ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా తర్వాత భారత జెన్ జీ ఉద్యమం అనిశ్చితిలో పడిందా?

ఫొటో సోర్స్, Hindustan Times via Getty Images
- రచయిత, అజదే మోషిరి
- హోదా, బీబీసీ ప్రతినిధి
- ప్రచురణ
- చదివే సమయం: 7 నిమిషాలు
2026 జూలైలో జెన్-జీ నిరసనలతో కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా చేశారన్న వార్త తెలియగానే దిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ నిరసన వేదిక వద్ద సంబరాలు మిన్నంటాయి.
"ఇది యువత సాధించిన విజయం" అంటూ నిరసనకారుడొకరు ఆనందంతో నా వైపు తిరిగి అన్నారు.
సరిగ్గా మూడు నెలల తర్వాత అక్కడ పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది. ఇప్పుడు విద్యార్థులు కనీసం ఒక చోట గుమికూడటానికి కూడా నానా తంటాలు పడుతున్నారు.
"స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్"కు వ్యతిరేకంగా చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్ జ్ఞానేశ్కుమార్ను పదవి నుంచి తప్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జెన్-జీ నేతృత్వంలోని 'కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ' గత నెలలో చేపట్టిన నిరసనలపై అధికారులు భారీగా ఆంక్షలు విధించారు. వేల మంది నిరసనకారులను పోలీసులు అదుపులోకి తీసుకున్నారు.
యువతలో పేరుకుపోయిన తీవ్ర అసంతృప్తి, ఆన్లైన్లో ఏర్పడిన కాక్రోచ్ జనతా పార్టీతో కలిసి ఈ వేసవిలో కొత్త తరహా నిరసన వెల్లువెత్తింది.


ఫొటో సోర్స్, AFP via Getty Images
ఈ ఉద్యమం దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించింది. బలమైన నాయకుడిగా పేరున్న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఇంత వరకు ఈ ఏడాది జూలైలో ఎదుర్కొన్న పరిస్థితుల్ని ఎదుర్కోలేదు.
దీంతో ఈ నిరసనలను ఆపడానికి ఆయన ప్రభుత్వం ఇబ్బంది పడింది. అయితే, అప్పట్లో నిరసనకారులకు తలొగ్గిన అనుభవం నుంచి ప్రభుత్వం పాఠాలు నేర్చుకుంది.
ఇప్పుడు శాంతిభద్రతల పేరుతో ఆందోళనలను అణచివేయడానికి మరింత కఠినమైన చర్యలు తీసుకుంటోందని విమర్శకులు అంటున్నారు.

