እዚ ውሑድ ዳታ ብምጥቃም፡ ጽሑፍ ጥራይ እተንብቡሉ መርበብ ሓበሬታ ቢቢሲ ትግርኛ እዩ። ምሉእ ኣሳእልን ቪድዮታትን ንምርኣይ ድማ ቀንዲ መርበብ ሓበሬታና ተጠቐሙ።
ትራምፕ፡ መሓዛ ኣመሪካ ዝኾነት ዖማን ኣብ ጉዳይ ኢራን ተቓራኒ መርገፂ እንተሒዛ፡ ብ ቦምባታት ክድብድባ ከምዝኽእል ኣፈራሪሑ
እዚ ሓደጋ ኣብ ቬነዝወላ ሃገራዊ በዓል ኣብ ዝኽበረሉን፡ መብዛሕትኡ ህዝቢ ካብ ስራሕ ወጻኢ ኣብ ገዛውቱ ኣብ ዝነበረሉን ዕለት ብምኽሳቱ፡ መጠን እቲ ጕድኣት ኣዝዩ ልዑል ክኸውን ከም ዝኽእል ተገሚቱ ኣሎ።
ኣብ ርእሰ-ከተማ ካራካስ ሓያሎ ነዋሕቲ ህንጻታት ዝፈረሱ ኰይኖም፡ ትካል መጽናዕቲ ጂኦሎጂ ኣመሪካ እቲ ሓደጋ "ኣዝዩ ሰፊሕ" ምዃኑ ብምግላጽ፡ ልዑል ቍጽሪ ምዉታትን ከቢድ ዕንወትን ክህሉ ከም ዝኽእልን ብትሪ ኣጠንቂቑ።
ብተወሳኺ፡ እቲ ቀንዲ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ቬነዝወላ ብሰንኪ ዝወረዶ ከቢድ ዕንወት ንኣገልግሎት ምሉእ ብምሉእ ዕጹው ኰይኑ ኣሎ።
እዚ ኸኣ ነቲ ናይ ህጹጽ እዋን ረድኤት ከየደናጕዮ ስግኣት ፈጢሩ ይርከብ።
ኣብ ቬነዝወላ፡ ርእሰ ከተማ ካራካስ ሓዊሱ ሓያሎ ዞባታት ዘናወጸ፡ ኣዝዩ ሓደገኛን ዘስካሕክሕን ድርብ ምንቅጥቃጥ-መሬት ኣጋጢሙ።
ብመሰረት ጸብጻብ ትካል መጽናዕቲ ጂኦሎጂ ኣመሪካ (USGS)፡ እቲ ቀዳማይ 7.2 ዝዓቐኑ (ብገሊኡ ጸብጻባት 7.1) ምንቅጥቃጥ-መሬት ኣብ ከባቢ ሞንታልባን 13.2 ኪሎሜተር ኣብ ትሕቲ መሬት ዘጋጠመ እዩ።
ድሕሪ 39 ካልኢታት ድማ 7.5 ዝዓቐኑ ካልኣይ ሓያል ምንቅጥቃጥ-መሬት ካብ ዩማረ 23 ኪሎሜተር ርሒቑ፣ ኣብ 10 ኪሎሜተር ዕምቈት ተኸሲቱ።
እዚ ፍጻመ (ኣቈጻጽራ እቲ ከባቢ) ሰዓት 18:04 ድሕሪ ቐትሪ እዩ ኣጋጢሙ።
እቲ ምንቅጥቃጥ ኣዝዩ ሓያል ስለ ዝነበረ ጽልዋኡ ክሳብታ ርእሰ ከተማ ጐረቤት ሃገር ዝዀነት ኮሎምብያ ዝዀነት ቦጎታ ብርኡይ ተሰሚዑ።
መጀመርታ ንቬነዝወላን ደሴታት ቨርጂን ኣመሪካን ብሪጣንያን ዘጠቓልል መጠንቀቕታ ሱናሚ ተዋሂቡ እኳ እንተ ነበረ፡ ዳሕራይ ግን ተሰሪዙ።
ሓላፊ ዓለማዊ ትካል ምቁጽጻር ኑክሌር፡ ብመሰረት ምስ ኣመሪካ ዝተገብረ መባእታዊ ስምምዕ ሰላም፡ ኣብ ኢራን መርመራ ከካይዱ ምዃኖም ገሊጹ።
ዋና ዳይረክተር ዓለምለኻዊ ትካል ኣቶሚካዊ ጸዓት፡ ራፋኤል ግሮሲ፡ ኣብ ጃፓን ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "እቲ መርመራታት ናይ ግድን ክካየድ'ዩ" ኢሉ።
"ኣብቲ መስርሕ፡ ኣገባባት፣ ዕለታትን ቦታታትን - ኣብ ቀረባ እዋን ክንሰርሓሉ ኢና። እቲ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተኸተመ ስምምዕ፡ ምዕናው ናይቲ ኣዝዩ ዝተሃብተመ ዩራንየም ኢራን ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር እቲ ትካል- IAEA ኰይኑ ከምዝፍጸም "ብግልጺ ከምዝሰፈረ ወሲኹ ተዛሪቡ።
ይኹን’ምበር ምክትል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን፡ ምርኣይ ዝተሃስዩ ማእከላት ኑክሌራዊ ትካላትን ንብረትን፡ ኣብ መፈፀምታ እቲ ምስ ኣመሪካ ዝተገብረ ናይ መወዳእታ ስምምዕ ጥራይ ከምዝኸውን ኣሚቱ።
