భారత్‌లో దిగ్గజ కోలా కంపెనీలకు గట్టి పోటీ ఇస్తున్న 'జీరా సోడా'

కోకా కోలా, క్యాంపా, క్యాంపా కోలా, జీరా సోడా, లాహోరీ జీరా, కూల్ డ్రింక్స్ మార్కెట్
ఫొటో క్యాప్షన్, లాహోరీ జీరా ఆదాయం ఈ ఏడాది చివరి నాటికి రూ. వెయ్యి కోట్లకు చేరనుంది.
    • రచయిత, నిఖిల్ ఇనాందార్
    • హోదా, బీబీసీ ప్రతినిధి
  • ప్రచురణ
  • చదివే సమయం: 6 నిమిషాలు

వంటింట్లో సరదాగా చేసిన ఒక చిన్న ప్రయోగంతో ఇది మొదలైంది.

పంజాబ్‌కు చెందిన ముగ్గురు అన్నదమ్ములు సౌరభ్ ముంజాల్, నిఖిల్ దోడా, సౌరభ్ భుత్నా ఒక రోజు రాత్రి భోజనం తర్వాత ఇంట్లో సరదాగా కబుర్లు చెప్పుకుంటున్నారు.

ఆ సమయంలో దోడా వంటింట్లో ఉన్న సాధారణ దినుసులతో పుల్లగా, ఘాటుగా ఉండే జీలకర్ర రుచితో కూడిన సోడాను తయారు చేశారు.

సహజసిద్ధమైన ఆ రుచి వాళ్లకు బాగా నచ్చింది. దాంతో దాన్ని వ్యాపారపరంగా మార్కెట్లోకి తీసుకురావడానికి ఉన్న అవకాశాలను పరిశీలించాలని వాళ్లు నిర్ణయించుకున్నారు.

భారత్‌లో వీధి పక్కన బండ్లపై జీలకర్ర సోడాలు ఎప్పటినుంచో అమ్ముతున్నారు. అయితే అది స్థానిక కంపెనీల ఆధ్వర్యంలోని అసంఘటిత మార్కెట్‌కే పరిమితమైంది. ఈ రుచితో ఒక పెద్ద కార్బోనేటెడ్ డ్రింక్ బ్రాండ్‌ను నిర్మించిన వాళ్లు చాలా తక్కువ.

బీబీసీ న్యూస్ తెలుగు వాట్సాప్ చానల్‌
ఫొటో క్యాప్షన్, బీబీసీ న్యూస్ తెలుగు వాట్సాప్ చానల్‌లో చేరడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి

ఈ ముగ్గురు అన్నదమ్ములు తమ కుటుంబాలను ఒప్పించి కొంత పెట్టుబడి పెట్టించారు. అలా 2017లో 'లాహోరీ జీరా' ప్రారంభమైంది. హిందీలో జీరా అంటే జీలకర్ర.

దాదాపు దశాబ్ద కాలంలోనే ఈ పానీయం భారత్‌లో ఒక సంచలనంగా మారింది. ముఖ్యంగా సామాన్య ప్రజలు ఎక్కువగా కొనుగోలు చేసే రూ.10 విభాగంలో అంతర్జాతీయ కోలా దిగ్గజాల గుత్తాధిపత్యానికి ఇది గట్టి సవాల్ విసురుతోంది.

ఈ ఏడాది ఈ కంపెనీ రూ. వెయ్యి కోట్ల ఆదాయం ఆర్జిస్తోంది.

కోకా కోలా, క్యాంపా, క్యాంపా కోలా, జీరా సోడా, లాహోరీ జీరా, కూల్ డ్రింక్స్ మార్కెట్
ఫొటో క్యాప్షన్, భారతీయ వంటకాల్లో విస్తృతంగా ఉపయోగించే వెచ్చని, మట్టి వాసన ఉండే మసాలా దినుసు జీలకర్ర.

పెరుగుతున్న జీరా డ్రింక్స్ అమ్మకాలు

భారతీయ రుచుల పట్ల, ఆరోగ్యానికి మంచివని భావించే పానీయాల పట్ల ప్రజల్లో పెరుగుతున్న ఆసక్తికి ఈ ఆదరణ నిదర్శనమంటున్నారు విశ్లేషకులు.

