Dagaalka ayaa waxaa ku dhintay tiro badan oo ah miliiishiyaadkii iska soo horjeeday
Xigashada Sawirka, Getty Images
Weligaa ma soo kacday si lama filaan ah bartamaha habeenkii, ka dibna ma ku dhibtootay inaad dib u seexato?
Sababo kala duwan ayaa internetka lagu sheegaa inay keenaan soo-kicidda saacadda 2-da ama 3-da subaxnimo – sida walwalka, hormoonnada, arrimaha ruuxiga ah ama dhibaatooyin caafimaad oo halis ah.
Xigashada Sawirka, Getty Images
Kooxda TPLF ee ka talisa gobolka Tigray ee waqooyiga Itoobiya ayaa sheegtay inay si ku-meelgaar ah uga baxday caasimadda gobolka, Mekelle, iyadoo dagaallada u dhexeeya ciidamada federaalka iyo TPLF ay ku sii dhowaanayaan magaalada.
TPLF ayaa sheegtay inay go’aanka uga baxday Mekelle si ay uga fogaato khatarta soo wajahaysa dadka rayidka ah.
Laba qof oo magaalada ku sugan ayaa BBC u sheegay in ciidamada dowladda ay hadda gacanta ku hayaan Mekelle, halka ciidamada TPLF ay ka baxeen magaalada. Mid ka mid ah dadkaas ayaa sidoo kale sheegay in adeegga taleefannada gacanta uu dib uga shaqeynayo qaybo ka mid ah magaalada.
Dagaallo ayaa toddobaadyadii la soo dhaafay ka socday qaybo ka mid ah Tigray, Afar iyo Amhara, kuwaas oo u dhexeeya TPLF, ciidamada dowladda federaalka iyo maleeshiyaad xulafo la ah.
Xaaladda ayaa sare u qaadday walaaca laga qabo in dagaalladu sii xumeeyaan xasilloonida Geeska Afrika, isla markaana ay ku lug yeeshaan dalalka deriska ah.
Mareykanka ayaa dhammaan dhinacyada ugu baaqay “is-xakameyn” iyo “wadahadal” ka hor kulan diblomaasiyadeed oo Axadda ka dhacaya Masar, kaas oo ay ka qeyb galayaan hoggaamiyeyaal ka socda qaar ka mid ah dalalka deriska la ah Itoobiya.
Xigashada Sawirka, AFP via Getty Images
Madaxweynaha dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay ayaa ku dhawaaqay dagaal buuxa, isagoo sheegay in ujeeddadu tahay in Xuutiyiinta laga qabsado dhammaan dhulalka ay gacanta ku hayaan.
Go’aanka ayaa yimid kaddib maalmo ay is-weydaarsadeen weerarro Xuutiyiinta iyo isbahaysiga uu hoggaamiyo Sacuudiga.
Xuutiyiinta oo Iran taageerto ayaa sheegay inay weerareen goobo ay leedahay shirkadda shidaalka Sacuudiga ee Aramco, iyagoo sheegay inay jawaab u ahayd 50 duqeyn oo isbahaysiga Sacuudigu ku qaaday Yemen muddo 12 saacadood ah. Sacuudigu weli kama uusan hadlin eedeymahaas.
Ku dhawaaqista dowladda Yemen ayaa timid kaddib weerarkii Xuutiyiinta ee bishii hore, markaas oo ay la wareegeen qaybo ka mid ah xeebaha dalka, oo u uku jiro marin-biyoodka muhiimka ah ee Bab al-Mandab.
Xigashada Sawirka, Getty Images
Wasaaradda Difaaca Mareykanka ee Pentagon-ka ayaa xaqiijisay in dhammaan diyaaradaha dagaalka ee nooca B-1 ee Mareykanka ay dib ugu laabteen dalkaas, kaddib markii ay ka baxeen saldhigga cirka ee RAF Fairford ee Britain.