ግሮሲ ነዚ ዝገለጸ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ማርኮ ሩቢዮ ኣብ ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ብምብጻሕ ብዛዕባ እቲ ስምምዕ ኣብ ዝዘራረበሉ ዘሎ እዋን እዩ።
ትማሊ ረቡዕ ምስ ፕረዚደንት ኢማራት ዓረብ መሓመድ ቢን ዛይድ ኣል ናህያን ከምዝተራኸበን፡ ናብ ኩዌትን ባሕሬንን ክገይሽ ምዃኑን ተፈሊጡ።
ኣብ ኣውሮጳ ተኸሲቱ ዘሎ ዋዒ ክራማት ሓደኛ እናኾነ ይመጽእ ኣሎ።
ኣብ ፈረንሳ ጥራይ፡ ምስቲ ተፈጢሩ ዘሎ ረስእኒ ብዝተኣሳሰር 40 ሰባት ኣብ ማያት ጥሒሎም ከምዝሞቱ ጸብጻባት ሓቢሮም።
ሰብመዚ እታ ሃገር ሰባት ብዘይ ሓለዋ ክኢላታት ናብ ባሕሪ፡ ቀላያትን ወሓይዝን ከይኣትዉ ኣተሓሳሲቦም ኣለዉ።
ፈረንሳ፡ ኢጣልያን ስጳኛን ገለ ካብተን በቲ ውዑይ ኩነታት ኣየር ዝያዳ ዝተጸልዋ ሃገራት እየን።
ትማሊ ኣብ ታሪኽ ፈረንሳ እታ ዝወዓየት ለይቲ ኮይና ሓዲራ። ሎሚ'ውን መጠን ዋዒ ኣብታ ሃገር ናብ 44.3 ዲግሪ ዓሪጉ ውዒሉ።
ኣብ ስጳኛ'ውን መጠን ዋዒ ክሳብ 40 ዲግሪ ሴንቲግሬድ ክበጽሕ ትጽቢት ይግበር።
ከም ሮማ፡ ቦሎኛ፡ ሚላን፡ ቨኒስ፡ ፍሎረንስን ናፖሊን ዝበላ ከተማታት ኢጣልያ'ውን መጠንቀቕታ ኣውጺአን ኣለዋ።
ኣብ ብሪጣንያ ድማ፡ ዛጊት 33.7 ዲግሪ ተመዝጊቡ'ሎ። ኣብ ታሪኽ እታ ሃገር ኣብ ወርሒ ሰነ ዝተመዝገበ ዝለዓለ መጠን እቲ ኣብ 1976 ዝተራእየ 35.6 ዲግሪ እዩ ነይሩ።
ብሰንኪ'ቲ ኩነታት ኣብ ብሪጣንያ ትርከበን ዝተፈላለያ ሃገራት ሰብመዚ ኣብያተ ትምህርቲ ዝርከብዎም ትካላት ምሉእ ብምሉእ ወይ ብኸፊልን ክዓጽዉ ተገዲዶም ኣለዉ።
ክቱር ረስኒ ንሓዲዳት ባቡር ስለዘግፍሖ'ውን መጓዓዝያ ባቡር ከተዓናቕፍ ይኽእል'ዩ። ሓደ ካብ ዓበይቲ ትካላት ባቡር ብሪጣንያ ጽባሕ ረቡዕ መገሻታት ክግታእ ተማሕጺኑ ኣሎ።
ዝኾነ ሰብ መሬት ጠለስ ምስ በለ ክንቀሳቐስን ማይ ከይሓድግን ድማ ሰብሞያ ጥዕና ብወገኖም ይምሕጸኑ ኣለዉ።
ምኒስትሪ ምክልኻል ኣመሪካ፡ ኲናት ኢራን ንምሽፋን፡ ኣስታት 80 ቢልዮን ዶላር ወፃኢታት ከምዝሓተቶ ንኣባላት ባይቶ ሓቢሩ።
ዋይት ሃውስ እቲ ሕቶ ባጀት ዛጊድ ብወግዒ ከምዘይቀረበ እኳ እንተገለጸ፡ ንጸሓፊ (ምኒስተር) ኲናት እታ ሃገር፡ ፒት ሄግሰት ግን ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት ምስ ኣባላት ባይቶ ክራኸብን ክዘራረበሉን ከምዝቐነየ ይግለጽ።
ኣብ ዝሓለፈዓመት ንኲናት ኢራን ዝውዕል ገንዘብ ሕቶ ናብ ኣባላት ባይቶ ከምዝቐረበ፡ ክልተ ፈለጥቲ-ውሽጢ ምንጭታት ብምጥቃስ ኣሶሼትድ ፕረስ ፀብፂቡ ነይሩ።
ብሰፊሑ ‘ፔንታጎን’ ብዝብል ዝፍለጥ እቲ ቤት ፅሕፈት ምክልኻል ሃገር ግን ርእይቶ ክህበሉ ንዝቐረበሉ ሕቶ ምላሽ ኣይሃበን።
እቲ ናይ ባጀት ሕቶ፡ ፕረዚደንት ትራምፕ ኣብ ልዕሊ ኢራን ዘካየዶ ውግእ ካብ ዘይድግፉ ኣባላት ባይቶ፡ ተቓውሞ ከጋጥሞ ትጽቢት ይግበር።
ኣብ ወርሒ ግንቦት፡ ኣብ ናይ ሃገራዊ ባይቶ ኣኼባ ሕቶን መልስን ፡ ንሰልፊ ደሞክራሲ እትውክል ኣባል ባይቶ ፓቲ ሊ፡ ንሄግሰት፡ "ብዙሓት ኣመሪካውያን ዝተቓወምዎ ኲናት ንምምዋል ገንዘብ ተውጽእ ኣለኻ" ኢላ ነቒፋቶ ምንባራ ይዝከር።
ደቡብ ሱዳን፡ ድሕሪ ናጽነታ ንፈለማ እዋን፡ ኣብ ዝመጽእ ዓመት ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ሃገራዊ መረፃ ክተካይድ ምዃና ሰበስልጣን እታ ሃገር ኣፍሊጦም።
