Bộ Chính trị duyệt Khu kinh tế đặc biệt Vân Phong tại Khánh Hòa

Các cơ sở nuôi trồng thủy sản xa bờ tại vịnh Vân Phong, tỉnh Khánh Hòa trong một bức ảnh minh họa chụp hồi tháng 8/2023
Chụp lại hình ảnh, Nuôi trồng thủy sản gần bờ tại vịnh Vân Phong, tỉnh Khánh Hòa trong một bức ảnh chụp hồi tháng 8/2023
Được đăng
Thời gian đọc: 8 phút

Bộ Chính trị chính thức cho phép tỉnh Khánh Hòa thành lập Khu kinh tế đặc biệt Vân Phong, nhiều năm sau khi phương án thiết lập một đặc khu kinh tế tại địa phương này bị hoãn lại do nổ ra biểu tình phản đối.

Tỉnh Khánh Hòa hôm 21/11 cho biết Bộ Chính trị, thông qua Kết luận 129-KT/TW, đã đồng ý chủ trương thành lập Khu kinh tế đặc biệt Vân Phong và cho phép áp dụng cơ chế, chính sách ưu đãi tối đa tương tự Khu kinh tế Dung Quất (Quảng Ngãi) cùng các mức ưu đãi cao nhất theo Luật Phát triển đô thị.

Bộ Chính trị giao Đảng ủy Chính phủ phối hợp với Tỉnh ủy Khánh Hòa tiếp tục hoàn thiện đề án với các yêu cầu trọng tâm: xác định rõ vị trí chiến lược của Khu kinh tế đặc biệt Vân Phong gắn với mục tiêu quốc gia biển mạnh và logistics.

Kết luận trên, do Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành, còn yêu cầu Ban Thường vụ Tỉnh ủy Khánh Hòa "chú trọng công tác thông tin, tuyên truyền về mục tiêu, ý nghĩa, lợi ích và tác động" của việc thành lập khu kinh tế đặc biệt này, đồng thời minh bạch về những vấn đề liên quan trực tiếp đến "đời sống, an sinh xã hội và quyền lợi của người dân".

Bên cạnh đó, các lãnh đạo liên quan đến dự án cũng phải bảo đảm tính khả thi về nguồn lực, lộ trình và gắn chặt phát triển kinh tế với quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường.

Quyết định trên của cơ quan quyền lực nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam được đưa ra vài ngày sau khi phường Vân Phong được thành lập và vài tuần sau đề xuất gần đây nhất của tỉnh Khánh Hòa về việc thành lập Khu kinh tế đặc biệt Vân Phong.

Bước đi này nằm trong bối cảnh gần đây nhiều chính sách và quy định ở Việt Nam được thông qua trong thời gian ngắn, thường nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Chính quyền thời gian qua cũng đang thúc đẩy nhiều dự án kinh tế và hạ tầng lớn trong bối cảnh áp lực tăng trưởng hai con số, cải cách hành chính và tranh cãi bồi thường giải phóng mặt bằng.

Chỉ đạo của Bộ Chính trị về "công tác tuyên truyền" và lời hứa minh bạch trong các vấn đề liên quan đến quyền lợi người dân cho thấy Đảng đã trở nên đặc biệt cẩn trọng trong vấn đề này, sau khi đã nổ ra biểu tình rầm rộ cách đây gần một thập niên liên quan đến dự luật về đặc khu.

Tỉnh Khánh Hòa đề xuất gì?

Thời gian gần đây, một số lãnh đạo tỉnh đã lên tiếng về việc thu hút đầu tư và đặt Vân Phong trong một chiến lược rộng hơn: cải cách thể chế, hình thành cực tăng trưởng mới, phát triển kinh tế biển và nâng vị thế hành chính của Khánh Hòa.

Hồi đầu tháng 10, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Việt Hùng đã bày tỏ mong muốn địa phương sớm thành lập khu kinh tế đặc biệt.

Ông kiến nghị Trung ương hỗ trợ Khánh Hòa hoàn thiện đề án thành lập Khu kinh tế đặc biệt Vân Phong theo quy định của Luật Phát triển đô thị và xây dựng đề án đưa Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Đến cuối tháng 10, Đảng ủy UBND tỉnh Khánh Hòa đề xuất thành lập Khu kinh tế đặc biệt Vân Phong trên toàn bộ địa giới hành chính phường Vân Phong (diện tích tự nhiên 79.697 ha, dân số 239.734 người) cùng khoảng 86.933 ha mặt nước vịnh Vân Phong, định hướng trở thành trung tâm trung chuyển hàng hải quốc tế, năng lượng – công nghiệp hàng hải và du lịch biển cao cấp.

Phần mặt nước nói trên sẽ tiếp tục được quản lý gắn liền với khu kinh tế đặc biệt.

