተናታትን ዕድላትን፡ ትሕጐሰሉ ኣጋጣሚታት፡ ዝኸበዳ ሽግራት ኮታስ እቲ ንማንም ወድ ሰብ ዝገጥሞ ፈተና ብምዝርጋሕ እያ ፈሊማቶ።

ቅሉዕ ዕላል ኣቦን ጓል ኣብ ጾታዊ ጉዳያት

ኬንያ ስራሕን እኹል መሃያን ብዘይብሎም መንእሰያት እትጻገም ሃገር ክትከውን እንከላ ጀርመን ድማ ሕጽረት ሰራሕተኛታት ጉልበት ኣጋጢምዋ ኣሎ። ዛጊድ ሓሙሽተ ዘወርቲ ኣውቶብስ ሰሜን ጀርመን ኣብ እትርከብ ከተማ ፍሌንስበርግ ኣቀባብላ ተገይሩሎም።

ጀርመን 250 ሽሕ ኬንያውያን ሰራሕተኛታት ክትቈጽር’ያ

ኣትክልቲ ተጠቒሞም ንገዛእ ርእሶም ዝሕክሙን ዝፍውሱን ጕሪላታት ትዅረት ተመራመርቲ ይስሕቡ ከምዘለዉ ይግለጽ ኣሎ። ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት፡ መስርሕ ሕክምና እዞም እንስሳታት ኣብ መጻኢ ድማ ዝተፈላለዩ መድሃኒት ንምርካብ ኣመት ክህብ ከምዝኽእል ተተስፍዮም ኣለዉ።


ብኣትክልቲ ንነብሶም ዝፍውሱ ጕሪላታት ኣብ ሕክምና ሓድሽ ተስፋ ሂቦም

ብጭብጢ ዘይኰነስ ብተደጋጋሚ ስለዝተበሃሉን ብእምነት ተዓቂቦም ዝጸንሑን ጽውጽዋያት ዝተወሰኑ ክንነግረኩም።

ንሓንጎልና ዝምልከቱ 7½ ግጉይ ፅውፅዋያት

ኣብ 1992 ኣብ ከተማ ኣጅመር ዝተዓመጸት ግን ሱሽማ ጥራይ ኣይኰነትን። ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት እታ ከተማ ብጉጅለ ሃብታማት ደቂ ተባዕትዮ ዓመጽን ታህዲደ-ምቕላዕ ዘጋጠመን ግዳያት 16 እየን፤ ኵለን ድማ ተማሃሮ እየን ነይረን።

‘ድሕሪ 32 ዓመታት ዝወሃብ ፍትሒ፡ ፍትሒ ኣይኰነን’

ኣብ ቓዛ ንፈለማ ግዜ ብሕማም ፖሊዮ ዝተጠቕዐ ወዲ 11 ወርሒ ህጻን ዓብዱራሕማን ዳግማይ ብእግሩ ዘይክኸይድ ይኽእል’ዩ ብዝብል ዝተሻቐለት ኣደኡ በቲ ክስተት የመና ሓዚና።

‘ኮንዶኾን ብእግሩ ይጉዓዝ?' - ሻቕሎት ኣደ

እቲ ኣብ ኣመሪካ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ኣብ ኣዝዮም ብዙሓት ልዕሊ 50 ዝዕድሚኦም ሰባት’ዩ ተኻይዱ።
እቶም ነዚ መጽናዕቲ ዘካየዱ ተመራመርቲ ኣብ ልዕሊ 10 ሽሕን 569 ሰባት ን12 ሰባት ዓመታት [ንገሊኦም ክሳብ ዝሞቱ] ብዘካየድዎ መጽናዕቲ’ዮም ነዚ ሓቂ ከረጋግጽዎ ክኢሎም።


ኣእምሮኣዊ ርጉኡነት ንናይ ሞት ዕድልና ብ53 ሚኢታዊት ከምዘጉድሎ ተረጋጊጹ

ኤርትራዊ ዶክተር ናይዝጊ ገብረመድህን ኣብ መበል 90 ዓመቶም ነቲ ብንውሓቱ ካብ ኣፍሪቃ ኣብ ካልኣይ ዝስራዕ 5199 ሜትሮ ዝብራኸኡ እምባ ኬንያ ንመበል 14 ግዜኦም ደይቦምዎ። ዶክተር ናይዝጊ ናብቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዝነወሐ እምባ ኪሊማንጃሮ’ውን ኣርባዕተ ግዜ ሓዂሮሞ እዮም። ምስ ዶክተር ናይዝጊ ገብረመድህን ዝተገብረ ወግዒ ክትከታተሉ ብኽብሪ ንዕድም።

