నర్మదా నదీ తీరాన లభించిన భారీ దవడ శిలాజం ఏ జీవిది? పరిశోధకులు ఏం చెబుతున్నారు...

ఫొటో సోర్స్, Vishnukant Tiwari/BBC
- రచయిత, విష్ణుకాంత్ తివారి
- హోదా, బీబీసీ ప్రతినిధి
- ప్రచురణ
- చదివే సమయం: 7 నిమిషాలు
మధ్యప్రదేశ్లోని రాయ్సేన్ జిల్లాలో నర్మదా నది ఒడ్డున ఉన్న పటాయ్ గ్రామానికి చెందిన అరుణ్ నౌరియా, తన స్నేహితులతో కలిసి పటాయ్ ఘాట్ వద్ద ఆడుకోవడానికి వెళ్లారు.
అక్కడ ఆడుకుంటుండగా, నేలలో పాతిపెట్టిన పళ్లపై వారి దృష్టి పడింది. పిల్లలు కుతూహలంతో దానిపై ఉన్న మట్టిని తొలగించి చూడగా, కొద్దిసేపటికే వేల, లక్షల సంవత్సరాల చరిత్రకు సంబంధించిన రహస్యాలను చేధించడానికి సహాయపడే ఒక అవశేషం వారి కంట పడింది.
ఈ సంఘటన నవంబర్ 10వ తేదీ నాటిది.
అరుణ్కు, ఆయన స్నేహితులకు ఆ వింత అవశేషాలు ఏమిటో అసలు తెలియదు.
భూమి అడుగున బయటపడిన ఈ అవశేషాలు ఒక పెద్ద దవడలా కనిపించాయి. ఆ అవశేషానికి ఒక వైపున సమాంతరంగా ఉన్న పళ్ల వరుస కనిపించింది.
క్రమంగా, ఈ అవశేషాల వార్త చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలకు వ్యాపించింది.

ఈ విషయం ప్రభుత్వ కార్యాలయానికి తెలిసిన వెంటనే, పరిశోధకులతో కూడిన ఒక చిన్న బృందం ఆ ప్రదేశాన్ని సందర్శించింది. పిల్లలు చేసిన ఈ చిన్న ఆవిష్కరణ నర్మదా లోయలోని ఈ ప్రాంతం వైపు పరిశోధకుల దృష్టిని ఆకర్షించింది.
లక్షల సంవత్సరాల క్రితం జీవించిన జీవుల అవశేషాలు ఈ ప్రాంతంలోని భూమి పొరల కింద సమాధి అయి ఉండే అవకాశం ఉంది.
ప్రాథమిక పరిశోధనలు చేపట్టిన శాస్త్రవేత్తలు, ఈ దవడ ఎముక పురాతన ఏనుగుకు లేదా ఏనుగును పోలి ఉండే మరేదైనా జీవికి చెందినదై ఉండవచ్చని అభిప్రాయపడ్డారు.
ఈ అవశేషం అంతరించిపోయిన పాలియోలోక్సోడాన్ నమాడికస్ జాతికి చెందినదని మొదట్లో భావించారు.
ఈ జీవులు ఒకప్పుడు భూమిపై ఉన్న అతిపెద్ద ఏనుగు జాతుల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు.
మధ్యప్రదేశ్కు చెందిన డాక్టర్ రవి ఉపాధ్యాయ్.. నర్మదా లోయకు చెందిన పురాతన జీవుల శిలాజాలు, అవశేషాలపై పరిశోధనలు చేస్తుంటారు.
''ఈ అవశేషాల నిర్మాణం ప్రాచీన ఏనుగు లాంటి జీవిని పోలి ఉంది. ప్రాథమిక అంచనాల ప్రకారం.. ఈ శిలాజం పాలియోలోక్సోడాన్ నమాడికస్ అనే ఏనుగు జాతికి చెందినది అయ్యే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది'' అని ఈ శిలాజంపై ప్రాథమిక పరీక్షలు చేపట్టిన డాక్టర్ రవి ఉపాధ్యాయ్ బీబీసీతో చెప్పారు.
ఈ శిలాజం ఎలా ఉంది? ఇది ఏ రకమైన జంతువుకు చెందినది?