ఫొటో సోర్స్, AFP via Getty Images
ఆన్లైన్లోనూ విస్తరించిన ఉద్యమం
శాంతియుత నిరసనలపై కేంద్ర ప్రభుత్వం ఉక్కుపాదం మోపుతోందన్న ఆరోపణలను అధికార భారతీయ జనతా పార్టీ జాతీయ అధికార ప్రతినిధి సయ్యద్ జాఫర్ ఇస్లాం తోసిపుచ్చారు.
"రాజ్యాంగం నిరసన తెలిపే హక్కు, భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛ ఇచ్చింది. కానీ అది చట్టపరిధిలోనే జరగాలి. ప్రజా భద్రతను పణంగా పెట్టి, ఇతరుల హక్కులను కాలరాసేలా ఉండకూడదు" అని ఆయన బీబీసీతో అన్నారు.
మోదీ ప్రభుత్వం ఇలాంటి భారీ నిరసనలను ఎదుర్కోవడం ఇదే మొదటిసారేమీ కాదు.
అయితే ఈ నిరసనల విస్తృతి బీజేపీకి ఒక పెద్ద సవాలుగా మారిందని సెంటర్ ఫర్ పాలసీ రీసెర్చ్ మాజీ అధ్యక్షురాలు, బ్రౌన్ యూనివర్సిటీ విజిటింగ్ ప్రొఫెసర్ యామినీ అయ్యర్ అభిప్రాయపడ్డారు.
"ఈ నిరసనలు కులం, లింగం లేదా ఆర్థిక వర్గాలకు పరిమితం కాలేదు. బీజేపీకి కీలక ఓటు బ్యాంకుగా ఉన్న ఆర్థికంగా ఎదుగుతున్న దిగువ-మధ్యతరగతి వర్గాలు కూడా ఈ ఉద్యమం వైపు ఆకర్షితులయ్యాయి" అని అయ్యర్ పేర్కొన్నారు.
ఆన్లైన్ వేదికల ద్వారా యువత నిరసనల స్థాయి మరింత పెరిగింది.
ప్రధానమంత్రిని ఆన్లైన్లో బహిరంగంగా ఎగతాళి చేయడం ద్వారా నిరసనకారులు సుదీర్ఘకాలంగా ఉన్న ఒక రాజకీయ సంప్రదాయాన్ని బద్దలు కొట్టారు.
"ఇది కేవలం నవ్వుకోవడానికి మాత్రమే కాదు" అని దిల్లీ యూనివర్సిటీలోని ఒక వామపక్ష విద్యార్థి సంఘంతో అనుబంధం ఉన్న సఖి అనే విద్యార్థి చెప్పారు.
"పర్యవసానాలకు భయపడే తత్వం మునుపటి తరాలలో ఉన్నంతగా మా తరంలో లేదు. అధికారాన్ని ప్రశ్నించడానికి హాస్యం అనేది ఒక కొత్త భాష" అని ఆమె చెప్పారు.

ఫొటో సోర్స్, Hindustan Times via Getty Images
గత అనుభవాలు, ప్రభుత్వ వ్యూహం
గతంలో వచ్చిన నిరసన ఉద్యమాలు మోదీకి గట్టి సవాళ్లే విసిరాయి. అయితే అవి సమాజంలోని కొన్ని వర్గాలకు మాత్రమే చెందినవని కొట్టిపారేయడం గానీ, లేదా వాటికి 'దేశద్రోహ' ముద్ర వేయడం గానీ ప్రభుత్వానికి సులభంగా ఉండేదని యామినీ అయ్యర్ విశ్లేషించారు.
2020లో వివాదాస్పద వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా రైతులు దిల్లీలోకి రాకుండా పోలీసులు అడ్డుకున్నారు.
దీంతో రాజధాని సరిహద్దుల్లో నెలల తరబడి ఆందోళనలు, కొన్నిసార్లు ఘర్షణలు జరిగాయి.
ఏడాది పాటు నిరసనలు సాగిన తర్వాత ప్రభుత్వం ఆ చట్టాలను వెనక్కి తీసుకుంది.
2019, 2020లలో పౌరసత్వ సవరణ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా నిరసనలు జరిగాయి.
జాతీయ భద్రతకు ఎవరైనా ముప్పుగా పరిణమిస్తున్నట్లు భావిస్తే న్యాయవ్యవస్థ అధికారాలు ఎంత కఠినంగా ఉంటాయో ఈ నిరసనల అనంతర పరిణామాలు గుర్తుచేశాయి.
దిల్లీలో 53 మంది (వీరిలో ఎక్కువ మంది ముస్లింలు) ప్రాణాలు కోల్పోయిన హింసాత్మక ఘర్షణల తర్వాత విద్యార్థి నాయకుడు ఉమర్ ఖలీద్ను ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టాల కింద పోలీసులు అరెస్టు చేశారు.
ఆయనను 'ప్రధాన కుట్రదారు'గా పేర్కొంటూ కేసు నమోదు చేశారు.
కనీసం విచారణ కూడా మొదలవ్వకుండానే ఆయన ఆరేళ్లకు పైగా జైలులో ఉన్నారు.
తమకు ఎలాంటి పశ్చాత్తాపం లేదని కానీ ఈ పరిస్థితి ఒక రకమైన భయాన్ని నెలకొల్పిందని ఖలీద్ భాగస్వామి బనోజ్యోత్స్న లాహిరి బీబీసీతో చెప్పారు.
"మేము ముగింపు ఎక్కడో తెలియని చీకటి శూన్యంలోకి చూస్తున్నాం" అని లాహిరి అన్నారు. ఖలీద్ తాజా బెయిల్ అప్పీల్ ఈ నెలలోనే దాఖలైంది.
నిరసనలను 'చట్టవిరుద్ధమైనవి'గా చిత్రీకరించడానికి ప్రత్యర్థులు పాత వ్యూహాలనే వాడుతున్నారని కానీ అవి ఇప్పుడు అంతగా పనిచేయడం లేదని యామినీ అయ్యర్ భావిస్తున్నారు.

