กู้เงินผ่านแอปฯ อย่างไรให้ปลอดภัย เลี่ยงแอปฯ เถื่อน-เงินกู้นอกระบบ ได้อย่างไรบ้าง

BBC/Getty Images
    • Author, ปณิศา เอมโอชา
    • Role, ผู้สื่อข่าวบีบีซีไทย
  • Published
  • เวลาอ่าน: 12 นาที

เมื่อวันที่ 12 พ.ย. นายอัครเดช โยธาจันทร์ หรืออินฟลูเอนเซอร์ที่รู้จักกันในนาม 'เบ๊น อาปาเช่' ออกมาโพสต์เฟซบุ๊ก เมื่อวันที่ 12 พ.ย. ที่ผ่านมา เล่าประสบการณ์กู้เงินผ่านแอปพลิเคชันหลายแห่ง ในอัตราดอกเบี้ยสูงเป็นมูลค่ารวมกันเกือบ 2 ล้านบาท และยังถูกข่มขู่ ตามทวงหนี้และประจานจนเขาต้องเข้าให้ความต่อเจ้าหน้าที่ตำรวจ

เขาระบุว่า แอปฯ ดังกล่าว อ้างว่าถูกต้องตามกฏหมายและอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวงการคลัง

"มันไม่ใช่ 180 วัน แต่มันเป็นแค่ 6 วัน และดอกเบี้ยประมาณ 40% ต่อสัปดาห์ พอได้มาแล้วผมก็ชำระคืนตามปกติ และเงินก็เข้ามาใหม่ ซึ่งไม่มีใครบังคับให้ผมไปกดกู้นะครับ ผมทำด้วยตัวเองทั้งหมด กดเองทั้งหมด" นี่คือส่วนหนึ่งของข้อความที่เขาโพสต์ไว้ พร้อมระบุว่า ฟางเส้นสุดท้ายนอกจากการถูกข่มขู่และการประจานแล้ว บัญชีธนาคารของเขาโดนอายัดเพราะไปเกี่ยวข้องกับบัญชีม้า

ในโพสต์ที่กลายเป็นไวรัลมีผู้คนแชร์หลักหมื่นครั้งนี้ ในข้อความของเขายังระบุถึงชื่อ แอปฯ ที่เขากู้เงินด้วย หนึ่งในนั้นคือ แอปฯ ที่ชื่อว่า "มีตัง"

อัครเดช โยธาจันทร์
คำบรรยายภาพ, ภาพบันทึกหน้าจอจากโทรศัพท์ของนายอัครเดช โยธาจันทร์ ที่แสดงให้เห็นแอปพลิเคชันกู้เงินที่เขาดาวน์โหลดมาใช้งาน

ในเวลาต่อมา นายวันนพ มารัตนะฤกษ์ กรรมการบริษัท พี.เอฟ.เค. จำกัด ผู้ให้บริการสินเชื่อผ่านแอปพลิเคชัน "มีตัง" ได้ส่งหนังสือชี้แจงผ่านสื่อมวลชนหลายสำนัก เช่น มติชนออนไลน์ และไทยพีบีเอส ว่า บริษัทได้รับอนุญาตจากกระทรวงการคลังให้ประกอบธุรกิจสินเชื่อรายย่อยระดับจังหวัดภายใต้การกำกับ หรือ พิโกไฟแนนซ์ อย่างถูกต้อง และอ้างว่าคิดอัตราดอกเบี้ยสูงสุดไม่เกินเพดาน 36% ต่อปี โดยไม่มีการหักใด ๆ จากวงเงินกู้ที่ได้รับการอนุมัติตามที่นายอัครเดชกล่าวหา

ฝั่งกระทรวงการคลังออกมาแถลงข่าวในวันที่ 16 พ.ย. โดย นายวินิจ วิเศษสุวรรณภูมิ ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) ในฐานะโฆษกกระทรวงการคลัง ระบุว่า กระทรวงไม่เคยรับรองแอปฯ เถื่อนที่นำตราของกระทรวงไปแอบอ้างโดยผิดกฎหมาย ขณะเดียวกันหากตรวจพบว่าแอปฯ สินเชื่อพิโกไฟแนนซ์ของบริษัทที่ได้รับใบอนุญาต กระทำการผิดจากกฎเกณฑ์และประกาศของกระทรวงการคลังก็ต้องมีการตรวจสอบเอาผิดตามขั้นตอน

