Việt Nam chính thức cho phép thu hồi đất trước khi phương án bồi thường được phê duyệt

Nguồn hình ảnh, VGP/Getty/BBC
Luật Đất đai (sửa đổi) chính thức được thông qua hôm 21/11 cho phép chính quyền đẩy nhanh việc thu hồi đất trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện hàng loạt các dự án xây dựng hạ tầng trong áp lực giải phóng mặt bằng và tăng trưởng hai con số.
Đạo luật này, với 466/479 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, được sửa đổi nhằm giải quyết tình trạng chậm trễ tại các dự án cơ sở hạ tầng và công nghiệp ở Việt Nam.
Theo hãng tin Reuters, việc sửa đổi này là nhằm thúc đẩy việc một số dự án hạ tầng ở Việt Nam đang gặp cản trở khi người dân khiếu nại rằng mức bồi thường đất thấp hơn giá thị trường, thậm chí phản đối việc triển khai dự án.
Theo luật đất đai sửa đổi, cơ quan chức năng có thể ban hành quyết định thu hồi đất trước khi phương án bồi thường được phê duyệt, với điều kiện dự án không yêu cầu tái định cư và các phương án bồi thường đã được công khai.
Quy định này áp dụng cho các dự án quan trọng quốc gia, các dự án đầu tư công khẩn cấp, và những trường hợp có hơn 75% người sử dụng đất bị ảnh hưởng đồng thuận với việc thu hồi.
Ông Chris Luong, luật sư thành viên tại CNC Counsel – một công ty luật chuyên về xây dựng, cơ sở hạ tầng và bất động sản – nói với Reuters rằng: "Xét về khía cạnh kỹ thuật, quy định này [trong luật mới] dường như được thiết kế để tạo điều kiện triển khai kịp thời các dự án ưu tiên, đồng thời vẫn duy trì được các biện pháp bảo vệ theo quy trình".
Cũng trong bài viết hôm 21/11, ông Chris Luong nhận định rằng thay đổi này đặc biệt đáng chú ý đối với đất nông nghiệp – nơi việc thu hồi đất thường ít đòi hỏi các hộ gia đình phải di dời hơn so với các trường hợp liên quan đến đất ở.
Tuy nhiên, ông lưu ý rằng việc áp dụng luật này vẫn sẽ phụ thuộc vào loại hình dự án và các ngưỡng đồng thuận theo quy định.
Việc thu hồi đất trước khi có sự phê duyệt phương án bồi thường trong Luật đất đai sửa đổi khác với quy định trước đây.
Cụ thể, Điều 87 Luật Đất đai cũ quy định trước khi thu hồi đất, chính quyền phải công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để lấy ý kiến người dân và hoàn tất việc bồi thường, tái định cư.
Quy định sửa đổi nói trên nằm trong hàng loạt các thay đổi đáng chú ý trong Luật đất đai mới, qua đó còn trao thêm quyền cho Nhà nước từ định giá đất đến thu hồi đất, bồi thường và tái định cư.
Tại thời điểm trình lên Quốc hội tóm tắt định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai 2024 vào tháng Tám, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết phương án thu hồi đất trước khi có phương án bồi thường nhằm mục đích "đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án, sớm đưa đất vào sử dụng".
Theo ông Hùng vào thời điểm đó, luật sửa đổi sẽ chuyển mạnh từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang tư duy "tái thiết cuộc sống cho người dân".
Trong khoảng một năm gần đây, người dân tại nhiều tỉnh thành đã đồng loạt lên tiếng về việc nhà và tài sản của họ bị ảnh hưởng do các dự án hạ tầng lớn, bao gồm cả những tiếng nói chỉ trích gay gắt trên mạng xã hội và những thông điệp yêu nước cùng lời kêu gọi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm xem xét mức ảnh hưởng và bồi thường thỏa đáng cho người dân.
Đối với những dự án gây tranh cãi trong thời gian qua, ví dụ như các dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng và dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, những nỗi lo về đền bù, tái định cư hay tái thiết sinh kế vẫn hiện diện giống như những năm trước đây.
Trong vấn đề đền bù, tình trạng chính quyền và doanh nghiệp áp giá đất thấp hơn giá thị trường là khá phổ biến.
Trong mối quan hệ thiếu cân bằng này, người dân thường ở thế yếu, việc đền bù trở thành trọng tâm của nhiều xung đột, đặc biệt khi giá đất ngày càng gia tăng.
Việc này diễn ra trong bối cảnh người dân không có tiếng nói thực sự trong việc triển khai dự án hay không.
Dự án tái thiết đô thị Vĩnh Hưng là một ví dụ. Trong khi chính quyền liên tục khẳng định người dân "đồng thuận" với chủ trương triển khai dự án, có một bộ phận không nhỏ người dân mặc áo đỏ xuống đường biểu tình phản đối dự án này.
Người dân trong nhiều dự án hạ tầng phần lớn thời gian cũng chỉ nắm thông tin về việc mình thuộc diện giải tỏa, còn thông tin về tái định cư thì chỉ biết khái quát.
Cùng lúc, có những trường hợp phải tái định cư ở nơi cách xa nơi ở cũ, làm dấy lên những nỗi lo về những bất định của cuộc sống mới – con cái học ở đâu, đi làm như thế nào, người già rời xa chốn quen phải làm sao…
Diễn ngôn "tái thiết cuộc sống" cho người dân, dù được chính quyền nhắc đi nhắc lại nhiều lần, chưa được cụ thể hóa đối với những người dân nằm trong diện bị ảnh hưởng.
Tranh chấp đất đai là vấn đề trầm kha ở Việt Nam và việc người dân thường lên tiếng về những bất công trong việc chính quyền và doanh nghiệp thu hồi đất và bồi thường cho họ không hiếm.
Vấn đề cốt lõi được đánh giá là đến từ việc Hiến pháp quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân. Quy định này giúp chính quyền thuận lợi trong việc giải tỏa, thu hồi và đền bù, đồng nghĩa với việc vị thế của người dân trở nên yếu đi đối với mảnh đất mà họ sinh sống, sử dụng.
Giới tri thức đã nhiều lần kêu gọi sửa đổi nội dung này trong Hiến pháp nhưng chưa thành công.





