ఫొటో సోర్స్, Getty Images
నిర్బంధాలు, కేసుల ఉచ్చు
ప్రభుత్వం ఎన్ని రకాల అడ్డంకులు సృష్టించినప్పటికీ జూలై నాటి ఉత్సాహాన్ని తిరిగి తీసుకువచ్చేందుకు కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ ఇబ్బంది పడుతోంది.
సీజేపీ నాయకుడు సౌరవ్ దాస్తోసహా అనేకమంది ఇతరులు పదేపదే నిర్బంధాలు, చట్టపరమైన చర్యలను ఎదుర్కొంటున్నారు. జంతర్ మంతర్ వద్ద అక్రమంగా ప్రవేశించారన్న ఆరోపణలపై దాస్, మరో నేత అశుతోష్ రాంకా వారం రోజులు దిల్లీలోని తీహార్ జైలులో ఉన్నారు.
వారి విజయానికి వేదిక అయిన జంతర్ మంతర్ను అనుమతి ఉన్న నిరసన ప్రదేశాల జాబితా నుంచి అధికారులు తొలగించారు. ఈ నిర్ణయాన్ని వారు కోర్టులో సవాలు చేస్తున్నారు.
వామపక్ష విద్యార్థి సంఘం ఆల్ ఇండియా స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్ సహా ఇతర గ్రూపుల నిరసనకారులు కూడా ఆంక్షలను ఉల్లంఘించారన్న ఆరోపణలపై పోలీసు చర్యలను ఎదుర్కొంటున్నారు.
"ఏదో ఒక రకమైన అణచివేతను మేము ఊహించాం. జూలై నిరసనల నుంచి ప్రభుత్వం చాలా నేర్చుకుంది" అని సౌరవ్ దాస్ అన్నారు.
ఈ చట్టపరమైన ప్రక్రియలే నిరసనకారుల్లో భయాన్ని నింపుతాయని న్యాయ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
"చాలా కేసులలో నిర్దోషులుగా విడుదలయ్యే అవకాశం ఉంటుంది. కానీ దానికి ఏళ్ల తరబడి సమయం పడుతుంది. ఈ సుదీర్ఘ ప్రక్రియే ఒక శిక్షగా మారుతుంది. ఇది నిరసనకారులను వెనక్కి తగ్గేలా చేస్తుంది" అని లాయిడ్ లా కాలేజ్ అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ అలీ ఖాన్ పేర్కొన్నారు.
నిరసనలపై ఆంక్షలు మితిమీరిపోయాయని సీజేసీకి సలహాదారుగా ఉన్న రాజ్యాంగ న్యాయవాది బృందా గ్రోవర్ అభిప్రాయపడ్డారు.
"ఇది అహింసాయుత నిరసన అని నిర్వాహకులు పదేపదే స్పష్టం చేశారు. అయినప్పటికీ శాంతిభద్రతల పేరుతో హక్కులను కాలరాస్తున్నారు" అని ఆమె వాదించారు.
శాంతియుత అసమ్మతిని అణచివేస్తున్నామన్న వాదనలను బీజేపీ తోసిపుచ్చింది.
"కేవలం కొద్దిమంది నిరసన తెలపాలనుకున్నంత మాత్రాన అది ఇతర పౌరుల హక్కులను అతిక్రమించకూడదు. అలాగే వాళ్లు హింసకు బాధ్యత వహించాలి" అని జాఫర్ ఇస్లాం బీబీసీతో అన్నారు.

