Dagaalka ayaa waxaa ku dhintay tiro badan oo ah miliiishiyaadkii iska soo horjeeday
Tebin toos ah
War deg deg ah, Adeegyo muhiim ah oo la sheegayo in dunida ay ka sii yaraanayaan
Xigashada Sawirka, Getty Images
Qaramada Midoobay ayaa ka digtay in biyaha macaan ee dunida si xawli ah u sii yaraanayaan.Warbixin ay soo saartay QM ayaa sheegtay in wabiyada iyo harooyinka ay sii qallalayaan, halka barafka buuraha iyo dhulalka qabow uu sii dhalaalayo.
Warbixintu waxay sidoo kale sheegtay in isbeddelka cimiladu uu keenayo isbeddello daran oo aan la saadaalin karin, taasoo kordhin karta fatahaadaha iyo abaaraha.
Qaaradda Aasiya iyo Afrika ayaa la filayaa inay si gaar ah u saameeyaan, iyadoo ku dhowaad 80% masiibooyinkii biyaha la xiriiray ee dhowaan dhacay ay ka dhaceen labada qaaradood.
War deg deg ah, Khuburo Iiraaniyiin ah oo la sheegay in lagu dilay Yemen iyo faah-faahin ka soo baxaysa
Xigashada Sawirka, EPA
Warbaahinta Xuutiyiinta ayaa sheegtay in duqeymo ka dhacay gobolka Taiz ay ku dhinteen toddoba qof, 40 kalena ku dhaawacmeen, iyagoo ku eedeyay Sacuudiga.
Dhanka kale, dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay ayaa sheegtay inay duqeysay xero ciidan iyo gaadiid ay Xuutiyiintu leeyihiin.
Dowladda ayaa sidoo kale sheegtay in 72 saacadood gudahood lagu dilay ama lagu dhaawacay kumannaan dagaalyahanno Xuutiyiin ah iyo afar khabiir oo Iiraaniyiin ah.
Afarta nin ee u dhashay Iran ayaa ahaa kuwa ku takhasusay sameynta diyaaradaha aan duuliyaha laheyn iyo gantaallada.
Subax wanaagsan, ku soo dhawaada BBCSomali, oo halkaan idinkugu soo gudbin toonta wararkii caalamka kuwoodii ugu dambeyay.
Magaalo uu maamulo garaadka macmalka ah iyo walaaca laga qabo
Wakaaladaha wararka ee Iriaan ayaa sheegaya in garoonka diyaaradaha ee Najaf ee Ciraaq “dib loo furi doono” 24-ka saacadood ee soo socda, si ay duulimaadyada Iiraan uga soo degi karaan.
Wakaaladahan ayaa soo xigtay Middle East News oo sheegtay in ilo ku dhow dawladda Ciraaq ay warkan faafiyeen.
Garoonka Caalamiga ah ee Najaf ayaa weli ka xidhan duulimaadyada ka imanaya Iiraan.
Netanyahu oo la sheegayo in uu Abu Dhabi kula kulmi doono Sheekh Zayed
Xigashada Sawirka, EPA/Shutterstock
Warar aan rasmi ahayn ayaa sheegaya in Raysalwasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu uu u safri doono Abu Dhabi, halkaas oo uu kula kulmi doono Sheekh Maxamed bin Zayed Al Nahyan, Madaxweynaha Imaaraadka Carabta.
Wargeyska The Times of Israel, oo soo xiganaya Channel 12 ee Israa’iil, ayaa warkan baahiyay fiidnimadii Axadda. Hase yeeshee, xafiisyada madaxda labada dal ayaan weli si rasmi ah u xaqiijin ama u beenin kulanka la sheegay.
Kulankan ayaa imanaya wax yar kaddib markii ay soo baxeen warar sheegaya in Imaaraadku Israa’iil uga digay weerarkii Xamaas ee 7-dii Oktoobar.