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้น สะท้อนให้เห็นว่า การกู้เงินผ่านบริการพิโกไฟแนนซ์ยังมีช่องโหว่ให้ผู้บริโภคตกเป็นเหยื่อของผู้ที่จ้องจะเอาเปรียบได้ แล้วผู้บริโภคจะป้องกันตัวหรือดำเนินการอย่างไรเมื่อเจอกับปัญหาดังกล่าว

1. โลกของแอปฯ กู้เงิน

ถ้าผู้อ่านพิมพ์คำว่า 'กู้เงิน' 'แอปกู้เงินด่วน' หรือ 'สินเชื่อ' เข้าไปใน 'Google Play' หรือ 'App Store' ซึ่งเป็นช่องทางดาวน์โหลดแอปพลิเคชันหลักของทั้งฝั่งระบบปฏิบัติการแอนดรอยด์และไอโอเอส คุณจะพบกับแอปพลิเคชันปล่อยสินเชื่อหลายสิบไปจนถึงหลักร้อยแอปฯ

หากสังเกตให้ดี แอปฯ จำนวนไม่น้อย มักจะมีคำว่า 'พิโก' (PICO) อยู่ในชื่อแอปฯ อยู่ในคำบรรยายเกี่ยวกับแอปฯ หรืออยู่ในชื่อบริษัทผู้ผลิตแอปฯ ซึ่งโดยทั่วไปจำกัดวงเงินกู้ไม่เกิน 50,000 บาท/ราย อาทิ เอทีเอส พิโก, เงินติดมือ โดย PICO NAKHONSAWAN, เงินอุ่นใจ, อุ่นใจแคช หรือ เงินกู้ง่าย ๆ โดย PICO-WIMUT FAMILY นั่นเพราะแอปฯ เหล่านี้อยู่ภายใต้การประกอบธุรกิจสินเชื่อรายย่อยระดับจังหวัดภายใต้การกำกับ หรือ พิโกไฟแนนซ์ ที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวงการคลัง ซึ่งจัดได้เป็นแอปฯ กู้เงินประเภทหนึ่ง

ปัจจุบัน แอปฯ กู้เงินประเภทนี้มีอยู่ราว 45-46 แอปฯ จากตัวเลขบริษัทที่ได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจพิโกไฟแนนซ์ทั้งหมดราว 1,200 ราย ตามข้อมูลจากนายพงศ์นคร โภชากรณ์ ผู้อำนวยการกองนโยบายพัฒนาระบบการเงินภาคประชาชน สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) กระทรวงการคลัง

อย่างไรก็ดี ในโลกของแอปฯ กู้เงิน ยังอาจแบ่งแอปพลิเคชันได้เป็นอีก 2 ประเภท คือ 1. แอปฯ ภายใต้ธนาคารพาณิชย์และสถาบันการเงินของรัฐ อาทิ MyMo, K Plus, SCB EASY หรือ BAAC Mobile และ 2. แอปฯ ภายใต้ผู้ให้บริการทางการเงินที่ไม่ใช่ธนาคาร (นอน-แบงก์) ซึ่งครอบคลุมสินเชื่อหลายประเภททั้ง บัตรเครดิต, สินเชื่อส่วนบุคคล, นาโนไฟแนนซ์, สินเชื่อทะเบียนรถ, เช่าซื้อและลีสซิ่ง อาทิ พรอมิส, ฟินนิกซ์, เงินติดล้อ หรือเงินไชโย โดยแอปฯ ทั้งสองแบบนี้ซึ่งให้สินเชื่อด้วยเงื่อนไขที่แตกต่างจากพิโกไฟแนนซ์ต่างก็อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.)

สำหรับแอปฯ กู้เงินประเภทสุดท้าย คือแอปฯ ที่ไม่มีใบอนุญาต และไม่อยู่ภายใต้การกำกับดูของทั้งกระทรวงการคลังหรือ ธปท. และมีแนวโน้มเป็น 'แอปฯ เถื่อน' ที่ผิดกฎหมาย ซึ่งที่ผ่านมาก็มีให้เห็นหลายกรณีที่กรมสอบสวนคดีพิเศษเข้ามาดำเนินการ อาทิ กรณีแอปฯ "กู้ให้ดี ๆ" ที่ปล่อยกู้ด้วยอัตราดอกเบี้ยสูงถึง 2,000% ต่อปี และเชื่อมโยงกับบัญชีม้า