እታ ሃገር፡ ኣብ 2011 ናጽነታ ካብ እትእውጅ ንደሓር መራሕታ ናብ መረፃ ቀሪቦም ኣይፈልጡን።
ፕረዚደንት ሳልቫ ኪር ን15 ዓመታት ፕረዚደንት ዀይኑ ኣብ ስልጣን ፀኒሑ ኣሎ።
ኣብታ ሃገር ንፈለማ እዋን ኣብ 2015፡ ቅድሚ 11 ዓመት ሓፈሻዊ መረፃ ከተካይድ ተሓሲቡ ነይሩ።
እንተዀነ ብሰንኪ እቲ ዝካየድ ዝነበረ ኲናት ሓድሕድ ተናዊሑ።
ኣብ 2018 ስምምዕ ሰላም ምስተፈረመ ድማ፡ ኪር ኣቦመንበር ናይቲ ሓባራዊ መንግስቲ፡ መነሓንሕቱ ሪክ ማቻር ድማ ምክትሉ ኰይኑ ቀፂሉ።
እቲ ስምምዕ ሰላም፡ ኣብ 2022 መረፃ ንምክያድ ዝዓለመ እኳ እንተነበረ፡ ኣብ መንጎ መራሕቲ እታ ሃገር ብዝተፈጥረ ዘይምረድዳእ ግን ምድንጓዩ ይዝከር።
ሕዚ’ውን እንተዀነ፡ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ፖለቲከኛታት ዝፍጠር ወጥሪ ካልእ ምድንጓይ ከየስዕብ ይስጋእ።
ሪክማቻር ዝሓለፈ ዓመት ካብ ስልጣን ምክትል ፕረዚደነት ተኣልዩ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ ይርከብ።
ንሱ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ርእሰከተማ ጁባ ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ዘሎ ኮይኑ፡ ካብ ዝሓለፈ ዓመት መጋቢት ጀሚሩ ኣብ ገለ ክፋል እታ ሃገር ግጭት ይረአ ኣሎ።
ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ ጄ.ዲ.ቫንስ፡ ኣመሪካን ኢራንን ኣብ ስዊዘርላንድ ኣብ ዝገብርኦ ዘለዋ ዝርርብ፡ "ጽቡቕ ምዕባለ" ከምዝተርኣየን ንናይ መወዳእታ ስምምዕ "ጽቡቕ መሰረት ከምዘንበረን" ተዛሪቡ።
ልኡኽ ኢራን ድሕሪ'ቲ ዝርርብ ምጅማሩ፡ ካብቲ መድረኽ ረጊፁ ክወፅእ ደልዩ’ኳ እንተነበረ፡ ድሕሪ ናይ ሰዓታት ልዝብ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ኣወንታዊ ምርድዳእ ከምዝበጽሐ ይግለጽ።
ኣህጉራዊ ኣቶሚካዊ ጸዓት (IAEA)፡ ኒዩክለራዊ ተቘፃፀርቲ ናብ ኢራን ብምእታው ኣብ ቀዳማይ ዙርያ ዝርርብ ዝተሰማምዑሉ ነጥብታት ተኽብር ምህላዋ ከረጋግጹ ትጽቢት ይግበር።
ኣመሪካ ብወገና፡ ኢራን ካብ ወጻኢ ሃገራት ዝተፈላለዩ ፍርያት ሕርሻ ከይትዕድግ ተነቢሩላ ዝፀንሐ ገደብ ክተልዕል ትፅቢት ይግበር።
እቲ ወሳኒ መስመር ባሕሪ መጻብቦ ሆርሙዝ "ክፉት" ምዃኑ ዝገለጸ ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ፡ ኣብ ሊባኖስ ብዛዕባ ዝካየድ ዘሎ ግጭት ከምዝተዘርበሉ ኣፍሊጡ።
ብተወሳኺ ቴክኒካዊ ዝርርብ ኣብ መፃኢ ሰሙን ክቕጽል ምዃኑ እቶም ሸምገልቲ- ቐጣርን ፓኪስታንን- ኣፍሊጦም።
ኣመሪካን ኢራንን ኣብ ውሽጢ ዝቕጽሉ 60 መዓልታት ኣብ ናይ መወዳእታ ስምምዕ ንምብጻሕ ኣብ ሓደ ፍኖተ-ካርታ ከምዝተሰማምዑ'ውን ይግለጽ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ኣባስ ኣራግቺ፡ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣብቲ ዝርርብ “ዓቢ ምምሕያሽ” ከምዝተራእየ ተዛሪቡ።
"ኣብ ልዕሊ ሰደድ ነዳድን ፔትሮኬሚካልን ኢራን ተነቢሩ ዝፀንሐ እገዳ ተላዒሉ'ሎ" ክብል ወሲኹ ገሊጹ።
