ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ሽዱሽተ ግዜ ሻምፕዮን ኦሎምፒክ ዝኾነ ክሪስ መንሽሮ ከም ዝሓመመ ሓቢሩ

ንመጻምድቲ ዘሸግር ምሕርናኽ ብምንታይ ይፍታሕ?

ብዙሓት ሰባት ንነዊሕ እዋን መነጽር ምጥቃም መጠን ርእየት ዓይኒ ከምዘዳኽም ይኣምኑ። ግን ሓቂ ድዩ? ነዚ ዘረጋግጹ ንጹር መርትዖታትከ ኣለዉ ድዮም?

መነጽር ምጥቃም ናይ ምርኣይ ኣቕምና የዳኽሞ ድዩ?

እቲ ውግእ ኣብቲ ትነብረሉን ዝነበረት፡ ደቃን ሓዳራን ዝገደፈትሉ ከባቢ መዓርፎ ነፈርቲ ይካየድ ስለዝነበረ ስድራይ ብህይወቶም ክወጽኡ ድዩም ክጠፍኡ ዝብል ሻቕሎት ነይሩዋ።

ሱዳን፡ 'ደጊም ምንባረይ ከንቱ’ዩ ዝበልኩሉ ህሞትዩ' ዶ/ር ማርታ ስዩም

እቲ ኣብ ለንደን ሆስፒታል ጋይስ ዝርከብ ክሊኒክ፡ ኣብ ወርሒ መስከረምን ጥቅምትን 2022 ዝተበላሸወ መዝሓሊ ጠራሙዝ ተጠቒሙ ክኸውን ከምዝኽእል ገሊጹ። 

ኣብ መዝሓሊ በረድ ተኸዚኑ ዝነበረ እንቋቑሖ ደቂኣንስትዮ ተባላሽዩ

ኣብዚ እዋን'ዚ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ንሰባት ኣየናይ ዓይነት ዲጂታላዊ ወልፊ ከምዘለዎም ብልክዕ ምፍላጥ ኣጸጋሚ እዩ፤ እንተዀነ መብዛሕትኦም ሓካይም ይዅኑ ሓካይም ስነ-ልቦናን ስነ-ኣእምሮን ዝዀነ ሰብ ምስዚ ጉዳይ ብዝተሓሓዝ ጸገም ኣለዎ’ዶ የብሉን ዝብል ምፍላይ ኣይመጸገመን።

'ዲጂታላዊ ወልፊ' ኣሎና ዶ? እንታይነቱን መፍትሒኡን

ኣብ ሰራውር ዘጋጥም ምርጋእ ደም መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ እግሪ እዩ ዘጋጥም። እንተዀነ ገለ ክፋል ናይቲ ርጋ’እ ደም ተበቲኹ ብደም ኣቢሉ ናብ ካልእ ክፋል ኣካላት፡ መብዛሕትኡ ግዜ ድማ ናብ ሳንቡእ ክጓዓዝ ተኽእሎ ኣሎ። ርጋ’እ ደም ናብ ሳንቡእ ኣብ ዝኣትወሉ እዋን ሃንደበታዊ ምዕጋት ሱር ደም ሳንቡእ ይበሃል።

ሃንደበታዊ ምዕጋት ሱር ደም ሳንቡእ እንታይ እዩ?

ከም ቪያግራ ዝኣመሰሉ መድሃኒታት ፈለማ ንልዑል ጸቕጢ ደምን ኣንጅናን [ኣብ ከባቢ ኣፍልቢ ዝፍጠር ቃንዛ]  ንምፍዋስ ዝተዳለዉ እዮም። 

ቪያግራ ዝጥቀሙ ሰብኡት ንረሲዕነት ናይ ምቅላዕ ተኽእሎኦም ትሑት ምዃኑ መጽናዕቲ ይእምት

ኢንቲትዩት ጥዕና ትግራይ ብዘካየዶ ሳይንሳዊ መጽናዕቲ፡ ኣብ ትግራይ ብጭቡጥ ሰባት ብጥምየት ይሞቱ ከምዘለዉን ኣደታትን ህጻናትን ብሕጽረት ምግቢ ከምዝተጠቕዑን ኣፍሊጡ።

ትግራይ፡ ከቢድ ሕጽረት ምግቢ ህጻናትን ኣደታትን ብብዝሒ የጥቅዕ ምህላዉ ተገሊጹ

ንጉስ ቻርለስ ሳልሳይ ወዲ 75 ዓመት እዩ። ኣብ መስከረም 2022 ን70 ዓመታት ዝነገሰት ኣደኡ ዳግማዊት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ድሕሪ ምማታ ናብ መንበር ስልጣን መጺኡ።

ንጉስ ቻርለስ እንታይ'ዩ ሓሚሙ? ብዛዕባ መንሽሮ ኸ እንታይ ንፈልጥ?