2. พิโกไฟแนนซ์คืออะไร

พิโกไฟแนนซ์ มีชื่อภาษาไทยว่า 'สินเชื่อรายย่อยระดับจังหวัด ภายใต้การกำกับ' เป็นสินเชื่อที่มีวงเงินขนาดเล็กและจัดตั้งขึ้นมาเพื่อช่วยเหลือให้ประชาชนที่อาจเข้าไม่ถึงสินเชื่อตามสถาบันการเงินทั่วไป ให้เข้าถึงแหล่งทุนได้สะดวกขึ้นโดยไม่ต้องหันไปพึ่งพาหนี้นอกระบบ โดยสินเชื่อประเภทนี้จะถูกกำกับดูแลโดย สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง กระทรวงการคลัง

'พิโก' (pico) ในฐานะคำอุปสรรคหรือคำนำหน้า (prefix) ตามระบบเมตริก หมายถึง หนึ่งส่วนล้านล้านของหน่วยที่มันนำหน้า มีมีขนาดเล็กกว่าคำอุปสรรคอีกคำหนึ่งที่มักได้ยินบ่อยเช่นเดียวกันอย่างคำว่า 'นาโน' (nano)

"มันเป็นเครื่องมือทางการเงิน เพื่อให้ประชาชนตัวเล็กตัวน้อยสามารถเข้าถึงแหล่งทุนได้" ดร.นณริฏ พิศลยบุตร นักวิชาการอาวุโส จากสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) กล่าวกับบีบีซีไทย

Getty Images
คำบรรยายภาพ, นักวิชาการชี้ว่าสินเชื่อพิโกไฟแนนซ์จัดตั้งขึ้นมาเพื่อช่วยเหลือประชาชนตัวเล็กตัวน้อยที่เข้าไม่ถึงแหล่งทุนจากสถาบันการเงินทั่วไป

สินเชื่อประเภทนี้แบ่งออกได้เป็น 2 แบบ ประกอบด้วย

พิโกไฟแนนซ์แบบทั่วไป: วงเงินสินเชื่อไม่เกิน 50,000 บาท/ราย กำหนดดอกเบี้ย (อัตรากำไรจากการให้สินเชื่อ) ค่าปรับ ค่าบริการ และค่าธรรมเนียมอื่นใด รวมกันไม่เกิน 36% ต่อปี (คิดดอกเบี้ยแบบลดต้นลดดอก)

พิโกพลัส: วงเงินสินเชื่อไม่เกิน 100,000 บาท/ราย กำหนดอัตราดอกเบี้ย ค่าปรับ ค่าบริการ และค่าธรรมเนียมอื่นใด ใน 2 อัตราตามวงเงินสินเชื่อ (คิดดอกเบี้ยแบบลดต้นลดดอก) แบ่งเป็น

  • วงเงินสินเชื่อส่วนที่ไม่เกิน 50,000 บาท จะเรียกเก็บดอกเบี้ยได้ไม่เกิน 36% ต่อปี
  • วงเงินสินเชื่อส่วนที่เกิน 50,000 บาท จะเรียกเก็บดอกเบี้ยได้ไม่เกิน 28% ต่อปี

สำหรับการคำนวณอัตราดอกเบี้ยเป็นแบบแบบลดต้นลดดอก (effective rate) จะคำนวณจากเงินต้นที่คงเหลือ ยิ่งชำระเงินกู้มากเท่าใด ดอกเบี้ยคำนวณในยอดถัดไปก็จะลดหลั่นลงไปตามเงินต้นที่คงเหลือ

บีบีซีไทยทดลองใส่ข้อมูล ยอดเงินสินเชื่อ 10,000 บาท ด้วยอัตราดอกเบี้ย 36% ต่อปี และผ่อนจ่าย 12 เดือน โดยเลือกชำระตามรอบเดือน เริ่มสินเชื่อวันที่ 17 พ.ย. 2569

สศค.
คำบรรยายภาพ, ตารางแสดงตัวอย่างการคำนวณอัตราดอกเบี้ยแบบลดต้นลดดอก

จากตารางข้างต้น จะเห็นว่า การผ่อนจ่ายงวดแรก ณ วันที่ 17 ธ.ค. นั้น จะมียอดดอกเบี้ยที่ต้องชำระสูงที่สุด เพราะยอดเงินต้นคงค้างมากที่สุด แต่เมื่อเราผ่อนจ่ายไปทุก ๆ เดือน ยอดภาระดอกเบี้ยจะน้อยลงเรื่อย ๆ จนเหลือเพียง 29.55 บาท ในเดือนสุดท้ายของสัญญาเงินกู้