Wargeyska Wall Street Journal ayaa markii hore warkan baahiyay, waxaana saacad kaddib xaqiijiyay Pentagon-ka oo sheegay in sababo amni awgood aan hore loo shaacin dhaqdhaqaaqa diyaaradaha iyo ciidamada.
War-saxaafadeed ay Pentagon-ku soo saartay xalay ayay ku sheegtay in diyaaradaha duqeynta ee Mareykanka, oo ay ku jiraan B-1, B-2 iyo B-52, ay weli diyaar u yihiin inay weerarro sax ah ka fuliyaan meelo kala duwan oo caalamka ah, xitaa iyagoo ka duulaya gudaha Mareykanka kuna soo laabanaya saldhigyadooda.
Wall Street Journal ayaa tallaabadan ku tilmaamay mid la xiriirta walaaca amni ee ka dhashay dhacdo ka dhacday meel u dhow saldhigga Fairford toddobaadkii hore. Dhowr qof oo looga shakiyay inay ku lug lahaayeen qorshe weerar ayaa la xiray, balse markii dambe damiin ayaa lagu sii daayay. Booliska Britain ayaa sheegay in baaritaanno lagu sameeyay saddex gaari aan laga helin waxyaabo qarxa, marka laga reebo shidaal.
Intii uu socday baaritaanku, Israel, Mareykanka iyo Britain ayaa Iran ku eedeeyay inay ku lug lahayd dhacdada, balse Tehran ayaa si adag u beenisay eedeymahaas. Wasiirka Arrimaha Dibadda Iran, Cabbaas Caraqji, ayaa ka jawaabay hadallo uu jeediyay Ra’iisul Wasaaraha Britain Andy Burnham, isagoo yiri “sii deynta dadka la tuhunsanaa ayaa wax badan muujinaysa”.
Horey, intii uu socday dagaalkii Mareykanka ee Iran, Tehran ayaa Britain ku dhaliishay in Mareykanku saldhigga Fairford u adeegsaday weerarro ka dhan ah Iran. Waxay sidoo kale sheegtay inay xaq u leedahay inay beegsato saldhig kasta oo militari oo Mareykanku adeegsado.
Xigashada Sawirka, AFP via Getty Images
Buundooyinka waaweyn ee Kyiv waxaa afar maalmood oo xiriir ah ku socotay duqeymo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Ruushka, iyadoo Moscow ay kordhisay weerarrada ka dhanka ah kaabayaasha muhiimka ah ee caasimadda Ukraine.
Labo qof ayaa ku dhaawacmay markii subaxnimadii Axadda markii labaad oo xiriir ah la weeraray Buundada Pivnichnyi (Waqooyi), halka Buundada Pivdennyi (Koonfur) iyadana dhowr jeer la garaacay horraantii toddobaadkan.
Weerarkan ugu dambeeyay ayaa yimid xilli uu Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka Friedrich Merz booqasho lama filaan ah ku tagay Kyiv, taas oo ahayd muujin taageero oo ka dhan ah duullaanka ballaaran ee Ruushku uu weli ku hayo Ukraine.
Ciidamada Ruushka ayaa sheegay inay sii xoojin doonaan weerarrada ka dhanka ah Kyiv iyo gobollada kale ee Ukraine. Waxay horay u sheegeen inay garaaceen labadaas buundood oo loo isticmaali jiray in lagu raro ciidamada Ukraine.
Xigashada Sawirka, Getty Images
Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iiraan, Abbas Araqchi, ayaa Axaddii ku adkaystay in aysan jirin xal militari oo ay Maraykanku ka gaari karaan Iiraan, iyadoo wadahadalladii u dhexeeyay labada dhinac ay u muuqdaan kuwo fashilmay oo aan wax natiijo ah laga gaarin.
Araghchi ayaa yiri: "Haddii cadowgeennu ay mar kale doortaan waddada iska horimaadka milateri, jawaabteennu waxay noqon doontaa mid ka xooggan tii hore... Ma jirto xal milateri, mana jiro xal ku salaysan cunaqabatayn cusub... Ma jirto wax aan ka ahayn wadahadallo ku salaysan caddaalad iyo sinnaan."