Dugsiyada caasimadda Sucuudiga oo la xidhay iyo ardayda oo internetka casharrada ku qaadanaya - AFP
Xigashada Sawirka, Reuters
Waalidiinta ku nool caasimadda Sacuudiga ee Riyadh ayaa Axaddii farriimo ka helay dugsiyada, kuwaas oo lagu shaaciyay qorshe degdeg ah oo dhigaya in casharrada dugsiyada muddo toddobaad ah lagu qaadan doono internetka, iyadoo ardaydu guryahooda wax ku baranayaan. Sidaas waxaa werisay AFP oo soo xiganaysa farriimo ay aragtay.
Wakaaladda wararka ayaa intaas ku dartay: “In laba farriimood oo kala duwan ay u dhignaayeen: ‘Dhawaan ayaa mas’uuliyiinta Sacuudigu nagu wargeliyeen in dugsiyadu toddobaadkan oo dhan xidhnaadaan.’”
Sababta rasmiga ah ee go’aanka lama sheegin, balse tallaabadan ayaa imanaysa xilli xiisadda gobolka ay sii kordhayso, isla markaana uu dagaal u dhexeeyo Sacuudiga iyo Xuutiyiinta Yemen.
Muwaadin Lubnaani ah oo ku nool Riyadh ayaa isna yidhi: “Tani waxay ahayd go’aan lama filaan ah oo daqiiqaddii ugu dambaysay la qaatay. Wax fikrad ah kama hayno waxa dhacaya.”
Sida ay warbixintu sheegtay, mas’uuliyiinta Sacuudigu weli si rasmi ah ugama hadlin xidhitaanka dugsiyada ama amarro ku saabsan in ardaydu toddobaadkan dib ugu noqdaan waxbarashada fool-ka-foolka ah.
Warkani wuxuu imanayaa maalin kaddib markii isbahaysiga uu Sacuudigu hoggaamiyo ee dagaalka kula jira Xuutiyiinta Yemen uu sheegay in uu qabtay oo burburiyay diyaarado aan duuliye lahayn iyo gantaallo ballistic ah oo lagu bartilmaameedsaday Sacuudiga.
Dhanka kale, Xuutiyiinta ayaa Axaddii sheegay in duqaymo cirka ah oo Sacuudigu ka fuliyay duleedka magaalada Tacis ee koonfur-galbeed Yemen ay dileen ayna dhaawaceen tobannaan qof. Deegaannadan ayaa gacanta ugu jira Xuutiyiinta.
Diyaarad aan duuliye lahayn oo duqaysay telefishinka Tigraay - AFP
Diyaarad aan duuliye lahayn ayaa Axaddii duqaysay xarun telefishan oo ku taalla Tigray, xilli ilo bani’aadamnimo ay AFP u sheegeen in xooggagu ay horumar ka sameeyeen dagaalka ay kula jiraan ciidammada dawladda ee waqooyiga Itoobiya.
Dagaallo culus ayaa toddobaadkan dib uga dhex qarxay Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF) iyo dawladda federaalka, taas oo walaac ka abuurtay in dalku uu dib ugu laabto dagaalkii sokeeye ee baaxadda lahaa ee 2020 ilaa 2022, kaas oo lagu qiyaasay in ay ku dhinteen 600,000 oo qof.
TPLF ayaa la wareegtay garoomo diyaaradeed oo maxalli ah, waxayna weerarro ku qaaday gobollada deriska la ah ee Canfarta iyo Amxaarada, iyadoo sheegtay in ay “dagaal is-difaac ah” kula jirto dawladda uu hoggaamiyo Raysalwasaare Abiy Ahmed.
Ilo bani’aadamnimo ayaa sheegay in magaalada Erebti ee gobolka Canfarta, oo u dhow xadka Tigray, ay Axaddii gacanta u gashay fallaagada kaddib markii madaafiic culus lagu garaacay.
Warku waxa uu intaas ku daray in TPLF ay hadda u sii gudbayso dhanka magaalada Afdeera, oo qiyaastii 100 kiiloomitir bari ka xigta.
Ishan warka laga helay ayaa qiyaastay in ugu yaraan 150,000 oo qof ay hore ugu barakaceen gobolka Canfarta, balse waxay sheegtay in aanay suurtagal ahayn in la helo tiro sax ah.