ኣብ ርእሰ ከተማ ክልል ትግራይ - መቐለ ኣብ ዝርከብ ሆስፒታል ዓይደር፡ ኮሪደራት ጽዑቕ ምጉያይ ሕክምናዊ ኣገልግሎት ዘስዓቦ ብዓውዓውታ ተሰኒዮም ኣለዉ። ሕክምና ህጻናት ኣብ ዝወሃበሉ ኩርናዕ ዘለዉ ክፍልታት ዓራት ግን ጸጥታ ውሒጥዎም ይረኣዩ።  እቶም ደኺሞም ተገዲሞም ዝረኣዩ ህጻናት ነቲ ኣብዚ እዋን ንሰሜን ኢትዮጵያ ዝሃስይ ዘሎ ቅልውላው መግቢ ዝምስክሩ እዮም። ዲፕሎማስያዊ ወኪል ቢቢሲ ካብ መቐለ ዘዘሰናደኦ ዛንታ እነሆ። 

ትግራይ፡ 'ኣብ ኢትዮጵያ ሓደጋ ጥሜት ኣንፀላልዩ ኣሎ' - ዓባይ ብሪጣንያ

ፕረዚደንት ናሚብያ ሄግ ጌይንጎብ ኣብ ርእሰ ከተማ ናሚብያ ዊንድሆክ ኣብ ዝርከብ ሆስፒታል ሕክምናዊ ክንክን እናተገብረሉ እንከሎ ዓሪፉ።

ፕረዚደንት ናሚብያ ሄግ ጌይንጎብ ኣብ  82 ዓመቱ ዓሪፉ

ኣብ ቀረባ እዋናት፡ ውጕኣት ተጋደልቲ ሓይልታት ትግራይ ብተደጋጋሚ ናብ ጐደናታት ወጺኦም ድምጾም ከስምዑ ጸኒሖም'ዮም። እቶም ውጉኣት ኲናት እኹል ሕክምናን ምግብን ከምዘይረኽቡ ብምግላጽ፡ ግዝያዊ ምምሕዳር እቲ ክል ንጉዳዮም ዝግባእ ቈላሕታ ክህብን ግቡእ ተራኡ ክጻወትን እዮም ዝጠልቡ። ኣብ ዝሓለፊ ወርሒ ሚያዝያ ኣብ ዝተኻየደ ሰልፊ፡ ርእሰ ምምሕዳር ግዝያዊ ምምሕዳር ትግራይ ኣቶ ጌታቸው ረዳ፡ ነቶም ውጉኣት ኲናት ይቕረታ ሓቲቱ ነይሩ።

መቐለ፡ ዉጉኣት ኲናት ትግራይ ተቓውሞ ኣካይዶም

ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ መላእ ዓለም ዘይተለምደ ወሰኽ ናይ ከም ኒሞንያ ዝኣመሰሉ ረኽስታት ስርዓተ ምስትንፋስ ከምዝተራእየ ተገሊጹ።

ኒሞኒያ፡ ዕጽዋ ኮቪድ ድሕሪ ምብቅዑ ስለምንታይ ይውስኽ ኣሎ? 

ኣብ ስዊዘርላንድ ከተማ ዳቮስ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ዓለምለኸ ቁጠባዊ መድረኽ መራሕቲ ኢንዱስትሪ ጥዕና፡ "ሕማም ኤክስ" ተባሂሉ ዝጽዋዕ ለበዳ ሕማም ክጋጥም ከምዝኽእል ምውጣን ኣገዳሲ ከምዝዀነ ክዛተዩ ጸኒሖም እዮም።

ዓለም ብዛዕባ ንመጻኢ ከጋጥም ዝኽእል ለበዳ ሕማም 'ኤክስ' ትዝቲ

"ንግሆ ንግሆ ጽቡቕ እየ፤ ድሕሪ ቀትሪ ግን እቲ ድኻም ብሓቂ ይብርትዕ'ሞ ኣብ ኣእምሮይ ብቋንቋ ጀርመን ምሕሳብ ይጅምር" ብምባል ካብ ድሕሪ ቀትሪ ጀሚሩ ሓንጎላ ናብ ቋንቋ ጀርመን ከምዘዘንብል ትዛረብ።

ንግሆ እንግሊዝኛ ምሸት ጀርመንኛ፡ ‘ድሕሪ ሓደጋ ብሽክለታ ቋንቋይ ጠፊኡኒ’

ሓዳስ ዓይነት መድሃኒት ትጻወር ጣንጡ ኣብ ኣፍሪቃ ረኽሲ ዓሶ ተጋድድ ከምዘላ ውድብ ጥዕና ዓለም ቅድሚ ሒደት መዓልታት ኣተሓሳሲቡ። እዚ ድማ ሕማም ዓሶ ንምምካት ዝግበር ቃልሲ ዝገደደ ከም ሽክብድ ብምግባር ኣብ ጥዕና ህዝብታት እንተላይ ኣብ ኢትዮጵያ ስክፍታታት ፈጢሩ ኣሎ።

ኣብ ኢትዮጵያን ካልኦት ሃገራትን ስክፍታ ትፈጥር ዘላ ጣንጡ እንታይ'ያ?