กฎหมายไม่ได้กำหนดว่าผู้กู้จะต้องผ่อนชำระภายในระยะเวลาเท่าไหร่ การคำนวณนี้ให้เป็นสิทธิของบริษัทผู้ปล่อยกู้ อย่างไรก็ดี นายพงศ์นครย้ำกับบีบีซีไทยว่า ระยะเวลาที่ผู้ปล่อยกู้คำนวณออกมานั้นต้องตั้งอยู่บน "ความสมเหตุสมผล" ที่บริษัทประเมินว่าผู้กู้จ่ายคืนไหว

นายพงศ์นคร ยกตัวอย่าง หากมีกรณีว่าแม่ค้าขายพวงมาลัยมาขอสินเชื่อจำนวนหนึ่ง แล้วบริษัทกำหนดว่าต้องจ่ายสินเชื่อให้ครบภายในเวลา 6 วัน "เราต้องถามว่าเขาจะมีเงินมาคืนคุณภายใน 6 วันไหม คุณประเมินจากอะไร"

สำหรับผู้ประกอบการ บริษัทที่จะปล่อยพิโกไฟแนนซ์ต้องมีทุนจดทะเบียนชำระแล้วอย่างน้อย 5 ล้านบาท ส่วนพิโกพลัสต้องมีอย่างน้อย 10 ล้านบาท

เงื่อนไขสำคัญที่เป็นหัวใจของพิโกไฟแนนซ์คือผู้กู้ต้องมีภูมิลำเนาหรือทำงานในจังหวัดเดียวกับที่บริษัทตั้งอยู่ เช่น หากบริษัทตั้งอยู่ที่ จ.นครราชสีมา คนที่มีภูมิลำเนาใน อ.ปากช่องกู้ได้ หรือคนกรุงเทพฯ ที่มาทำงานในนครราชสีมาก็กู้ได้ ถ้าแสดงหลักฐานว่าทำงานอยู่ที่นั่น แต่คนที่อยู่และทำงานในกรุงเทพฯ จะกู้ไม่ได้

ด้วยเหตุนี้ ผอ.กองนโยบายพัฒนาระบบการเงินภาคประชาชน จึงบอกกับบีบีซีไทยว่า แม้จะเป็นแอปฯ กู้เงินที่พัฒนาโดยบริษัทที่ได้รับใบอนุญาตพิโกไฟแนนซ์จริง แต่หากตรวจสอบแล้วพบว่ามีการปล่อยกู้ข้ามพื้นที่จริง ก็ถือว่าผิดเงื่อนไขประกาศของกระทรวงการคลัง ต้องเข้าสู่กระบวนการทางกฎหมาย ซึ่งมีตั้งแต่การเตือนให้ปรับปรุง การระงับใบประกอบกิจการ และการเพิกถอนใบอนุญาต

3. ประสบการณ์[สุ่มเสี่ยง]กู้เงินผ่านแอปฯ

นายพงศ์นคร บอกกับบีบีซีไทยว่า สำหรับแอปฯ เงินกู้ภายใต้บริษัทให้สินเชื่อพิโกไฟแนนซ์ที่กระทรวงการคลังดูแล มีทั้งแอปฯ ที่ปฏิบัติตามประกาศของกระทรวงการคลังอย่างถูกกฎหมาย แอปฯ ที่ดำเนินการโดยบริษัทที่ได้รับใบอนุญาตแต่ละเมิดกฎเกณฑ์ข้อบังคับ ไปจนถึงแอปฯ กู้เงินที่ผิดกฎหมายชัดเจนและไปสวมรอยบริษัทที่ได้รับใบอนุญาต

ทว่ากว่าผู้กู้จะเริ่มเอะใจว่าแอปฯ ที่ตนเองกู้อยู่นั้นอาจดำเนินการอย่างผิดกฎหมาย ก็เมื่อพวกเขาหลวมตัวยินยอมกู้ไปแล้ว หรือในบางกรณีแค่พวกเขาดาวน์โหลดแอปฯ เหล่านี้และลงทะเบียนข้อมูลก็สายไปแล้ว

  • แม้ตรวจสอบแล้ว ก็ยังถูกหลอกได้

นายสมเกียรติ จตุราบัณฑิต นายกสมาคมพิโกไฟแนนซ์ประเทศไทย บอกกับบีบีซีไทยว่า ปัจจุบันมิจฉาชีพจะนำชื่อบริษัทที่ได้รับอนุญาตจริงจากฐานข้อมูลเว็บไซต์ 1359 ของกระทรวงการคลัง "มาแปะที่หน้าแอปฯ" ดังนั้น แม้แต่ผู้กู้ที่ระวังตัวและเข้าไปตรวจสอบก็จะพบชื่อบริษัทตรงกัน จึงเข้าใจว่าเป็นพิโกไฟแนนซ์ที่ถูกกฎหมาย