గత దశాబ్ద కాలంలో దేశవ్యాప్తంగా పుట్టుకొచ్చిన అనేక జీరా సోడా బ్రాండ్లలో 'లాహోరీ జీరా' ఒకటి.

ముంబైకి చెందిన జోటిక్ ఫ్రూజస్ సంస్థ 'జీరు', బిలియనీర్ ముకేశ్ అంబానీకి చెందిన క్యాంపా కోలా నుంచి 'క్యాంపా జీరా', హౌస్ ఆఫ్ బిందు నుంచి 'ఫిజ్ జీరా మసాలా' వంటి కనీసం అరడజనుకు పైగా ప్రాంతీయ బ్రాండ్లు ఇప్పుడు మార్కెట్లో ఉన్నాయి.

దాదాపు 25 ఏళ్ల క్రితమే బిందు సంస్థ తమ జీరా సోడాను ప్రారంభించింది. కానీ కొన్నేళ్ల క్రితం వరకు అమ్మకాలు అంతంతమాత్రంగానే ఉండేవని ఆ సంస్థ డైరెక్టర్ మేఘా శంకర్ తెలిపారు.

"కార్బోనేటెడ్ పానీయాలలో ఇప్పుడు ఇదే అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న విభాగం. గత ఐదేళ్లలో మా కంపెనీ ఆదాయంలో దీని వాటా 20 శాతం నుంచి 40 శాతానికి పెరిగింది" అని శంకర్ బీబీసీకి చెప్పారు.

20 ఏళ్లకు పైగా ప్రధానంగా దక్షిణ భారతానికే పరిమితమైన 'హౌస్ ఆఫ్ బిందు' డిమాండ్ పెరగడంతో ఇప్పుడు దేశమంతటా విస్తరిస్తోంది.

భారతదేశంలోని అత్యంత పురాతన ఎఫ్ఎంసీజీ బ్రాండ్లలో ఒకటైన 'పార్లే ఆగ్రో' కూడా 2012 నుంచి కేవలం గ్రామీణ మార్కెట్లలోనే విక్రయిస్తున్న తమ జీరా సోడా బ్రాండ్ 'ధిషూమ్'ను గతేడాది దేశవ్యాప్తంగా విడుదల చేసింది.

ఈ ఏడాది వేసవిలో ఈ సోడాలకు ఆన్‌లైన్ ఆర్డర్లు ఏకంగా 900 శాతం పెరిగాయని ప్రముఖ ఆన్‌లైన్ డెలివరీ సంస్థ నివేదిక వెల్లడించింది.

కోకా కోలా, క్యాంపా, క్యాంపా కోలా, జీరా సోడా, లాహోరీ జీరా, కూల్ డ్రింక్స్ మార్కెట్
ఫొటో క్యాప్షన్, కోకా-కోలా, పెప్సీ వంటి ప్రపంచ దిగ్గజ సంస్థలు భారత కార్బోనేటెడ్ పానీయాల మార్కెట్‌పై చాలా కాలంగా గుత్తాధిపత్యాన్ని చలాయిస్తున్నాయి.

అంతర్జాతీయ బ్రాండ్లకు గట్టిపోటీ

ఈ 'జీరా' క్రేజ్ భారత నాన్-ఆల్కహాలిక్ పానీయాల మార్కెట్ స్వరూపాన్నే మారుస్తోంది. 2024లో రూ.3.08 లక్షల కోట్లుగా ఉన్న ఈ మార్కెట్ విలువ 2033 నాటికి రెట్టింపు అవుతుందని అంచనా.

'దేశీయ పానీయాల మార్కెట్‌'గా పిలుస్తున్న లాహోరీ జీరా, క్యాంపా, ఇతర చిన్న బ్రాండ్లు గతేడాది సెప్టెంబర్ నాటికి భారత కార్బోనేటెడ్ శీతల పానీయాల మార్కెట్లో తమ వాటాను రెట్టింపు చేసుకుని సుమారు 15 శాతానికి చేరుకున్నాయని ఈ ఏడాది ప్రారంభంలో కోటక్ మ్యూచువల్ ఫండ్ విడుదల చేసిన నివేదిక తెలిపింది.