Xigashada Sawirka, Tigrai TV/AFP
Iiraan oo Maraykanka digiin u dirtay: “Ciidammadayadu waxay diyaar u yihiin in ay si xooggan uga jawaabaan haddii weerar lagu soo qaado”
Milatariga Iiraan ayaa Maraykanka uga digay in haddii Washington ay gobolka ka qaaddo tallaabo milatari, ciidammada Iiraan ay diyaar u yihiin inay ka jawaabaan.
Afhayeenka milatariga Iiraan, Sareeye Guuto Mohammad Akramanieh, ayaa sheegay in xaaladda Maraykanka ee gobolka “aanay wanaagsanayn”, sidaas darteedna uu qaadi karo tallaabo milatari.
Wuxuu sheegay in ciidammada qalabka sida ee Iiraan ay si buuxda ugu diyaar garoobeen in ay ka hortagaan khatar kasta oo iman karta.
Hore, Abolfazl Shekarchi, oo ah afhayeen sare oo ka tirsan ciidammada qalabka sida ee Iiraan, ayaa sidoo kale Maraykanka uga digay in haddii uu farageliyo marin-biyoodka Hormuz, Iiraan ay si xooggan uga jawaabi doonto.
Shekarchi ayaa sheegay in Maraykanku “aanuu haysan wax doorasho ah oo aan ka ahayn in uu ka baxo Galbeedka Aasiya”, isla markaana in sida ugu dhakhsaha badan ciidammada Maraykanku uga saaro gobolka ay yaraynayso khasaaraha soo gaadhi kara.
Hadalladan saraakiisha Iiraan ayaa imanaya xilli Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump uu diiday qorshe ay Iiraan soo jeedisay oo ku saabsanaa in la furo marin-biyoodka Hormuz iyo in xiisadda la yareeyo.
Xigashada Sawirka, Getty Images
Wasiirka Maaliyadda Maraykanka: Iiraan toddobaadyada soo socda ma heli doonto wax ay ku gorgortanto
Xoghayaha Maaliyadda Maraykanka Scott Bessent ayaa sheegay in Iiraan toddobaadyada soo socda aanay haysan doonin wax ay ku gorgortanto.
Wuxuu hadalkan ku sheegay waraysi uu siiyay Fox News, isagoo ka hadlayay saamaynta tallaabooyinka Maraykanku ku yeelanayaan dhaqaalaha Iiraan.
Xoghayaha Maaliyadda Maraykanka ayaa sidoo kale yiri: “Waxa badda ku jira oo keliya 15 milyan oo foosto oo shidaal Iiraan leedahay. Iiraan wax ay ku beddesho ama ku gorgortanto uma hadhi doonaan. Waxay u badan tahay in labada toddobaad ee soo socda ay Shiinaha gaadhsiin doonaan shixnaddii ugu dambaysay ee shidaalkooda, kaddibna waxba uma hadhi doonaan.”
Scott Bessent ayaa hore u sheegay in Maraykanku ergooyin u diri doono dalal kale, si uu ugu boorriyo inay joojiyaan ganacsiga ay la leeyihiin Tehran. Hanjabaaddaas ayaa jawaab kulul ka dhalatay wasiir-ku-xigeenka arrimaha dibadda ee Iiraan, Kazem Gharibabadi.
Mr Gharibabadi ayaa qoraal uu ku baahiyay shabakadda X ku yidhi: “Dawladaha madaxbannaan waxay xidhiidhka ay la leeyihiin Iiraan ku saleeyaan danahooda iyo walaacyadooda; mana aha amarro ka imanaya Wasaaradda Maaliyadda Maraykanka. Xilligii rabitaanka lagu khasbi jiray hanjabaado iyo cunaqabatayn ayaa dhammaanaya.”
Trump oo ku dhawaaqay wadahadallo uu la furayo Iiraan maalmaha soo socda
Madaxweyne Donald Trump ayaa maanta sheegay in uu maalmaha soo socda wadahadallo la yeelan doono masuuliyiin Iiraan ah, wax yar kaddib markii uu sheegay in Iiraan ay dhawaan is dhiibi doonto.