ኣብ ኤርትራ ዘጋጠመ ሓደጋ መኪና ኣብ ህይወት ሰብ ከቢድ ጉድኣት ኣስዒቡ።
ኣብቲ ኣብ መስመር ኩዶብዑር-መንደፈራ ዘጋጠመ ሓደጋ ክልተ ሰባት ክሞቱ እንከለዉ ሓያሎ ካልኦት ከቢድ ማህሰይቲ ወሪድዎም ኣሎ።
መንግኣስታዊ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ከምዝበልኦ፡ ሓሙሽተ ሰባት ከቢድ ማህሰይቲ ከጋጥሞም እንከሎ ክልተ ድማ ብፈኲስ ቆሲሎም ኣብ መወከሲ ሆስፒታል መንደፈራ ይእለዩ ኣለዉ።
"ቀንዲ ጠንቂ ናይ’ቲ ሓደጋ ሸለልትነት ዝመንቀሊኡ ሓደገኛ ኣመራርሓን ልዕሊ መጠን ጽዕነትን ከምዝኾነ" ንመርማሪ ሓደጋ ትራፊክ ደሴ ተኽላይ ብምጥቃስ እቲ ጸብጻብ ሓቢሩ።
እታ 9 ሰባት ጽዒና ካብ ኩዶብዑር ናብ ከተማ መንደፈራ ትጓዓዝ ዝነበረት ተሽከርካሪት፡ ናይ ገዛ መኪና ኮይና ኣብ መንጐ እምኒ ሓይሊን ድርኮን ኣብ ዝርከብ ድልድል'ያ ጸዲፋ።
ብሰንኪ ኣብታ ሃገር ኣጋጢሙ ዘሎ ከቢድ ሕጽረት ህዝባዊ መጓዓዝያ፡ ብዙሓት ናይ ገዛ መካይን ብገንዘብ ሰባት ኣብ ምምልላስ ተዋፊረን ከምዘለዋ ይግለጽ።
ኣብታ ሃገር ብዝርአ "ተደጋጋሚ ጥሕሰታት ሕግታት ትራፊክ ኣብ ሰብን ንብረትን ጉድኣት የውርድ ከምዘሎ" ሓላፊ መደበር ፖሊስ ንኡ ስዞባ እምኒ-ሓይሊ ኣጠንቂቑ'ሎ።
ኤንዲ በርንሃም ድሕሪ መግለጺ ካብ ስልጣን ምውራድ ኪር ስታርመር ሓጺር ርእይቶ ሂቡ ኣሎ።ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ድማ ከምዚ ኢሉ ጽሒፉ፤
"ኪር ንሃገርና ዓቢ ኣገልግሎት ሂቡ እዩ፤ ኣብዚ ከምዚ ዝበለ ፈታኒ እዋን ንዘርኣዮ መሪሕነትን ተወፋይነትን ድማ ከመስግኖ እፈቱ።
"እዚ ውሳነኡ ናይ ምስግጋር እዋን መጀመርታ ዘመልክት ኰይኑ፡ እዚ መስርሕ እዚ ብስሩዕን ብሓላፍነታውን መንገዲ ክካየድ ኣገዳሲ እዩ። ኣነ ድማ ከም ኣካል ናይዚ መስርሕ’ዚ ንገዛእ-ርእሰይ ንውድድር ከዳሉ እየ።
"እታ ሃገር ርግኣት፡ ረዚንነትን ኣብቲ ዝያዳ ዘገድስ ጉዳያት ዘየባትኽ ትዅረት ክግበርን እያ ትጽበ፤ እቲ ዝወሃባ ድማ ንሱ እዩ። ንቕድሚት ክንግስግስ ከለና፡ ቀዳምነትና ነታ ሃገር ናብቲ ኵላትና ክትበጽሖ ንደልዮ ቦታ ንምምላስ ብሓባር ምስራሕ ክኸውን ኣለዎ።
"ህዝቢ ኣብ ቍጠባዊ ዕብየት፡ ዋጋ መነባብሮ፡ ህዝባዊ ኣገልግሎታት፡መንበሪ ኣባይትን ንዝቕጽል ወለዶ ዝወሃብ ዕድላትን ምዕባለታት ክርኢ ይደሊ እዩ። ፖለቲካዊ ለውጢ ካብቲ ህይወት ህዝቢ ናይ ምምሕያሽ ሓላፍነት ፈጺሙ ከዘናብለና የብሉን።
"ምንቅስቓስ ሰልፊ ዕዮ ወትሩ ዝሓየለ ዝኸውን፡ ብምትእምማንን ብዕላማን ንቕድሚት ክጥምት ከሎ እዩ።
"ካብ ሕጂ ንደሓር ንገብሮ ነገር እዚ እዩ፤ እዚ ምስግጋር እዚ ድማ ንሰልፍናን ሃገርናን እወታዊ መስርሕ ምሕዳስ ከም ዝኸውን ክነረጋግጽ ኢና።"
ኤንዲ በርንሃም ሎሚ ንግሆ ምስ ኣባላት "ግሬተር ማንቸስተር ኮምባይንድ ኦቶሪቲ" ኣብ ዝነበሮ ኣኼባ ተረኺቡ፡ ንዅሎም "ካብ መዓሙቕ ልቡ" ከም ዘመስገኖም ተፈሊጡ።
ነቶም ኣባላት፡ ከንቲባ ሜትሮ ኰይኑ ምስራሑ "ናይ ህይወቱ ዓቢ ዕድል" ከም ዝነበረ ክገልጽ ከሎ ስምዒቱ ከም ዝተንከፎ ተገሊጹ።
ካብ ከንቲባነት ስርሑ ኣብ ዝሰናበተሉ ዘሎ እዋን፡ ቅርጺ ማንቸስተር ዘለዎ ኮረሻ ተበርኪትሉ።
እቲ ኮረሻ፡ ምልክት ማንቸስተር ብዝዀና ኣናህብን ብናይታ ከተማ ሰማይ-ጠቀስ ህንጻታትን ዝተሰለመ ከም ዝዀነ ተፈሊጡ።