ኣብ መበል 90 ዓመቶም ናብ ዝበረኸ እምባ ኬንያ ዝደየቡ ኤርትራዊ 

ፖሊስ ፈረንሳ ኣብ ልዕሊ እታ ሰበይቲ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ብ72 ደቂ ተባዕትዮ ብውሕዱ 92 ግዜ ጾታዊ ዓመጽ ከምዝተፈጸመ ብምግላጽ፡ ካብቶም ኣብ ልዕሊኣ ጾታዊ ዓመጽ ዝፈጸሙ በዓልቤታ ዝርከቦም ሓምሳ ሰባት ተፈሊጦም ወግዓዊ ክሲ ተመስሪትዎም ከምዘሎ ሓቢሩ ኣሎ።

ፈረንሳ፡ ዓሰርተታት ሰባት እናዓደመ ልዕሊ 92 ግዜ ሰበይቱ ዘድፈረ ሰብኣይ ተኸሲሱ

ንድቃስ-ኣልቦነት ዝኸውን ቀሊል መፍትሒ ከምቲ እትጽበይዎ ኣይኮነን። 

ስእነት ድቃስ፡ እንሆ ዘይትጽበይዎ ቀሊል መፍትሒ

ሽታ ኣፍ ካብ ዘበላሽዉ ጸገማት ጥዕና ሓደ፡ ምስ ሕማም ሽኮር ዝተሓሓዝ ጕድለት ጥዕና እዩ። ሕማም ሽኮር ዝኽሰት፡ ኣብ ውሽጢ ሰብነትና ዘሎ መጠን ግሉኮስ ነቲ ሓይሊ ክህቦ ዝግባእ ህዋሳትና ከይሃበ ምስ ዝተርፍን ኣብ ደምና ምስ ዝባዛሕን እዩ።

ንብዙሓት ዘስክፍ ሕማቕ ሽታ ኣፍ ጠንቁ እንታይ እዩ?

ኣብ ቃዛ ወፍሪ ክታበት ጸረ-ፖልዮ ኣብ ዝካየደሉ ዘለዎ እዋን ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ህጻናትን ክታበት ይወስዱ ከምዘለዉ ተገሊጹ።

ቃዛ፡ ንሰዓተት ውግእ ደው ኣናበልካ ዝካየድ ወፍሪ ክታበት ጸረ-ፖሊዮ ተጀሚሩ

መረዳእታ ሃገራዊ ኤጀንሲ ፖሊስ ጃፓን ከምዘመልከቶ ኣብ ቀዳማይ ፍርቂ ዓመት 2024 በይኖም ዝነብሩ ዝነበሩ 37,227 ሰባት ኣብ ገዝኦም ሞይቶም ተረኺቦም። ካብዚኦም እቶም 70 ሚኢታዊት ከኣ ዕድሚኦም 65 ዓመትን ልዕሊኡን እዮም።

ጃፓን፡ ኣብ 2024 ጥራይ ኣስታት 40 ሽሕ ሰባት ኣብ ገዝኦም ሞይቶም ተረኺቦም

ብቫይረስ በዲዶ ህበይ ምስ ዝተለኸፉ ሰባት ኮነ እንስሳት ዝኾነ ይኹን ምትንኻፍ ምቁራጽን፡ ንሕሙማት በዲዶ ህበይ ዝናብዩ ሰብ ሞያ ሕክምና ድማ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክገብሩ ውድብ ጥዕና ዓለም ይመክር።

በዲዶ ህበይ፡ ብኸመይ ንነብስኻ ምክልኻል ይከኣል?