పరిశోధకుల ప్రకారం.. ఈ అవశేషం 75 సెంటీమీటర్ల పొడవు, 25 సెంటీమీటర్ల వెడల్పుతో ఉంది. ఈ శిలాజంలో ఏడు నుంచి తొమ్మిది వరుసల దవడ దంతాల నిర్మాణానికి సంబంధించిన ఆనవాళ్లు కనిపిస్తున్నాయి.
దంతాల నిర్మాణం, దవడ ఆకారం ఒక ప్రాచీన ఏనుగు లాంటి జీవి ఉనికిని సూచిస్తున్నాయని డాక్టర్ ఉపాధ్యాయ్ తెలిపారు.
ఆ అవశేషం పాలియోలోక్సోడాన్ జాతికి చెందినది అయ్యే అవకాశం ఎక్కువగా ఉందని, అయితే అది స్టెగోడాన్ (ఏనుగులా కనిపించే అంతరించిపోయిన జాతి) అయ్యే అవకాశం తక్కువగా ఉందని చెబుతున్నారు.
ఈ రెండూ అంతరించిపోయిన ఏనుగులను పోలిన జీవుల జాతులే..

ఫొటో సోర్స్, Vishnukant Tiwari/BBC
దవడ ఎముకలోని పళ్ల వరుసను చూస్తే.. ఈ జీవి పూర్తిగా ఎదిగిన పెద్ద జంతువు కాకపోవచ్చని డాక్టర్ ఉపాధ్యాయ్ అభిప్రాయపడ్డారు.
''దవడ ఎముకలోని పళ్లను కనుక మీరు చూస్తే, ఒకవైపు ఆరు వరుసలు, మరోవైపు ఏడు వరుసలు ఉన్నాయి. దీనిని బట్టి ఇది చిన్న వయసు ఏనుగు అని తెలుస్తోంది. ఇది పూర్తిగా ఎదగలేదు'' అని తెలిపారు.
వారి ప్రకారం, దవడలో డెంటిన్ (పళ్ల లోపలి పొర) స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. పళ్లను మరింతగా పరీక్షించడం ద్వారా ఈ శిలాజాన్ని గుర్తించడంలో సహాయపడవచ్చు.
ఈ శిలాజం ఎంత పురాతనమైంది?
ఈ శిలాజ వయసు ఎంత ఉంటుందనే విషయంలో పరిశోధకులు భిన్నమైన ప్రాథమిక అంచనాలను వెల్లడించారు.
ఈ శిలాజంపై లభించిన పసుపు మట్టి ప్లీస్టోసీన్ కాలానికి అంటే 2.6 మిలియన్ నుంచి 11,700 ఏళ్ల క్రితానికి చెందినదని డాక్టర్ రవి ఉపాధ్యాయ్ చెప్పారు. అంటే ఆ కాలంలో పాలియోలోక్సోడాన్ వంటి ఏనుగు జాతులు జీవించేవన్నమాట.
ప్రాథమిక అంచనాల ప్రకారం ఈ శిలాజం దాదాపు నాలుగు లక్షల నుంచి ఐదు లక్షల సంవత్సరాల నాటిదై ఉండవచ్చని పరిశోధకులు అంచనా వేస్తున్నారు.
ఈ శిలాజం 7 లక్షల నుంచి 8 లక్షల సంవత్సరాల నాటిది అయి ఉండొచ్చని భోపాల్లోని బర్కతుల్లాలో రిటైర్డ్ జెనెటిక్స్ ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ హెచ్.కే గోస్వామి అభిప్రాయపడ్డారు.
అయితే, సునిశితంగా పరీక్షలు చేయకుండా దాని వయసు కచ్చితంగా ఎంత ఉంటుందో చెప్పలేమని డాక్టర్ గోస్వామి తెలిపారు.
"ఈ శిలాజం చాలా మంచి స్థితిలో ఉంది. ఇప్పటివరకు జరిపిన ప్రాథమిక పరిశీలనల ప్రకారం, దీని వయసు సుమారు 7 నుంచి 8 లక్షల సంవత్సరాలు ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. అయితే, దీని పళ్లను పరిశీలించి, శరీర నిర్మాణాన్ని అధ్యయనం చేసి, శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో వయసును నిర్ధరించే వరకు దీని కచ్చితమైన వయసును నిర్ణయించడం సాధ్యం కాదు" అని చెప్పారు.