Mr Trump ayaa shalay diiday soo jeedintii Iiraan ee ahayd in dib loo furo marinka Bab al-Mandab. Dhanka kale, Cabbas Araqchi oo weli ku sugan New York ayaa sheegay in “ay iska caabbin doonaan gardarro kasta, xitaa haddii ay gaadho dagaal buuxa, waxa kale oo uu sheegay in dhanka kale ay diyaar u yihiin wadaxaajood.”
Xigashada Sawirka, Getty Images
Xuutiyiinta oo sheegay in duqeyn cirka ah oo Sacuudiga gaystay ay bartilmaameedsatay suuq ku yaalla magaalada Taiz
Xigashada Sawirka, EPA
Toddoba qof
ayaa la dilay, 40 kalena waa ay ku dhaawacmeen duqeyn xagga cirka ah oo ay geysteen
Sacuudiga, taas oo lagu bartilmaameedsaday suuq ku yaalla magaalada Taiz ee
koonfur-galbeed Yemen, sida ay maanta oo Axad ah sheegtay warbaahin xiriir la
leh kooxda Ansar Allah (Xuutiyiinta).
Telefishinka
Al-Masirah oo xiriir la leh Xuutiyiinta ayaa sheegay in diyaarad dagaal oo
Sacuudiga laga leeyahay ay fulisay duqeynta, iyadoo aanu jirin wax hadal ah oo
degdeg ah oo ka soo baxay dhinaca Sacuudiga oo ku saabsan weerarka ama tirada
dadka waxyeelladu soo gaartay.
Duqeyntan
ayaa timid xilli ay sii xoogeysanayaan dagaallada u dhexeeya Xuutiyiinta iyo
ciidamada daacadda u ah xukuumadda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay, ka dib
muddo ay jirtay xaalad xasillooni ah.
Dhanka kale,
xukuumadda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay ayaa sheegtay in ciidankeedu ay
bartilmaameedsadeen xero iyo gaadiid militari oo ay leeyihiin Xuutiyiinta,
kuwaas oo ku yaallay isla aaggaas.
Shan qof oo looga shakisan yahay falal dambiyeed iyo inay waxyeello u geystaan saldhig ay Mareykanku ku leeyihiin Britain oo la xiray
Xigashada Sawirka, Getty Images
Booliiska
Britain ayaa ku dhawaaqay in la xiray shan qof oo lala xiriirinayo "dhacdo
weyn" oo ka dhacday tuulada Wilford—oo u dhow saldhigga ciidamada cirka ee
RAF Fairford oo ay ku sugan yihiin ciidamo ka tirsan Ciidanka Cirka ee
Mareykanka, iyadoo isla markaasna uu Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump
xaqiijiyay in dadkaasi ay qorsheynayeen inay geystaan "waxyeello baaxad leh".
Tani waxay
ka dambeysay markii la xiray dhowr nin oo looga shakisan yahay dambiyo hoos
yimaada Xeerka Qaraxyada. Booliska Ingiriiska ee la dagaallanka argagixisada
ayaa loo xilsaaray inay baaraan dhacdada.
Xoghayaha
Arrimaha Gudaha Shabana Mahmood ayaa sheegtay in kooxaha gurmadka ee ka
hawlgalaya dhacdada ay aaminsan yihiin in xaaladdu ay hadda "gacanta ku
jirto".
Booliiska
ayaa sheegay in dadka degganaa dhowr guri oo ku yaalla aaggaas loo raray xarun
madadaalo oo u dhow.
Waxay intaas
ku dartay in koox gaar ah oo ka tirsan Ciidamada Ingiriiska, oo ku takhasustay
wax ka qabashada rasaasta iyo walxaha qarxa, ay baarayaan dhowr gaari, iyadoo
booliiskuna ay aaggaas ku soo rogeen xayndaab amni.