เขายกตัวอย่างว่า แอปฯ Loter หรือ คว้าเหรียญทอง [ปัจจุบันไม่สามารถดาวน์โหลดได้แล้วทั้งในกูเกิลเพลย์ (Google Play) ของกูเกิล และ แอปสโตร์ (App Store) ของแอปเปิล] ที่ไปสวมรอยใช้ชื่อบริษัท พิโก ยอดทรัพย์ 888 จำกัด ซึ่งได้รับใบอนุญาตถูกต้อง โดยก่อนหน้านี้ทางบริษัทได้เข้าไปลงบันทึกประจำวันตั้งแต่วันที่ 27 มี.ค. และ 15 พ.ค. ระบุว่า บริษัทไม่มีความเกี่ยวข้องกับแอปฯ Loter และแอปฯ คว้าเหรียญทอง แต่อย่างใด

  • เงินที่ได้ ไม่เท่ากับเงินที่ต้องคืน - ไม่ได้กดกู้ เงินก็เข้า

ในงานแถลงผลการประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) เงา ครั้งที่ 20 ณ วันที่ 16 พ.ย. ที่ผ่านมา ของพรรคประชาชน มีการยกตัวอย่างกรณีผู้เสียหายที่ขอกู้เงินมูลค่า 35,000 บาท แต่ได้เงินจริงเพียง 21,000 บาท โดยถูกคิดอัตราดอกเบี้ยสูงถึง 66% ภายในระยะเวลาราว 15-20 วัน

ขณะที่ผู้เสียหายอีกรายหนึ่ง เพียงดาวน์โหลดแอปฯ กู้เงินเข้ามาไว้ในโทรศัพท์ ยังไม่ได้กดยื่นกู้ ก็มีเงินโอนเข้ามาในบัญชี และแม้จะโอนเงินคืนหรือลบแอปฯ ออกไปแล้ว ก็ยังมีเงินก้อนใหม่โอนเข้ามาเพิ่มอีก

นายพงศ์นคร จาก สศค. บอกกับบีบีซีไทยเช่นเดียวกันว่า มีหลายกรณีที่ ผู้เสียหายบางรายไม่ได้ขอกู้เลยด้วยซ้ำ "อยู่ๆ ก็โผล่สินเชื่อขึ้นมาเอง"

  • เมื่อหยุดจ่าย การข่มขู่ก็เริ่ม

กรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) ระบุเมื่อวันที่ 13 พ.ย. ว่า แอปฯ เงินกู้บางแอปฯ มักบังคับให้ผู้กู้ต้องอนุญาตให้เข้าถึงข้อมูลในโทรศัพท์ ไม่ว่าจะเป็นหมายเลขโทรศัพท์บุคคลต่าง ๆ ที่บันทึกไว้ รวมถึงภาพถ่าย หรือข้อมูลอื่น ๆ ซึ่งต่อมาข้อมูลเหล่านี้ถูกนำไปเผยแพร่ต่อสาธารณะในลักษณะประจานให้เกิดความอับอาย รวมทั้งมีการโทรศัพท์ไปคุกคามในการทวงหนี้ หรือสร้างความเดือดร้อนรำคาญกับบุคคลอื่น ๆ

4. ช่องโหว่เงินกู้จากมุมมองผู้ประกอบการ

กระแสที่เกิดขึ้นทำให้สังคมทราบว่า ไม่ได้มีแค่ผู้กู้รายย่อยเท่านั้นที่กลายเป็นเหยื่อของช่องโหว่นี้ เพราะบริษัทพิโกไฟแนนซ์ที่ได้ใบอนุญาตถูกต้อง แต่ถูกแอปฯ เถื่อนเอาชื่อไปใช้ ก็ได้รับผลกระทบเช่นเดียวกัน

อิงครัศม์ (สงวนนามสกุล) กรรมการบริษัท พิโก ยอดทรัพย์ 888 จำกัด ซึ่งจดทะเบียนและได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจพิโกไฟแนนซ์มาตั้งแต่ปี 2562 และตั้งอยู่ที่ จ.กำแพงแพชร ให้สัมภาษณ์กับบีบีซีไทยว่า ตั้งแต่ต้นปี 2569 โทรศัพท์ส่วนตัวของเธอเริ่มดังทุกวัน ปลายสายเป็นคนแปลกหน้าที่ตอนแรกเธอคิดว่าเป็นมิจฉาชีพ