ብተወሳኺ፡ ኣብቲ ኮረሻ "ንሕና ኣብዚ ንነገራት ብዝተፈልየ መንገዲ ኢና ንገብሮም፡” ዝብል ጽሑፍ ተጠሊፉዎ ኣሎ።
በርንሃም ከም ኣባል ባይቶ ኰይኑ ቃልማሕላ ቅድሚ ምፍጻሙ፡ ካብ ቤት ጽሕፈት "ጂኤምሲኤ" ወጺኡ ኣሎ።
ከንቲባ ለንደን ሳዲቅኻን፡ ቀዳማይ ምኒስተር ብሪጣንያ ኪር ስታርመር ስልጣኑ ከም ዝገድፍ ድሕሪ ምግላጹ፡ "ምሉእ ዕዮኡ ንህዝባዊ ኣገልግሎት ዝወፈየ እምብዛ ቅኑዕ ኰይኑ፡ንሃገሩ ዘገልገለ እዩ፡" ኢሉዎ።
እቲ ከንቲባ ለንደን ብተወሳኺ፡ ንሱን ስታርመርን ቅድሚ 30 ዓመታት ንኣሽቱ ጠበቓታት ካብ ዝነበሩሉ ግዜ ጀሚሮም ኣዕሩኽን መሳርሕትን ከም ዝነበሩ ገሊጹ።
"ንሱ ኣብ ሓፈሻዊ መረጻ ዝሰዓረ ሓምሻይ መራሒ ሰልፊ ዕዮ ጥራይ እዩ፡" ዝበለ ኻን፡ "ስታርመር ንሰልፊ ዕዮን ንሃገርናን ዓቢ ኣበርክቶ ገይሩ እዩ፤ ስለዚ ድማ ከመስግኖ እፈቱ፡" ክብል ወሲኹ ገሊጹ።
እቲ ዝቕጽል ቀዳማይ ምኒስተር እቲ ሰልፊ ከተግብሮም ኢሉንዝተመስረተሎም "ምዕባለኣዊ ክብርታት" ጸኒዑ ክሕዞም ከም ዝግባእ ኣመልኪቱ።
ዝስዕብ እንታይ ክኸውን እዩ?
ሕጂ ሰልፊ ዕዮ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ’ዚ ክመያየጥ ዕድል ረኺቡ ኣሎ።ስታርመር፡ ንዓኡ ንምትካእ ዝግበር መስርሕ ምሕጻይ ድሕሪ ክልተ ሰሙን ከም ዝጅምር ኣፍሊጡ ኣሎ።
ብዘይ ዝዀነ ውድድር ብቐጥታ መራሒ ናይ ምምዛዝ (ኣኽሊል ምድፋእ) መስርሕ ድዩ ክህሉ? ቍጽሮም እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ኣባላት ባይቶ ሰልፊ ዕዮ ከምኡ ክኸውን ከም ዝኽእል ይግምቱ።
ኤንዲ በርንሃም እቲ ዝዓበየ ግምት ተዋሂብዎ ዘሎ ሕጹይ እዩ፤ ምስኡ ክወዳደር ዝደሊ መን ክህሉ እዩ?
ዌስ ስትሪቲንግ ቅድም ክብል ከም ዝወዳደር ገሊጹ ነይሩ። እንተዀነ፡ ገሊኦም መሻርኽቱ ንሱ ከም ዘይወዳደር ምእማኖም ዘገርም እዩ። ኣብ ክንድኡስ ብበርንሃም ዓቢ ጽልዋ ዘለዎ ስራሕ ክወሃቦ ይኸውን?
ይዅን እምበር፡ እቲ ሕጂ ዘሎ ናይ ግዜ ሰሌዳ፡ ካልእ ሰብ ናብዚ ውድድር እዚ ክኣቱ ዘለዎ ዕድል ክፉት ይሓድጎ እዩ። ካብ ማእከላይ-የማናዊ መስመር ዝዀነ ፖለቲከኛ ነቲ ውድድር ንምቕስቓስ ድሌት ክሓድሮ ይኽእል ይኸውን?
እንተዀነ፡ ኵሉ ግምታት ኤንዲ በርንሃም ድሕሪ ሓጺር እዋን ቀዳማይ ምኒስተር ክኸውን ምዃኑ እዩ ዘመልክት።
ኪር ስታርመር፡ንፈጻሚ ሽማግለ ሰልፊ ዕዮ፡ ንሕጹይ ሓድሽ መራሒ እቲ ሰልፊ ካብ 9 ሓምለ ክጅምር ክሓትት ምዃኑ ገሊጹ ኣሎ።
እዚ መስርሕ’ዚ፡ ድሕሪ ሓደ ሰሙን፡ ማለት ብ16 ሓምለ፡ ቅድሚ ባይቶ ንኽረምቲ ምዕጻዉ ክዛዘም ምዃኑ ሓቢሩ።
ውድድር ዝህሉ እንተዀይኑ ድማ ባይቶ ካብ ናይ ክረምቲ ዕረፍቱ ብ1 መስከረም ክምለስ ከሎ፡ ሓድሽ መራሒ ተመዚዙ ከም ዝጸንሕ ዘረጋግጽ ምዃኑ ገሊጹ።
ከምቲ ቅድም ክብል ክንሕብሮ ዝጸናሕና፡ ንመሪሕነት ሰልፊ ዕዮ ዝግበር ውድድር ክህሉ ምዃኑን ዘይምዃኑን ገና ንጹር ኣይኰነን።
ንኣብነት፡ እቲ ውድድር ብ9 ሓምለ ክጅምር ከሎ፡ ኤንዲ በርንሃም ብዘይ ገለ ተወዳዳሪ ክቐርብ እንተዀይኑ፡ መስርሕ ምሕጻይ ምስ ተዓጽወ መራሒ ሰልፊ ዕዮ ክኸውን ይኽእል እዩ።
እዚ ጉዳይ’ዚ ክሳዕ ዝውሰን ድማ ስታርመር ከም ቀዳማይ ምኒስተር ኰይኑ ስራሑ ክቕጽል እዩ።
ቀዳማይ ምኒስተር ዓባይ ብሪጣንያ ኪር ስታርመር፡ካብ መሪሕነት ገዛኢ ሰልፊ ዕዮ ከም ዝለቅቕ ኣፍሊጡ።