ఫొటో సోర్స్, Dr Ravi Upadhyaya
ఈ శిలాజ వయసును నిర్ధరించేందుకు.. పరిశోధకులు దాని పళ్లను, సమీప ప్రాంతంలో మట్టి నమూనాలను కూడా పరిశీలించాల్సి ఉంది.
శిలాజం వయసును తెలుసుకోవడానికి పరిశోధకులు దాని అంతర్గత పదార్థాలతో పాటు, దాని చుట్టూ ఉన్న మట్టి లేదా రాళ్లను కూడా రేడియోమెట్రిక్ డేటింగ్ వంటి శాస్త్రీయ పద్ధతుల ద్వారా పరీక్షిస్తారు.
రేడియోమెట్రిక్ డేటింగ్ పద్ధతిలో రాళ్లలో ఉండే కొన్ని రసాయన పదార్థాలు కాలక్రమేణా ఏ విధంగా మార్పులకు లోనవుతున్నాయో తేలుస్తారు. దీని ద్వారా ఆ రాళ్ల వయసును అంచనా వేయవచ్చు.
ఈ సమాచారాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, వాటిలో లేదా వాటి సమీపంలో లభించిన శిలాజాల వయసును మరింత ఖచ్చితంగా నిర్ధరించడానికి వీలవుతుంది.
నర్మదా లోయలో ఇంకేమీ చూడొచ్చు?
పటాయ్ ఘాట్లో దొరికిన ఒకే ఒక్క శిలాజం ఇదొక్కటే కాదని పరిశోధకులు చెప్పారు. ప్రాచీన జీవుల అధ్యయనానికి ఈ ప్రాంతం ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది.
ప్రస్తుత ప్రదేశం నుంచి కిలోమీటరు దూరంలో ఉన్న ప్రాంతంలో వివిధ రకాల మట్టి పొరలు ఉన్నాయి.
ఈ భూమి పొరల్లో వివిధ కాలాలకు చెందిన జీవుల శిలాజాలు ఉండే అవకాశం ఉంది.
ఖడ్గమృగాలు , నీటి గుర్రాలు, గుర్రాలు వంటి జంతువుల శిలాజాలు గతంలో కూడా నర్మదా లోయలో లభించాయని పరిశోధకులు తెలిపారు.
ఈ ప్రాంతం మొత్తాన్ని శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో తవ్వకాలు జరిపి పరిశీలిస్తే, ప్రస్తుతం లభించిన శిలాజానికి సంబంధించి ఇతర శరీర అవశేషాలు కూడా బయటపడే అవకాశం ఉందని డాక్టర్ రవి ఉపాధ్యాయ్ చెప్పారు.
దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతంలో కొన్ని ఎముక శకలాలు, ఖనిజాల నిక్షేపాలను కనుగొన్నట్లు పరిశోధకులు చెప్పారు. ఇవి ఒకే జీవికి చెందిన అవశేషాలా లేదా ఇతర జీవులకు చెందిన శిలాజాలా అన్నది తెలుసుకోవడం ముఖ్యం.
పటాయ్ ఘాట్ వద్ద దొరికే శిలాజాలు కేవలం పురాతన కాలంలో జీవించిన జంతువులకు చెందినదే కాదని డాక్టర్ హెచ్.కే గోస్వామి వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఆయన చెబుతున్న ప్రకారం.. నర్మదా లోయ మానవ పరిణామ చరిత్రను అర్థం చేసుకునేందుకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతను కూడా కలిగి ఉందన్నారు.
మానవ పరిణామం అంశంపై ఎంతో కాలంగా తనకు ఆసక్తి ఉందన్నారు.
హోమో ఎరెక్టస్ (అంతరించిపోయిన మానవ జాతి) సుమారు 10 లక్షల నుంచి 12 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం ఈ ప్రాంతంలో నివశించి ఉండేదని గోస్వామి అన్నారు.
నర్మదా నది ఒడ్డున, ముఖ్యంగా నదిలోని ఇసుక ప్రాంతాలలో సరైన సర్వే నిర్వహించాల్సిన అవసరం ఉందని అభిప్రాయపడ్డారు.
అటువంటి సర్వే ద్వారా మానవ పరిణామం తొలి చరిత్రకు సంబంధించిన, ఇంతవరకు వెలుగులోకి రాని ఆధారాలు లభించవచ్చని డాక్టర్ గోస్వామి అంచనా వేస్తున్నారు.