จนเดือน มี.ค. เธอตัดสินใจคุยกับผู้โทรรายหนึ่งจนจบ และพบว่าเขาเป็นผู้เสียหายที่กู้เงินผ่านแอปฯ Loter เขาบอกว่า "ยังไม่ได้กรอกข้อมูลอะไรเลย… พี่ก็โอนเงินมาให้หนูแล้ว" ในแอปฯ มีชื่อ ที่อยู่ และเบอร์โทรศัพท์ของบริษัทเธอทั้งหมด ต่างกันแค่ชื่อบริษัทจาก "พิโก" ก.ไก่ ที่กลายเป็น "พิโค" ค.ควาย

"บริษัทพี่เปิดเงินกู้จริง แต่ต้องมากู้ที่บริษัทเท่านั้น… พี่ไม่มีแอปฯ นะคะ" เธอบอกผู้เสียหายคนนั้น

หลังจากทราบเรื่องว่าชื่อบริษัทของตัวเองถูกสวมรอย อิงครัศม์จึงให้พนักงานไปลงบันทึกประจำวันกับตำรวจ และแจ้งกระทรวงการคลังตั้งแต่เดือน มี.ค.

ต่อมาราวเดือน พ.ค. เจ้าหน้าที่กระทรวงการคลังติดต่อกลับมาแจ้งเธอว่ามีแอปฯ ตัวที่สองชื่อ "คว้าเหรียญทอง" ใช้ชื่อบริษัทเธอเช่นกัน เธอจึงให้พนักงานไปลงบันทึกประจำวันอีกครั้ง แต่ผู้เสียหายก็ยังโทรมาหาเธอไม่หยุด

เมื่อเธอถามเจ้าหน้าที่รัฐว่าจะช่วยอะไรได้บ้าง เธอเล่าว่าคำตอบคือ แอปฯ อยู่บน App Store และ Play Store เธอ "จะต้องไปยื่น[เรื่อง]ที่กระทรวงดิจิทัลฯ เอง" แต่ด้วยขั้นตอนที่ซับซ้อนและเธอก็ยอมรับว่าไม่เข้าใจว่าต้องจัดการอย่างไร สุดท้ายในเวลานั้นเธอจึง "ปล่อยเลยตามเลย" เพราะเชื่อว่าตัวเองบริสุทธิ์ใจ และ "มันไม่ใช่เส้นเงินเราอยู่แล้ว"

"เขาก็ทราบเรื่องมาโดยตลอด แต่เขาก็ไม่ได้เกิดแอคชั่น[ทำ]อะไร เพราะมันไม่ได้เป็นข่าวดัง" เธอกล่าว

จนกลางเดือน พ.ย. ที่กรณีของนายอัครเดชกลายเป็นข่าวใหญ่ "กระทรวงการคลังเขาถึงกระเตื้อง[กระตือรือร้น]ขึ้น" อิงครัศม์เล่าว่า เจ้าหน้าที่โทรมาแจ้งให้เธอไปแจ้งความในนามกรรมการบริษัท เพื่อให้กระทรวงดีอีถอดแอปฯ ได้ จากนั้นเธอไปแจ้งความด้วยตัวเองเมื่อวันที่ 17 พ.ย. แยกเป็นสองคดี คือแอปฯ Loter และแอปฯ คว้าเหรียญทอง

Getty Images
คำบรรยายภาพ, อิงครัศม์ (สงวนนามสกุล) กรรมการบริษัท พิโก ยอดทรัพย์ 888 จำกัด บอกกับบีบีซีไทยว่า เธอเข้าไปลงบันทึกประจำวันเรื่องที่แอปฯ Loter สวมรอยชื่อบริษัทของเธอตั้งแต่เดือน มี.ค. 2569 รวมถึงมีการแจ้งเรื่องไปยังกระทรวงการคลัง

ด้านนายพงศ์นคร โภชากรณ์ ผู้อำนวยการกองนโยบายพัฒนาระบบการเงินภาคประชาชน สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) กระทรวงการคลัง บอกกับบีบีซีไทยว่า กระทรวงไม่ได้เพิ่งขยับตัวหลังจากที่เรื่องราวกลายเป็นข่าวดัง

"อันนี้จริง ๆ มันไม่ได้เป็นเรื่องที่เราเพิ่งมาทำนะครับ เราทำมาตลอด" เขากล่าว และบอกว่ากระทรวงการคลังเคยเพิกถอนใบอนุญาตผู้ประกอบการที่ทำผิดเงื่อนไขมาแล้ว "เพียงแต่ว่าตอนนั้นมันไม่มีข่าว ไม่มีคนดังในสังคมสื่อออนไลน์เป็นเหยื่อ" ส่วนปัญหาที่หนักขึ้นตอนนี้ เขามองว่าเป็นเพราะเทคโนโลยีการเงิน "มีการพัฒนาไปได้รวดเร็วมาก"