ንሱ ነዚ ስጕምቲ እዚ ክወስድ ዝተገደደ፡እቲ ሰልፊ ንቐጻሊ ሓፈሻዊ መረጻ ንምምራሕ ብቑዕ ምዃኑን ዘይምዃኑን ንዘልዓሎ ሕቶታት ምላሽ ንምሃብ ምዃኑ ገሊጹ። ነቲ ካብ ሰልፉ ዝረኸቦ ግብረመልሲ ድማ ብጸጋ ከም ዝተቐበሎ ኣመልኪቱ።
እቲ ቀዳማይ ምኒስተር ዝወሰዶ ኵሉ ውሳነታት ነታ ዝፈትዋ ሃገሩ ቀዳምነት ንምሃብ ዝዓለመ ምባሩ ብምግላጽ፡ "ካብ መሪሕነት ሰልፊ ዕዮ ክለቅቕ እየ፡" ኢሉ።
እንተዀነ፡ ሓድሽ መራሒ ኣብ መስከረም ባይቶ ዳግማይ ስራሕ ቅድሚ ምጅማሩ ምእንቲ ክምረጽ፡ እቲ ሰልፊ ካብ 9 ሓምለ ጀሚሩ ክሳዕ እቲ ናይ ክረምቲ ዕረፍቲ ዝዛዘም ናይ ግዜ ሰሌዳ ክሰርዕ ሓቲቱ ኣሎ።
ክሳዕ እቲ እዋን'ቲ ድማ ከም ቀዳማይ ምኒስተር ኰይኑ ስራሑ ክቕጽል እዩ።
ኪር ስታርመር ንዝቕጽል ቀዳማይ ምኒስተር ኵሉ ዝከኣሎ ደገፍ ብምሃብ፡ ስልጣን ብሰላማዊ መንገዲ ክሰጋገር ከም ዝገብር ቃል ኣትዩ።
እታ ዝስዕቦ ቀዳማይ ምኒስተር ዝርከባ ዓባይ ብሪጣንያ፡ካብታ ቅድሚ ክልተ ዓመት ዝነበረት ዝያዳ ዝሓሸትን ፍትሓዊትን ሃገር ከም ዝዀነት ኣመልኪቱ።
ኪርስታርመር፡ ንሽዱሽተ ዓመታት ብቕርበት ምስኡን ዝሰርሑ ፈተውቱን መሳርሕቱን፡ከምኡ'ውን ንሰራሕተኛታት ቤትጽሕፈት ቍጽሪ 10 ዶውኒንግ ስትሪትን ስቪል ሰርቪስን ምስጋና ኣቕሪቡ።
ነቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ዝዓበየ ሓላፍነት ንምግዳፍ ድሕሪ ምውሳኑ፡ ነቲ ዝዓበየ ስራሕ ዝበሎ ሓዳሩን ስድራቤቱን ክከናኸን ዝያዳ ግዜ ክህብ ምዃኑ ክገልጽ ከሎ ስምዒቱ ክቈጻጸር ኣይከኣለን፤ "ንብዓልቲ ቤተይ ቪክን ንደቀይን ዝሓሸ ብዓል ሓዳርን ኣቦን ክኸውን እየ፡" ድሕሪ ምባል፡ ንብዓልቲ ቤቱ ሓቚፉ ናብ ውሽጢ ቤት ጽሕፈቱ ተመሊሱ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ብሪጣንያን መራሒ ሰልፊ ዕዮን ኪር ስታርመር፡ ካብ መዝነቱ ክለቅቕ ምዃኑ ሎሚ ንግሆ ኣብ ዘውጽኦ ሃንደበታዊ መግለጺ ኣፍሊጡ። ስታርመር ነዚ ናይ ስልጣን ምልቃቕ ውሳነኡ ንንጉስ ቻርለስ ብኣካል ከም ዘፍለጦ ሓቢሩ ኣሎ።
ስታርመር ኣብ ኣፍደገ ቤት ጽሕፈቱ - ዳውኒን ስትሪት ቍጽሪ 10 - ኰይኑ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሰልፉ ናብቲ ዝመጽእ ሓፈሻዊ ምርጫ ንኽመርሕ ንሱ ዝበለጸ ሰብ ድዩ ኣይኰነን ዝብል ሕቶ ብሰልፉ ከም ዝተላዕለ ብምሕባር፡ “ነቲ ሰልፈይ ዝሃቦ መልሲ ሰሚዐዮ ኣለኹ፣ ብጸጋ ድማ እቕበሎ፡” ኢሉ።
ወሲኹ፡ “ዝወሰድኩዎ ነፍሲ-ወከፍ ውሳነ፡ ነታ ዝፈትዋ ሃገረይ ቀዳምነት ኣብ ምሃብ ዝተሰረተ እዩ፤ ስለዚ ካብ መሪሕነት ሰልፊ ዕዮ ክለቅቕ እየ፡” ክብል ውሳነኡ ብወግዒ ኣፍሊጡ።
ሰር ኬር ስታርመር፡ ሎሚ ንግሆ ወይ ድሕሪኡ ብቕልጡፍ፡ ካብ ዳውኒንግ ስትሪት ዝወርደሉ ገደብ ግዜ ከፍልጥ ይኽእል እዩ።
ዝሓለፈ ሰሙን ኣንዲ በርንሃም ኣብ መረጻ መከርፊልድ ምስ ዓወተ፡ እቲ ቀዳማይ ምኒስተር ካብ ስልጣኑ ክወርድ ጸቕጥታት እናበዝሖ መጺኡ ኣሎ።
ብምልኡ እዚ ቅንያት፡ ሓያሎ ፖለቲከኛታትን ኣባላት ሰልፊ ዕዮን እቲ ቀዳማይ ምኒስተር ብዛዕባ መጻኢ ህይወቱ ክሓስብ በይኑ ገዲፎሞ።
ሎሚ እዚ ስቕታ ከብቅዕ ተኽእሎ ኣሎ፤ ምኽንያቱ ላዕለዎት ሰበ-ስልጣን መንግስቲ፡ ስታርመር ስልጣኑ ክለቅቕን ንተካኢኡ ስልጣን ዘረክበሉ መደብ ከም ከፍልጥን ይጽበዩ ኣለዉ።