Afhayeen u
hadlay dawladda Britain ayaa sheegay in Ra'iisul Wasaare Andy Burnham si joogto
ah loogu wargelinayay xaaladda iyo horumarka la xiriira dhacdada, wuxuuna yiri:
"Waxaan uga mahadcelinaynaa kooxaha gurmadka degdegga ah sida ay si degdeg
ah uga hawlgaleen xiridda dhowr qof oo looga shakisan yahay falka, iyo
tallaabooyinka ay u qaadeen sugidda amniga bulshada."
Shan goobood oo dalxiisku si degdeg ah u koray iyo waddan carbeed ka mid ah
Laba dhacdo oo ah toogashooyin baahsan oo ka dhacay Koonfur Afrika ayaa sababay dhimashada 27 qof
Xigashada Sawirka, Getty Images
Qoraalka sawirka, Rag ayaa gubay gaari xilli ay ka baxsanayeen goob uu ka dhacay rasaasta oo ka dhacday baar u dhow Johannesburg.
Labaatan iyo
toddoba qof ayaa ku dhintay laba toogasho oo ay saacado u dhexeeyeen Koonfur
Afrika, waana rabshadihii ugu dambeeyay ee rasaasta lagu furay dalkaas.
Toddoba iyo
toban qof ayaa ku dhintay markii siddeed nin oo hubaysan ay weerareen baar ku
dhow Johannesburg fiidnimadii Sabtida, iyadoo 15 kale ay ku dhaawacmeen.
Toogasho
kale oo dhacday aroornimadii hore ee Axadda, 10 qof ayaa lagu dilay bannaanka
goob madadaalo ah oo ku taal magaalo u dhow Cape Town, 11 kalena waa la
dhaawacay.
Koonfur
Afrika waxay ka mid tahay meelaha ugu badan ee dilalka lagu geysto, waxayna ku
dhibtoonaysay inay xakamayso rabshadaha la xiriira qoryaha ee kooxaha
sannadihii ugu dambeeyay. Booliisku ma aysan sheegin sababta dhabta ah ee ka
dambeysay mid ka mid ah weerarradii ugu dambeeyay.
Magaalada
Johannesburg, rag hubeysan ayaa rasaas ku furay macaamiisha bannaanka baarka ka
hor inta aysan sii wadin weerarka gudaha oo ay gubeen laba gaari ka hor inta
aysan cararin.
Boliisku
waxay sheegeen in saddex iyo toban nin iyo afar dumar ah la dilay.
Taliyaha
Booliska Gauteng Lt Gen Tommy Mthombeni ayaa sheegay in dad ka yimid Itoobiya
iyo Lesotho ay ka mid ahaayeen dadkii lagu toogtay toogashada, laakiin in
badankoodu ay ahaayeen Koonfur Afrikaan.
Wuxuu sidoo
kale sheegay in booliisku ay aaminsan yihiin in ujeeddada ka dambeysa
toogashada ay ahayd dhac, maadaama hanti shaqsi ah la qaatay, laakiin aysan
meesha ka saari karin dagaallo u dhexeeya kooxaha macdan qodista sharci darrada
ah.
Muxuu Turkigu ugu janjeeraa ka qayb noqoshada dagaalka Xuutiyiinta iyo Sacuudiga ka dhaxeeya?
Itoobiyaanku ma waxay dib ugu socdaan dagaalkii Tigray?
Todoba markab oo xalay lagu beegsaday marinka Hormuz - wakaaladda Fars
Wakaaladda wararka ee Fars ayaa sheegtay in labadii habeen
ee la soo dhaafay, ciidamada qalabka sida ee Iran ay "ka hortageen
maraakiib isku dayayay inay maraan waddooyin aan loo oggolayn oo ku yaalla
marinka Hormuz.
Sida ay sheegtay wakaaladda wararka, oo xiriir dhow la leh
hay'adaha amniga iyo milatariga, "todobo markab ayaa la beegsaday xalay,
halka 12 kalena la beegsaday habeenkii ka horreeyay."
Ilo-wareedyo kale ma aysan soo werinin in maraakiibtaas la
beegsaday, balse labadii habeen ee la soo dhaafay, dadka deegaanka qaarkood
ayaa soo sheegay inay maqleen qaraxyo ka dhacayay badda ku hareeraysan marinka
Hormuz.