እዚ ኣብ መበል 17 ክፍለ ዘመን ዝተሃንጸ መንበሪ ገዛ ሃገራዊ ሽፋን ማዕከናት ዜና ክረክብ ክኢሉ’ዩ። ታሪኻዊ ቅርሲ ስለዝዀነ ግን ኣይነበረን። ኣብቲ ገዛ ኣስታት 300 ክንዮ-ባህርያዊ ተርእዮታት ከምዘጋጠሙ ጸብጸባት ይገልጹ። ‘ፓራኖርማል: ዘ ገርል፡ ዘ ጎስት ኤንድ ዘ ግሬቭስቶን’ ብዘርእስታ ሓዳሽ ተኸታታሊ ሰነዳዊት ፊልም ብዛዕባ እቲ ዘስካሕክሕ ታሪኽ ኣቃሊዓ ኣላ።

‘መናፍስቲ ምዉታን’ ሻቕሎት ዝፈጠሩሉ ገዛ

ኣብ ኢትዮጵያ ኣስታት 37 ሚልዮን ዕድመአን 15 ዓመትን ልዕሊኡን ዝዀና ደቂ ኣንስትዮ ኣለዋ፤ እዚአን መንሽሮ ክሳድ ማህጸን ንምምዕባል ኣብ ሓደጋ ዝርከባ እየን። እዋናዊ ግምታት ከምዘመልክትዎ ኣብ ዓመት 7445 ደቂ ኣንስትዮ ብመንሽሮ ክሳድ ማህጸን ክልከፋ እንከለዋ 5338 ድማ ብሰንኪ እቲ ሕማም ይሞታ። መንሽሮ ክሳድ ማህጸን ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ምስ መንሽሮ ዝተኣሳሰር ሞት ብምስዓብ ካልኣይ ደረጃ ሒዙ ይርከብ።

ኣብ ኢትዮጵያ መከላኸሊ መንሽሮ ክሳድ ማህጸን ብነጻ ይወሃብ ድዩ?

ኣብ ምዕራብ ኬንያ ዝርከቡ መንእሰያት፡ ንላርቫ ዕኮት መሳሊ ሓሰኻ ተጠቂሞም ንቀልቀል ሰባት ናብ ኦርጋኒክ ድዅዒን መግቢ እንስሳን ዝቕይር ዓይን-ምድሪ ኣማዕቢሎም። እቲ ዓይን-ምድሪ ዳግማይ ካብ ዝተመስርሐ ነገራት ከምዝራሕ ዝገልጹ ኣካየድቲ ሳኒዋይዝ፡ ጨና’ውን ከምዘይብሉ የረድኡ። 

ካብ ቀልቀል ገንዘብ ዘመንጩ ዓይኒ-ምድሪ

ኣብ ኦሮሚያ ዞባ ምብራቕ ወለጋ፡ ኣብ ርእሲ ጓል 24 ዓመት ተሓካሚት ዝነበረ ጥይት ብመጥባሕቲ ከምዝወጽአት ተገሊጹ።

ኢትዮጵያ፡ ብመጥባሕቲ ሕክምና ጥይት ካብ ሓንጐል ሰብ ወጺኣ

ኵሉ ሰብ ብዛዕባ ኤኣይ ዝዛረብ ዘሎ፡ ትካል ‘ኦፕንኤኣይ’ ንምእማኑ ዘጸግም ዕዉት ቻትጂፒቲ (ChatGPT) ብምጅማሩን ከምኡ’ውን ኤኣይ ልዑል ዓቕሚ ስለዘለዎን እዩ። ይዅን’ምበር ኤኣይ ኣስባስላ ስኒን ኤኣይ መተርኣስን ግን ካብ ቻትጂፒቲ ኣዝዩ ነዊሕ ርሕቀት ዝኸደ እዩ።

ሰብሰርሖ ብልሒ፡ ቅሩብ ኣይበዝሐን’ዶ?

ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ክልል ትግራይ፡ ህጻናት ዝርከብዎም ኣስታት 225 ሰባት ብጥምየት ከምዝሞቱ ሰብመዚ እቲ ከባቢ ገሊጾም። ሰበስልጣን መንግስቲ ፈደራል ኣብ ኢትዮጵያ ይኹን ኣብ ክልል ትግራይ “ጥሜት ኣሎ” ዝብል ጸብጻብ ዝነጸግዎ’ኳ እንተዀነ፡ ሕቡራት ሃገራትን ግን ኣብታ ሃገር ኣስታት 20 ሚልዮን ሰባት ሓገዝ መግቢ ከምዘድልዮም የተሓሳስብ።

ትግራይ፡ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰባት ብጥሜት ሞይቶም

ኤችፒቪ (ህዩማን ፓፒሎማቫይረስ)፡ ልሙዳት ጕጅለ ቫይረስ ዝጽውዑሉ ሽም እዩ። ልዕሊ 100 ዝተፈላለዩ ዓይነታት ኤችፒቪ ኣለዉ፤ ውሑዳት ጡብ ኣድጊ ዝመስል ምልክት ዘርእዩ እኳ እንተዀነ መብዛሕትኦም ግን ምልክት ኣየርእዩን።