እቲ መደብ ሰሙናት ወይ ኣዋርሕ ክወስድ ዝኽእል እንተዀይኑ ዛጊት ኣይተፈልጠን።
ውድድር ንመራሕነት ክህሉ ዝከኣል እኳ እንተዀነ፡ ከይተወዳደረ ስልጣን ምሓዝ ዝያዳ ተኽእሎ ዘለዎ ይመስል - በርንሃም ድማ እቲ ቀዳማይ ተረባሒ ክኸውን እዩ።
ንሱ ሎሚ ድሕሪ ቀትሪ ኣብ ቤትምኽሪ ኮመንስ ከም ኣባል ፓርላማ ቃለማሕላ ክገብር ተመዲቡ ኣሎ።
እንግሊዝ ሓድሽ ቀዳማይ ምኒስተር እንተ ረኺባ - ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ዓመት ሓምሻይ ግዜ - ሓድሽ ካቢነ ክምዘዝን ሓድሽ መደብ ስራሕ ወይ ፖሊሲ ክውጠን እዩ።
ተቓወምቲ ሰልፍታት ድማ እቲ ተካኢ ስታርመር ስልጣን ወይ ውክልና ኣለዎ ድዩ ኢሎም ክሓቱ ተኽእሎ ኣሎ።
ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ዓመት ንሳልሳይ ግዜ፡ ቀዳማይ ምኒስተር ካብ ስልጣኑ ንኽወርድ መደቡ ዘፍልጠሉ ኵነታት ኣጋጢሙ ኣሎ።
እዚ ዝኸውን ዘሎ ድማ ኣብ ሓፈሻዊ መረጻ ተሳዒሩ ዘይኰነስ፡ እቲ ንሱ ዝመርሖ ሰልፊ ብዘይ ብኣኡ ‘ይሓይሽ እዩ’ ስለ ዝበለ እዩ።
ሓያሎ ሰባት ኣብ ውሽጢ መንግስትን ኣብ ዝበዝሐ ኣባል ሰልፊ ዕዮን ከምዚ ዓይነት መግለጺ ክህብ ይጽበዩ ኣለዉ፣ ምናልባት ከኣ ሎሚ ክፍጸም ይኽእል እዩ።
ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመት፡ ሰለስተ ቀዳሞት ምኒስተራት ቀዲሞም ክሳብ ዝመጽኡ፡ ቦሪስ ጆንሰን ነታ ሃገር ይመርሕ ነይሩ። ንሱ ክቕጽል ከም ዝደሊ ብትሪ ይዛረብ እኳ እንተ ነበረ፡ ክመርሕ ዘኽእሎ ዓቕሚ እናተዳኸመ ምስ ከደ ግን እቲ ንያቱ እናተባሕጐገ ከይዱ።
ኣብ መጀመርታ ሓምለ 2022፡ ኣብ ዳውኒን ስትሪት ኰይኑ መደረ ከስምዕ ከሎ ኣብኡ ነይረ። ጆንሰን ቅድሚ ገለ ዓመታት ዓቢ ዓወት ረኺቡ እኳ እንተ ነበረ፡ እቶም ናይ ባዕሉ ኣባላት ባይቶ ግን ዓቕሎም ከም ዝወድኡ ስለ ዝገለጹ፡ ብዘይ ድልየቱ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ወሲኑ።
ድሕሪ ሰለስተ ወርሒ፡ ዳግማይ ኣብቲ ጐደና ነይረ። እዚ ግዜ’ዚ ድማ ሊዝ ትራስ ካብ ሰልፋ ሓገዝ ስለ ዘይረኸበት ካብ ስልጣን ትወርድ ከም ዘላ ኣፍሊጣ።
ሕጂ ከኣ ቀጺልና ኣብዚ በጺሕና ኣለና። ነቲ ሓፈሻዊ መረጻ ተዓዊቱ ካብ ሪሺ ሱናክ ስልጣን ካብ ዝርከብ ድሕሪ ክልተ ዓመት ኣብ ዘይመልእ ግዜ፡ ሰር ኪር ስታርመር ስልጣኑ ክሓድግ ኣብ ዝኽእለሉ ኵነታት በጺሑ ኣሎ።
ኣብ ደቡባዊ ሊባኖስ 47 ሰባት ዝቐተለ ብርቱዕ መጥቃዕቲ ኣየር እስራኤል ድሕሪ ምክያዱ፡ እስራኤልን ሕዝቦላህን ኣብ ምቍራጽ ተዅሲ ከም ዝተሰማምዑ ሓደ ላዕለዋይ ብዓል ስልጣን ኣመሪካ ገሊጹ።
እዚ ናይ መወዳእታ ስምምዕ ዝተገብረ፡ እቲ ሕዝቦላህ ኣርባዕተ ወተሃደራት እስራኤል ዝቐተለሉ ውግእ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ኢራንን ዘሎ ውግእ ንምብቃዕ ዝተገብረ ስምምዕ ከይዓናቕፎ ካብ ዝነበረ ስግኣት ስዒቡ እዩ።
ሓይልታት እስራኤል እቲ ምቍራጽ ተዅሲ ኣብ ግብሪ ምውዓሉ እኳ እንተ ኣረጋገጹ፡ ጸኒሑ ግን ሓደ ወሃቢ ቃል፡ ሓይሊታቶም "ነቲ ብቕጽበት ዘንጸላሉ ስግኣት ምእላይ ክትቅጽል እያ፡" ኢሉ።