Ciidanka Ilaalada Kacaanka (Revolutionary Guard Corps) ayaa
bayaan ay soo saareen saacado ka hor ku sheegay: "Marinka Hormuz waa xiran
yahay, waxaana qaadaynaa tallaabooyin adag oo aan kala joogsi lahayn oo ka dhan
ah dhaqdhaqaaqyada khatarta ah iyo isu-socodka aan loo oggolayn ee marinka
Hormuz."
Ciidamada Iran oo sheegay in ay dabin galiyeen markab quusa oo Maraykanku leeyahay
Xigashada Sawirka, Getty Images
Ciidamada Badda ee IRGC waxay sheegeen in "markab is wada" oo ay leeyihiiin ciidamada Mareykanka ay "dabin galiyeen" iyaga oo adeegsanay "Ai iyo aalado elektaroonig ah oo dagaalka loogu talagalay."
War-saxaafadeedka Ciidamada Badda ee IRGC ayaa lagu sheegay
in markabkan quusa ee aan cidina wadin balse meel fog laga hago uu yahay "mid
ka mid ah maraakiibta casriga ah ee horumarsan ee loo yaqaan Remus
600" haddana loo wareejiyay khubaro si ay u helaan "macluumaad."
Ilaalada Kacaanka ayaa sidoo kale soo saaray muuqaal ah
markab laga soo saarayo biyaha, waxayna ku nuuxnuuxsadeen hadalkooda ah in
"Marinka Hormuz uu xiran yahay."
Sebtembar 17, Ilaalada Kacaanka ayaa ku dhawaaqay
"qabashada" markab aan cidina saarnayn oo Mareykan ah.
Waqtigaas, CENTCOM ayaa xaqiijisay warka, iyadoo sheegtay in
markabka quusa uu "la kulmay cillad farsamo" intii uu ilaalinayay
biyaha gobolka.
Afhayeen u hadlay CENTCOM ayaa yiri: "Markabkaanwuxuu ahaa nooc duug ah oo aan ururin macluumaad xasaasi ah
mana wadanin qalab radaar ama dareemayaal sare."
Si kastaba ha ahaatee, IRGC waxay sheegtay in markabkaan uu "shaqaynayo."
Iran oo sheegtay suuragalnimada weerar Maraykanku ku qaado dalkooda
Xigashada Sawirka, Getty Images
Afhayeenka ciidamada Iiraan ayaa sheegay in xaaladda
Mareykanka ee gobolka aysan "wanaagsanayn," taasna ay tahay sababta
ay u suuragal tahay inay ku kacaan "gardarro militari."
Sarreeye Guuto Maxamed Akraminia ayaa uga digay in ciidamada
Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iiraan ay "si buuxda ugu diyaar garoobeen
inay la dagaallamaan cadowga."
Horay, afhayeenka sare ee ciidamada qalabka sida ee Iiraan
ayaa uga digay Mareykanka inay "la kulmi doonaan dharbaaxo" haddii ay
faragelin ku sameeyaan Marinka Hormuz.
Abolfazl Shekarchi ayaa sidoo kale sheegay in Mareykanku
"uusan haysan waddo kale oo uu ku baxsado marka laga reebo inuu ka baxo
Galbeedka Aasiya," wuxuuna kula taliyay in sida ugu dhakhsaha badan ee
ciidamada Mareykanku uga baxaan gobolka, ay yaraan doonto khasaaraha soo
gaaraya.
Digniinta ka imaanaysa saraakiisha militariga Iiraan ayaa ku
soo beegmaysa xilli Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump uu diiday qorshaha ay
Iiraan soo jeedisay ee ku saabsan furitaanka Marinka Hormuz iyo yareynta
xiisadda.
Horay, wargeyska Wall Street Journal ayaa soo weriyay,
isagoo soo xiganaya saraakiil Mareykan ah oo aan la magacaabin, in Donald Trump
uu filayo in duqeymaha cirka ee Mareykanka ay dib u billaaban doonaan ka dib
doorashooyinka dhexe ee dalkaasi.