ካብቶም ከኒና ኡብረጎፓንት ዝወሰዱ እቶም 73 ሚኢታዊት ድሕሪ ክልተ ሰዓታት  እቲ ምልክታት ናይ ሕማም መርዘን ከምዝገደፎምን ጥፈታቶም ብዘይጸገም ከካይዱ ከምዝኸኣሉ ሓቢሮም።
ድሕሪ 24 ሰዓት እቶም 65 ሚኢታዊት ምሉእ ንምሉእ እቲ ምልክታት ሕማም መርዘን ከምዘይተሰመዖም ኣነጺሮም።


ብሕማም መርዘን ንዝሳቐዩ እፎይታ ዝህብ መድሃኒት ተረኺቡ

ኣብ ለንደን ኮሌጅ ሕክምና ጥንስን ማህጸንን ሮያል እትሰርሕ ቤሪን ታዝካን፡ "ብልዕቲ ነፍሲ ወከፍ ጓል ኣንስተይቲ ዝተፈላለየ'ዩ" ትብል።
"ናይ ነብሲ ወከፍ ጓልኣንስተይቲ ብልዕቲ ብቅርጺ፡ ብዓቐንን ብጨናን ዝተፈልየ'ዩ" ክትብል ተረድእ።

ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ ጥዕና ብልዕቲ ደቂ ኣንስትዮ ዘንጸላለዎ ሓደጋ

ኣብ ሰሜን ምዕራብ ትግራይ ልዕሊ 10 ሽሕ ባህላዊ ዓደንቲ ወርቂ ከምዘለዉን፡ ቅነ ኣውደኣመት ምስ ምዃኑ ድማ ናብ ገዛውቶም ክምለሱ እንከለዉ ብቐሊሉ ክላባዕ ከምዝኸኣለ ኣረዲኡ።
“ክረምቲ ምስ ምዃኑ፡ ሕማም ሽሮክ ሓደ ግዜ እንተተራእዩ ቀልጢፉ እዩ ዝመሓላላፍ” ክብል'ውን ሓቢሩ።

ኣብ ትግራይ 7 ሰባት ብሕማም ሸሮኽ ሞይቶም

 ዴዣ ቩ ካብ ፈረንሳኛ ዝተወሰደ ቃል ኰይኑ ‘ድሮ ዝተረኣየ’ ዝብል ትርጉም ኣለዎ። ናብ ትግርኛ ክንመልሶ እንከለና ድማ ‘ዊንታ’ ማለት እዩ።


ሕሉፍ ተመኵሮ ይድገም ከምዘሎ ተሰሚዕኩም'ዶ ይፈልጥ? 

ኣብ ምብራቓዊ ዲሞክራቲክ ሪፓብሊክ ኮንጎ፡ ኣብዚ ዓመት’ዚ ጥራይ ብሰንኪ በዲዶ-ህበይ ልዕሊ 450 ሞት ተመዝጊቡ እዩ። ልዕሊ ኵሉ ግን ህጻናት ከምዝተሃሰዩ ይንገር።

በዲዶ-ህበይ፡ ህጻናት ዝያዳ በቲ ሕማም ይህሰዩ ኣለዉ

ኣብ ብሩንዲ ብዙሓት ሰባት በዲዶ-ህበይ (ኤምፖክስ - ‘mpox’) እንታይ ምዃኑ ንቕሓት የብሎምን።

'ብዙሓት ኣይፈልጥዎን፤ ዝፈልጥዎ ድማ ኣብ ሃገሮም ይዝርጋሕ ከምዘሎ ኣይፈልጡን'

ካብ 14 ወርሒ ክሳብ 5 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት ኣብ ሰዓት ብማእከላይ ገምጋም 107 ሕቶታት ከምዝሓቱ መጽናዕታት የመልክቱ! እዚ ማለት ኣብ ሓንቲ ደቒቕ ኣስታት ክልተ ሕቶ ማለት እዩ።

ደቅኹም ዘልዕልዎም ሕቶታት የሰልክይኹም’ዶ?

ፋጎሳይቶሲስ፡ ዋህዮታት ሓንጎልና ንካልኦት ንኣሽቱ ዋህዮታት ወይ ሞለኪዩላት (ዝነኣሰ ኣሃዱ) ካብ ስርዓተ ኣእምሮ ንምእላይ ዝሽፍንሉ ወይ ዝበልዕሉ መስርሕ’ዩ። 