Để thực hiện đề xuất trên, phường Vân Phong sẽ được thành lập mới trên cơ sở sáp nhập các đơn vị xã và một phần phường Ninh Hòa.

Đến hôm 19/11, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa cho biết đã thống nhất chủ trương thành lập phường Vân Phong trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số của 6 đơn vị cấp xã (các xã Đại Lãnh, Tu Bông, Vạn Thắng, Vạn Ninh, Vạn Hưng và phường Đông Ninh Hòa) cùng một phần diện tích, dân số của xã Bắc Ninh Hòa và phường Ninh Hòa.

Đây là cuộc sắp xếp cấp xã, phường gần nhất của tỉnh Khánh Hòa.

Trước đó, tỉnh Khánh Hòa đã sáp nhập với tỉnh Ninh Thuận, giữ tên gọi Khánh Hòa, với tổng diện tích hơn 8.555 km² và dân số hơn 2,24 triệu người, qua đó trở thành tỉnh có đường bờ biển dài nhất cả nước.

Vân Phong từ lâu đã được chính quyền Việt Nam cho là địa điểm "lý tưởng" để khai thác cảng nước sâu, phát triển kinh tế biển và là một động lực giúp thúc đẩy kinh tế của tỉnh Khánh Hòa (cũ) nói chung.

Vào năm 2006, tỉnh Khánh Hòa đã thiết lập Khu kinh tế Vân Phong nằm trên địa bàn huyện Vạn Ninh (cũ) và thị xã Ninh Hòa (cũ), vốn được vận hành theo cơ chế, chính sách của khu kinh tế ven biển thông thường và quy hoạch lúc bấy giờ.

Năm 2017, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã đồng ý về chủ trương cho phép Bắc Vân Phong, phần phía bắc của Khu kinh tế Vân Phong, trở thành đặc khu kinh tế của cả nước, với kỳ vọng từ năm 2020 trở đi đặc khu này sẽ có tính lan tỏa, đóng góp tăng GDP địa phương hàng tỷ đô la mỗi năm.

Ba năm sau, chính ông Phúc cũng là người gửi văn bản đến UBND tỉnh Khánh Hòa đồng ý tạm dừng chủ trương lập quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội Đặc khu Bắc Vân Phong cho đến khi Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt được Quốc hội thông qua.

Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Tấn Tuân lúc đó cho biết việc thủ tướng đồng ý tạm dừng chủ trương lập quy hoạch sẽ tạo điều kiện tháo gỡ các vướng mắc và thu hút đầu tư.

Vân Phong từng là một trong những địa điểm được chú ý khi phong trào phản kháng dự án Luật Đặc khu bùng phát vào năm 2018.

Dự án Luật đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn, Bắc Vân Phong, Phú Quốc (còn được gọi là Luật Đặc khu) đề xuất thành lập đặc khu kinh tế tại ba địa điểm Vân Đồn (Quảng Ninh cũ), Bắc Vân Phong (Khánh Hòa cũ) và Phú Quốc (Kiên Giang cũ).

Làn sóng biểu tình, vốn xuất phát từ tâm lý lo ngại về thời hạn thuê đất 99 năm cùng những bức xúc dân sinh tích tụ tại các địa phương, là một trong những đợt biểu tình lớn nhất tại Việt Nam.

Trước phản ứng kịch liệt của người dân, dự luật đã được hoãn lại, trong khi nhiều người đã bị khởi tố, bắt tạm giam do liên quan đến biểu tình.

Giờ đây, vào cuối năm 2026, Khu kinh tế đặc biệt Vân Phong được cho phép thành lập về mặt chủ trương và được hưởng cơ chế, ưu đãi theo một luật khác là Luật Phát triển đô thị, vốn có hiệu lực từ đầu tháng 10.

Một trong những ưu đãi đó, theo luật, là nhà đầu tư chiến lược tại đây có thể được hưởng ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp đối với dự án đầu tư thực hiện tại khu kinh tế đặc biệt như dự án đầu tư tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Luật Phát triển đô thị cũng cho phép việc thu hồi đất trên địa bàn khu kinh tế đặc biệt để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Đảng ủy Chính phủ, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, thành phố.

Trong một diễn biến liên quan đến đất đai, Quốc hội hôm 21/11 cũng thông qua Luật Đất đai sửa đổi, trong đó cho phép các cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định thu hồi đất trước khi phương án bồi thường được phê duyệt, với điều kiện không phát sinh nhu cầu tái định cư và các phương án này đã được công khai.

Quy định này áp dụng đối với các dự án quan trọng quốc gia, các dự án đầu tư công khẩn cấp, và các trường hợp có trên 75% người sử dụng đất bị ảnh hưởng đồng thuận với việc thu hồi đất.