ఫొటో సోర్స్, Vishnukant Tiwari/BBC
ప్రభుత్వం సంస్థలు ఏమంటున్నాయి?
ఈ ఆవిష్కరణ అనంతరం, భోపాల్ కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న భారత భూగర్భ సర్వేక్షణ సంస్థ (జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా – జీఎస్ఐ)కు చెందిన నలుగురు సభ్యుల బృందం నవంబర్ 13న పటాయ్ ఘాట్ను సందర్శించింది.
శిలాజాన్ని, దాని చుట్టూ ఉన్న మట్టి పొరలను ఈ బృందం క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేసింది.
రాయ్సేన్ జిల్లాలోని డియోరీ డివిజన్ సబ్ కలెక్టర్ అంకిత్ జైన్ ఈ పరిశీలన బృందంతో పాటు అక్కడే ఉన్నారు.
ఈ సందర్భంగా ఆయన విలేకరులతో మాట్లాడుతూ, పరిశోధకులు శిలాజాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాన్ని పరిశీలించినట్టు తెలిపారు.
ఈ బృందం త్వరలోనే తన నివేదికను ఉన్నతాధికారులకు సమర్పించనుంది. ఆ నివేదిక అందిన తర్వాత ఈ శిలాజం ఏ జీవికి చెందినది, దాని చారిత్రక ప్రాధాన్యత ఏమిటి అనే విషయాలపై మరింత స్పష్టత వచ్చే అవకాశం ఉంది.
మరోవైపు, ఈ శిలాజాన్ని పరిశీలించేందుకు మధ్యప్రదేశ్ పురావస్తు శాఖ కూడా నిపుణులతో కూడిన ప్రత్యేక బృందాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.
మానవ శాస్త్రవేత్తలు, జంతు శాస్త్రవేత్తలు, ఇతర రంగాల నిపుణులతో కూడిన ఈ బృందం, శిలాజం వయసును, దాని గుర్తింపును నిర్ధరించడంతో పాటు, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాన్ని కూడా సర్వే చేస్తుంది.
ప్రస్తుతం, శిలాజం లభించిన ప్రాంతంలో ఎవరూ తవ్వకాలు జరపకుండా, శిలాజానికి ఎలాంటి నష్టం కలగకుండా ఉండేందుకు అధికారులు ఆ ప్రాంతం చుట్టూ బారికేడ్లు ఏర్పాటు చేశారు.
ఈ ప్రాంతాన్ని సంరక్షించడంతో పాటు ఇక్కడ శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో తవ్వకాలు చేపట్టడం కూడా ఎంతో అవసరమంటున్నారు డాక్టర్ రవి ఉపాధ్యాయ్.
భారత భూగర్భ సర్వేక్షణ సంస్థ (జీఎస్ఐ), భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ సంస్థ (ఏఎస్ఐ), ఇతర పరిశోధనా సంస్థలకు చెందిన నిపుణుల సహకారంతో ప్రభుత్వం ఇక్కడ ప్రత్యేక పరిశోధనా ప్రాజెక్టును ప్రారంభించాలని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
అయితే, పిల్లలు అనుకోకుండా చేసిన ఈ ఆవిష్కరణ పరిశోధకుల ముందుకు ఎన్నో ప్రశ్నలను తీసుకొచ్చింది.
ఇది పురాతన కాలానికి చెందిన భారీ ఏనుగు దవడ ఎముకేనా?
ఈ జీవికి సంబంధించిన శరీరంలోని ఇతర భాగాలు కూడా చుట్టుపక్కల ప్రాంతంలో భూమి పొరల కింద ఖననం అయి ఉన్నాయా?
నర్మదా లోయలో ఇంకా వెలుగులోకి రావాల్సిన ఇలాంటి శిలాజాలు మరెన్నో ఉన్నాయా?
ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు శాస్త్రీయ పరిశోధనలు, క్రమబద్ధమైన తవ్వకాల ద్వారానే లభిస్తాయని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్రూమ్ ప్రచురణ)
(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్, ఫేస్బుక్, ఇన్స్టాగ్రామ్, ట్విటర్లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్లో సబ్స్క్రైబ్ చేయండి.)





