ఇదే సమయంలో కోకా-కోలా, పెప్సీకో ఉమ్మడి మార్కెట్ వాటా సుమారు 93 శాతం నుంచి 85 శాతానికి పడిపోయింది.

"పానీయాల రంగంలో ఇది ఒక 'జియో మూమెంట్' లాంటిది. డేటా ధరలు తగ్గినప్పుడు టెలికాం దిగ్గజాలు మార్కెట్ వాటాను కోల్పోయినట్లే ఇప్పుడు శీతల పానీయాల దిగ్గజాలు తమ అమ్మకాలను కోల్పోతున్నాయి" అని కోటక్ రిపోర్ట్ వెల్లడించింది.

2016లో రిలయన్స్ జియో టెలికాం రంగంలోకి ప్రవేశించి సృష్టించిన సంచలనంతో దీన్ని పోల్చింది.

"ప్రపంచ మార్కెట్లలో పాతుకుపోయిన రెండు దిగ్గజ సంస్థలు ఏడాదికి 1-2 శాతం కంటే ఎక్కువ వాటాను కోల్పోవడం చాలా అరుదు. కానీ ఏడాదిలోపే 8 శాతం వాటా చేజారడం అనేది మార్కెట్‌లో వచ్చిన ఒక పెను మార్పు" అని ఆ నివేదిక విశ్లేషించింది.

"మేం తయారు చేసిన సరుకు ప్రతి ఏడాది పూర్తిగా అమ్ముడైపోయే పరిస్థితి ఉంది. గతేడాది మా ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని రోజుకు 12 లక్షల బాటిళ్లకు రెట్టింపు చేశాం. అయినా డిమాండ్‌కు తగ్గట్టుగా సరఫరా చేయలేకపోతున్నాం" అని లాహోరీ జీరాను తయారు చేసే ఆర్చియన్ ఫుడ్స్ సీఈఓ సౌరభ్ ముంజాల్ బీబీసీతో చెప్పారు.

దశాబ్దాలుగా భారత్‌లో కోలా పానీయాలదే ఆధిపత్యం.

ఉన్నత ఆకాంక్షలు గల వినియోగదారులను ఆకట్టుకుంటూ, ఈ పానీయాలు ఒక ఆకర్షణీయమైన జీవనశైలి ఉత్పత్తులుగా నిలిచాయి.

బిల్‌బోర్డులు, బాలీవుడ్ తారలు, క్రికెట్ టోర్నమెంట్ల ప్రకటనల కోసం కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు పెట్టి భారత్‌లో తమ అమ్మకాలు పెంచుకున్నారని ముంజాల్ అభిప్రాయపడ్డారు.

'అప్నా దేశీ ఠండా'

అయితే ఇప్పుడు దేశీయ బ్రాండ్లు తెలివైన పంపిణీ వ్యవస్థ, ఆకర్షణీయమైన ధరలు, జీలకర్ర, పచ్చి మామిడి, కోకమ్ పండు, చింతపండు వంటి మన సంప్రదాయ రుచులతో వాటికి గట్టి పోటీ ఇస్తున్నాయి.

చాలా కాలంగా భారత బ్రాండ్లు దేశీయ ఉత్పత్తులను పాశ్చాత్యీకరించడం లేదా పాశ్చాత్య ఉత్పత్తులను 'భారతీయీకరించడం' చేస్తుండేవని ముంజాల్ అన్నారు.

అయితే "అప్నా దేశీ ఠండా" (మన దేశీయ శీతల పానీయం) అనే ట్యాగ్‌లైన్‌తో వచ్చిన లాహోరీ జీరాతో ఆ ధోరణిని మార్చాలన్నదే తమ కోరిక అని ఆయన చెప్పారు.

ఆరోగ్యకరమైన నాన్-కోలా పానీయాల కోసం పెరుగుతున్న మార్కెట్‌ను అందిపుచ్చుకోవడానికి తమ బ్రాండ్ ఇటీవల జీరో-షుగర్ (చక్కెర లేని) జీరా సోడాను కూడా విడుదల చేసిందని మేఘా శంకర్ తెలిపారు.