เมื่อถามว่าเรื่องนี้สะท้อนช่องโหว่ของกฎหมายหรือไม่ เขาตอบว่า "ก็มองได้นะครับว่ามันอาจจะเป็นช่องโหว่ทางกฎหมาย แต่ผมมองว่ามันเป็นโอกาสของคนที่คิดไม่ดีมากกว่า เขาอาจจะเห็นช่องตรงนี้"

ส่วนบทบาทของคลัง นายพงศ์นครยอมรับว่ามีขอบเขตจำกัด โดยที่กระทรวงการคลังมีหน้าที่รับรองใบอนุญาตประกอบธุรกิจ "เราไม่ได้รับรองแอปพลิเคชัน"

เขาบอกว่าตอนนี้แอปฯ เถื่อนที่ไม่มีใบอนุญาตใด ๆ เลย "เยอะกว่าอีก" และ "ต้องเป็นงานหนักของหลาย ๆ หน่วยงาน" เนื่องจากกระทรวงการคลังรับผิดชอบเฉพาะพิโกไฟแนนซ์ ส่วนเรื่องอื่นเป็นหน้าที่ของ ธปท. สำนักงานตำรวจแห่งชาติ และกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (กระทรวงดีอี)

เมื่อถามต่อว่าตอนนี้กระทรวงการคลังกำลังแก้ปัญหาอย่างไร นายพงศ์นครอธิบายว่ามีสี่แนวทาง:

  • จัดการผู้แอบอ้าง เอาใบอนุญาตของผู้ประกอบการพิโกไฟแนนซ์มาใช้ ซึ่งปัจจุบันอยู่ระหว่างรวบรวมหลักฐานและนำมาดำเนินคดี
  • ตรวจสอบผู้ได้รับใบอนุญาตที่อาจทำผิดเงื่อนไข สศค. ซึ่งจะเปิดรับฟังทั้งผู้เสียหายและผู้ประกอบการ และจะดู "หลักฐานเชิงประจักษ์" อาทิ กรณีแอปฯ มีตังที่คนกู้อาศัยอยู่ที่กรุงเทพมหานครแต่บริษัทอยู่ที่นครราชสีมา ปล่อยให้เกิดสัญญากู้ยืมเงินได้อย่างไร หากบริษัทตอบไม่ได้ก็ต้องเข้าสู่กระบวนการระงับ เพิกถอนใบอนุญาต ซึ้งขณะนี้ สศค. เรียกผู้ประกอบการที่มีปัญหามากเข้ามาชี้แจงแล้ว "เพื่อไม่ให้มันเกิดปัญหาลุกลามต่อไป" และจะตรวจแอปฯ อื่นทั้งหมด
  • การป้องปราม โดย สศค. จะส่งหนังสือเวียนถึงผู้ได้รับใบอนุญาตทั้ง 1,200 แห่งซ้ำอีกครั้ง ให้ปฏิบัติตามเงื่อนไขทุกข้ออย่างเคร่งครัด "เพื่อให้ผู้ประกอบการรู้สึกว่า มันต้องจริงจังแล้ว" เขายอมรับว่าแม้ที่ผ่านมาจะให้รายงานทุกเดือน "แต่จากนี้ไปมันก็คงจะต้องเข้มงวดมากขึ้น"
  • ทบทวนหลักเกณฑ์ว่ามีข้อไหนที่ต้อง "อุด" และ "ตรงไหนที่เรามองว่ามันจะเปิดโอกาสให้คนไม่ดีหลอกลวงประชาชนได้ เราก็จะต้องรีบไปปรับปรุงแก้ไข" โดยจะหารือใกล้ชิดกับ ธปท. กระทรวงดีอี และสำนักงานตำรวจแห่งชาติ

5. ความรู้ทั่วไปสำหรับประชาชน

  • ทวงหนี้แบบไหนผิดกฎหมาย

การทวงหนี้อยู่ภายใต้ พ.ร.บ.การทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 ซึ่งกฎหมายกำหนดไว้ว่าให้บังคับใช้กับการทวงหนี้ทุกประเภททั้งแบบที่ถูกกฎหมายหรือผิดกฎหมาย (หนี้นอกระบบ)

ตามมาตราที่ 9-10 ของ พ.ร.บ.ฉบับนี้ระบุว่า ผู้ทวงหนี้สามารถ:

  • ทวงได้จันทร์–ศุกร์ ตั้งแต่เวลา 08.00–20.00 น. และวันหยุดราชการ เวลา 08.00–18.00 น.
  • ติดต่อผ่านการติดต่อโดยบุคคล โทรศัพท์ สื่ออิเล็กทรอนิกส์ หรือสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศประเภทอื่น
  • พ.ร.บ. ดังกล่าว ไม่ได้ระบุว่าให้ทวงถามหนี้ได้วันละกี่ครั้ง อย่างไรก็ดีในประกาศคณะกรรมการกำกับการทวงถามหนี้ เมื่อวันที่ 23 ส.ค. 2562 ระบุว่า ให้ทวงหนี้ไม่เกินวันละ 1 ครั้ง
  • ห้ามข่มขู่ ใช้ความรุนแรง ดูหมิ่น หรือประจาน และห้ามเปิดเผยเรื่องหนี้กับบุคคลอื่นที่ไม่ใช่ลูกหนี้ หรือคนที่ลูกหนี้ระบุไว้แต่แรก
  • หากผู้ทวงนี้ละเมิดหลักการทวงหนี้ที่กฎหมายกำหนดไว้ มีโทษตั้งแต่จำคุก 1-5 ปี และปรับตั้งแต่ 100,000-500,000 บาท หรือทั้งจำและปรับ

สำหรับกรณีของนายอัครเดช นายพงศ์นครบอกกับบีบีซีไทยว่าคนทวงหนี้จากแอปฯ Loter โทรมา "ไม่ซ้ำเบอร์" ในวันเดียว เพื่อเลี่ยงกฎทวงได้วันละครั้ง และยังตามทวงกับคนอื่น รวมถึงใช้ถ้อยคำที่ทำให้รู้สึกว่าครอบครัวจะไม่ปลอดภัย เขาบอกว่าเรื่องนี้อยู่ในอำนาจตำรวจ

  • ก่อนกดกู้ ต้องเช็กอะไร และมีปัญหาติดต่อใคร

ผอ.กองนโยบายพัฒนาระบบการเงินภาคประชาชน สศค. แนะนำว่า หากวันนี้ประชาชนทั่วไปสนใจกู้เงินในโครงการพิโกไฟแนนซ์เขาแนะนำให้เดินทางไปยังที่ตั้งของบริษัท แทนที่จะใช้งานผ่านแอปฯ โดยก่อนกู้นั้นให้โทรเบอร์ 1359 เพื่อตรวจสอบว่าบริษัทที่ผู้กู้ต้องการกู้นั้นได้รับใบอนุญาตพิโกไฟแนนซ์จริงไหม

เขาย้ำว่า ผู้กู้ต้องดูว่าบริษัทตั้งอยู่จังหวัดไหน ถ้าตนเองไม่ได้อยู่หรือทำงานที่นั่น แต่กู้พิโกไฟแนนซ์ได้ ให้สงสัยไว้ก่อนว่าผิดกฎหมาย

นอกจากนี้ประชาชนยังสามารถตรวจสอบทุนจดทะเบียนและประเภทธุรกิจที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้า โดยธุรกิจพิโกไฟแนนซ์ต้องมีทุนอย่างน้อย 5 ล้านบาท

นอกจากนี้ประชาชนยังควรอ่านสัญญาให้ครบ และตรวจสอบว่าดอกเบี้ยรวมค่าธรรมเนียมต้องไม่เกิน 36% ต่อปี

เขาเตือนว่าสัญญาณอันตราย คือเมื่อมีการกู้เงินแล้วมีการหักเงินก่อนโอน เก็บค่าธรรมเนียมก่อนปล่อยกู้ ขอเข้าถึงรายชื่อผู้ติดต่อ ให้คืนเงินในอันสั้น มีวงเงินสินเชื่อใหม่โผล่มาเอง หรือให้โอนเงินเข้าบัญชีบุคคลแทนที่จะเป็นบัญชีบริษัท ให้ต้องสงสัยว่าจะเป็นแอปฯ และให้รีบติดต่อเจ้าหน้าที่

สำหรับกรณีของประชาชนที่กู้ไปแล้วและมีปัญหา เขากล่าวว่าให้ติดต่อสายด่วนตำรวจ 1599 หรือเข้าลงบันทึกประจำวันที่สถานีตำรวจใกล้บ้าน หรือติดต่อศูนย์คุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงิน (ศคง.) 1213 สำหรับบริการทางการเงินภายใต้ธนาคารแห่งประเทศไทย หรือติดต่อ สศค. 1359 สำหรับสินเชื่อพิโกไฟแนนซ์