ఫొటో సోర్స్, Hindustan Times via Getty Images
ఆన్లైన్ వేధింపులు
ఆన్లైన్లో అసమ్మతి తెలపడం కూడా ప్రమాదకరంగా మారింది.
సఖి పెట్టిన వైరల్ సోషల్ మీడియా పోస్టులపై లక్ష్యంగా చేసుకుని వేధింపులు, ట్రాన్స్ఫోబిక్ (లింగమార్పిడి వ్యక్తులపై ద్వేషపూరిత) దాడులు జరిగాయి.
వారిపై హింసకు పాల్పడతామని, అత్యాచారం చేస్తామని బెదిరిస్తూ పెట్టిన పోస్టులను బీబీసీ చూసింది.
కొన్నిసార్లు ఈ బెదిరింపుల వల్ల సఖి నిరసనలకు దూరంగా ఉండాల్సి వస్తోంది.
చివరికి వారు ధరించే దుస్తులు శైలిని కూడా మార్చుకోవాల్సి వస్తోంది.
"ప్రజలను నవ్వించడం కూడా 'దేశద్రోహం'గా మారిపోతోంది. నన్ను మానసికంగా దెబ్బతీయాలని వారు చూస్తున్నారు" అని సఖి ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు.
లక్షల వ్యూస్ వచ్చిన తర్వాత కొన్ని పోస్టులను తొలగించారని వారు ఆరోపించారు.
భారత ఐటీ చట్టాల ప్రకారం జాతీయ భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా కంటెంట్ను బ్లాక్ చేయాలని ప్రభుత్వం సోషల్ మీడియా ప్లాట్ఫారమ్లను ఆదేశించవచ్చు.
భారత్లో పలు ఖాతాలను నిలిపివేసినట్లు 'ఎక్స్', ఇన్స్టాగ్రామ్ నోటీసులు చూపిస్తున్నాయి.
ఈ చర్యలను సీజేపీ నేతలు 1975 నాటి ఎమర్జెన్సీ పరిస్థితులతో పోలుస్తున్నారు.

ఫొటో సోర్స్, Hindustan Times via Getty Image
ఆగని అసమ్మతి
కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎన్ని రకాల చర్యలు చేపట్టినా అసమ్మతి, నిరసనలను పూర్తిగా అణచివేయలేకపోయింది.
ఆ శూన్యాన్ని ప్రతిపక్ష పార్టీలు కొంతవరకు భర్తీ చేశాయి. కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని ప్రతిపక్ష 'ఇండీ' కూటమి ఆధ్వర్యంలో నవంబర్ 1న దిల్లీలో జరిగిన ర్యాలీకి అధికారులు అనుమతి ఇచ్చారు. ఈ ర్యాలీకి వేల మంది ప్రజలు తరలివచ్చారు.
మరోవైపు ఈ ఉద్యమం తమ సంస్థ కంటే చాలా పెద్దదని సీజేసీ నేతలు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
అక్టోబర్ 21న సౌరవ్ దాస్ దిల్లీలోని తీహార్ జైలు నుంచి బయటకు వచ్చినప్పుడు చిరునవ్వుతో కనిపించారు.
"వేచి చూస్తూ ఉండండి. కాలం మనవైపే ఉంది. మేమింకా కుర్రాళ్లమే. భవిష్యత్ను నిర్ణయించేది మేమే" అని దాస్ అన్నారు.
(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్రూమ్ ప్రచురణ)
(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్, ఫేస్బుక్, ఇన్స్టాగ్రామ్, ట్విటర్లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్లో సబ్స్క్రైబ్ చేయండి.)





