అయితే, ఈ విజయం ఇలా ఉన్నప్పటికీ, ఈ దేశీయ పానీయాల బ్రాండ్లు ఇదే జోరును కొనసాగించడం అంత సులభం కాదని విశ్లేషకులు అంటున్నారు.

వీటి ఎదుగుదలకు కారణమైన అంశాలే భవిష్యత్తులో వీటి వృద్ధికి అడ్డంకిగా మారవచ్చని హెచ్చరిస్తున్నారు.

"జీరా పానీయాల మార్కెట్ ఎంత పెద్దది కాగలదు అనేదే అసలు ప్రశ్న. అది కోలా మార్కెట్ అంత పెద్దది అవలేదన్నది నా అభిప్రాయం" అని ముంబైకి చెందిన ఎస్పీ జైన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రొఫెసర్ రాజీవ్ అగర్వాల్ బీబీసీతో అన్నారు. బహుళజాతి సంస్థలను ఎదుర్కోవడానికి కుటుంబ వ్యాపారాలకు ఆయన వ్యూహాలను సూచిస్తుంటారు.

కోకా కోలా, క్యాంపా, క్యాంపా కోలా, జీరా సోడా, లాహోరీ జీరా, కూల్ డ్రింక్స్ మార్కెట్
ఫొటో క్యాప్షన్, కోకా-కోలా, పెప్సీకో ఉమ్మడి మార్కెట్ వాటా సుమారు 93 శాతం నుంచి 85 శాతానికి పడిపోయింది.

ధరలు పెంచాల్సి వస్తే..

భారత జీరా కార్బోనేటెడ్ డ్రింక్స్ మార్కెట్లో అత్యధిక అమ్మకాలకు కారణమవుతున్న రూ. 10 ధర అనేది రెండు వైపులా పదునున్న కత్తి లాంటిది.

ఈ ధర అమ్మకాలను పెంచినప్పటికీ అంతర్జాతీయ ఇంధన సంక్షోభం నేపథ్యంలో ప్లాస్టిక్, ప్యాకేజింగ్, చక్కెర, ఇతర ముడి సరుకుల ధరలు విపరీతంగా పెరగడం వల్ల ఇప్పటికే చాలా తక్కువగా ఉన్న లాభాలపై దెబ్బ పడే అవకాశం ఉంది.

అలా అని ధరలు పెంచితే అమ్మకాలు పడిపోవచ్చు.

దీనివల్ల గతంలో కోలా కంపెనీలు చేసినట్లుగా బాటిల్ పరిమాణాన్ని మరింత తగ్గించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది.

దీనికి తోడు భారీ పెట్టుబడులు పెట్టగల పెద్ద కంపెనీలు ఈ విభాగంలోకి ప్రవేశించి మార్కెట్‌ను శాసించే ప్రమాదం ఎప్పుడూ ఉంటుంది.

"పోటీ తీవ్రంగా ఉంది. అంతర్జాతీయ దిగ్గజ సంస్థలకు మెరుగైన వ్యవస్థలు, విధానాలు, పంపిణీ మార్గాలు, బాట్లింగ్ ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి" అని అగర్వాల్ విశ్లేషించారు.

1990లలోనే జీరా రుచి కలిగిన 'రిమ్‌జిమ్' బ్రాండ్‌ను కొనుగోలు చేసిన కోకా-కోలా, ఇప్పుడు ఈ విభాగంలో తన పట్టును బలోపేతం చేసుకుంటోంది.

గతేడాది తన ఉత్పత్తిని రెట్టింపు చేసినట్లు మార్కెట్ వర్గాలు చెబుతున్నాయి.

అయితే ఈ సవాళ్లు దేశీయ కంపెనీల ఆశయాలను ఏమాత్రం తగ్గించలేదు.

"భారతీయ రుచులకు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు రావాలి" అని రాబోయే కొన్నేళ్లలో గ్లోబల్ మార్కెట్లోకి అడుగుపెట్టాలని చూస్తున్న ముంజాల్ అన్నారు.

"తరాలుగా మనం ప్రపంచపు కోలాలను తాగుతూ పెరిగాం. కానీ రాబోయే తరాలు భారతదేశపు జీరాలను తాగుతాయని నేను ఆశిస్తున్నాను" అని ఆయన చెప్పారు.

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,  ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)