ሕዝቦላህ ነቲ ምቍራጽ ተዅሲ ዛጊት ብወግዒ ባዕሉ እኳ እንተ ዘይኣረጋገጸ፡ ዋና ጸሓፊ እቲ ጕጅለ ሸኽ ናይም ቃሰም ግን፡ "ነቲ ሕዝቦላህ ንምድምሳስ ዝተሓንጸጸ መደብ ፈሺሉ እዩ፡" ኢሉ።
ሙሉእ ዛንታ ንምንባብ ነዚ ዝስዕብ መላግቦ ጠውቝ፡
እስራኤል ኣብ ቓዛ ዘካየደቶ መጥቃዕቲ፡ ሓደ ካሜራማን ኣልጀዚራን ሓደ ቆልዓን ዝርከብዎም ብውሕዱ ሽዱሽተ ሰባት ከምዝሞቱ ሰብመዚ ጥዕናን ገበርቲ ሰናይን ገሊጾም።
ኣልጀዚራ፡ ነቲ ብቐዳም ኣብ ማእከላይ ዞባ ቓዛ ኣብ ዝርከብ መንበሪ ገዛ ኣብ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ዝተቐትለ ወኪሉ ኣሕመድ ዊሻህ፡ "ጽዩፍ ገበንን ዒላማ ዝገበረ መቕተልትን" ከምዝኹንኖ ገሊጹ።
ሓይልታት ምክልኻል እስራኤል ግን፡ ዊሻህ "ኣብ ወተሃደራዊ ክንፊ ሓማስ ከም ስናይፐር ኦፕሬቲቭ ኮይኑ ዘገልገለ ግብረሽበራዊ" እዩ ክብል ከሲሱ።
ኣሃዛቱ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝኣምነሉ፡ ሚኒስትሪ ጥዕና ጋዛ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ ኣብ መንጎ እስራኤልን ሓማስን ተኹሲ ደው ምባል ስምምዕ ካብ ዝግበር ንደሓር፡ ሰራዊት እስራኤል 1007 ሰባት ከም ዝቐተለ ይገልጽ።
ኣብቲ ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ቡሬይጅ ዝርከብ ገዛ ኣብ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ካልኦት ክልተ ሰባት ምስ ዊሻህ ከምዝተቐትሉ ኣብቲ ከባቢ ዝርከብ ሆስፒታልን ኣብ ህይወት ኣድሕን ዝነጥፍ ከባብያዊ ትካልን ሓቢሮም።
ሰራዊት ምክልኻል እስራኤል፡ ነቶም ካልኦት ክልተ ዝተቐትሉ’ውን፡ ኣባላት ሓማስ እዮም ክብል ከሲሱ።
ወተሃደራዊ ሓይሊ ኢራን፡ ብሰንኪ እስራኤል ኣብ ልዕሊ ደቡባዊ ሊባኖስ ዘካየደቶ መጥቃዕቲ መጻብቦ ሆርሙዝ ዳግማይ ዓጽየዮ’ኳ እንተበለት፡ ቀጥታዊ ዝርርብ ኣመሪካን ኢራንን ኣብ ስዊዘርላንድ ክጅምር ምዃኑ ተፈሊጡ።
ኢራን ብተወሳኺ ነቲ ኲናት ንምቁራጽ ምስ ኣመሪካ ዝገበረቶ ስምምዕ ምጉዳል፡ ከም ምኽንያት ምዕጻው ጠቒሳ። ይኹን'ምበር ሰራዊት ኣመሪካ ኣብቲ መጻብቦ "ትራፊክ ይውሕዝ ኣሎ" ክብል ገሊጹ'ሎ።
ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ ጄዲ ቫንስ ትማሊ ቀዳም ንግሆ ናብ ስዊዘርላንድ ኣትዮም። እቲ ሓድሽ ዙር ድርድር ድሒሩ ክጅምር ትጽቢት ይግበር።
ኣፈ ጉባኤ ፓርላማ መሓመድ ባገር ጋሊባፍን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣባስ ኣራግቺን ዝርከብዎም ልኡኽ ኢራን ትማሊ ሰንበት ኣጋምሸት ኣትዮም።
ኣብቲ ዝርርብ ሰበስልጣን ኣመሪካን ኢራንን ቀዳማይ ሚኒስተር ፓኪስታን ሸህባዝ ሸሪፍን ሓላፊ ምክልኻል ሰራዊት እታ ሃገር ፊልድ ማርሻል ኣሲም ሙኒርን ክጽንበሩ እዮም።
ፓኪስታን ኣብ ምሉእ እቲ ኲናት ከም መንጎኛ ኮይና ክትሰርሕ ዝፀንሐት ኰይና፡ ቅድሚ ሕጂ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ኢራንን ዝተኻየደ ዙርያ ድርድር ኣአንጊዳ'ያ።
ቫንስ "ኣብ ጉዳይ ኒዩክለር" ከምኡ'ውን ኣብ "ጉዳይ ተኹሲ ደው ምባል ኣብ ሊባኖስ" ምዕባለታት ከምፅእ ተስፋ ከምዘለዎ ገሊጹ።