Araghchi ayaa tilmaamay in dalkiisu ay "si dhab ah uga go'an tahay helitaanka xalalka diblomaasiyadeed," isagoo isla markaana carrabka ku adkeeyay in ay "si dhab ah uga go'an tahay difaaca naftiisa."
Dhanka kale, Afhayeenka Baarlamaanka Iiraan, Mohammad Baqer Qalibaf, ayaa sheegay in Mareykanku uu dhawaan soo jeediyay talooyin iyada oo loo marayo dhexdhexaadiyaal, isagoo intaas ku daray inay tahay in Washington ay garwaaqsato in "xilligii waqtiga la luminayay iyo in si kali-talin ah shuruudo lagu soo rogi jiray uu dhammaaday."
Qalibaf, sida ay soo xigatay shabakadda Iiraan ee Nour News, ayaa sheegay in mowqifka dalkiisu uu yahay mid "cad oo aad u adag," isla markaana aan la furi doonin marinka Hormuz ilaa laga fuliyo toddobo shuruudood oo uu sheegay inay Tehran dejisay iyadoo la raacayo heshiis-fahamkii Islamabad.
Xigashada Sawirka, Getty Images
Ciidamada Mucaardka ee gobolka Tigray ee waqooyiga Itoobiya ayaa sheegay inay si ku-meel-gaar ah uga baxeen magaalada Mekelle ee xarunta gobolka, iyadoo dagaalka ay kula jiraan ciidamada qaranka uu u soo wareegayo dhanka magaalada.
Ururka Xoreynta Dadka Tigrayga (TPLF), oo maamulayay gobolka, ayaa sheegay in go'aanka ay uga guureen halkaas uu salka ku hayo walaac laga qabo khatar soo wajihi karta dadka rayidka ah.
Labo qof oo deggan magaalada Mekelle ayaa u sheegay BBC-da in ciidamada taageersan dowladda ay hadda gacanta ku hayaan magaalada, isla markaana ay ciidamada TPLF ka baxeen. Mid ka mid ah dadka deegaanka ayaa sidoo kale sheegay inay u muuqato in adeeggii taleefannada gacanta uu dib u soo laabtay qaybo ka mid ah magaalada.
Dagaallo ayaa toddobaadyadii u dambeeyay ka qarxay inta u dhaxaysa TPLF iyo ciidamada dowladda federaalka oo ay weheliyaan xoogag xulafo la ah, kuwaas oo ka dhacaya qaybo ka mid ah gobollada waqooyi ee Itoobiya sida Tigray, Afar iyo Amhara.
Xaaladdan ayaa calaamad u ah isbeddel weyn oo ku yimid colaadda, waxayna walaac ku abuurtay dadka arrimahaas la socda, iyadoo laga cabsi qabo in dagaalku uu sii wiiqo xasilloonida Geeska Afrika, isla markaana uu suurtagal ka dhigo inay ku lug yeeshaan dalalka deriska ah.
Waxaa la soo sheegayaa in kooxda Xuutiyiinta ee Yemen ay gooyeen waddo muhiim badeecada, taas oo isku xirta magaalooyinka Tacis iyo Caden.
"Waxaa naloo sheegay in Xuutiyiintu ay la wareegeen gacan ku haynta aagga Safiya, ay gooyeen wadadii ugu weyneyd, isla markaana ay qabsadeen saldhigga booliiska," ayaa laga soo xigtay il-wareed dhanka booliiska ah oo ku sugan Yemen, sida ay baahisay wakaaladda wararka ee AFP.
Wakaaladda wararku waxay sidoo kale sheegtay in saddex il-wareed oo ka tirsan ciidamada Yemen ay xaqiijiyeen in Xuutiyiintu ay gacanta ku hayaan aaggaas iyo wadada ay wadadaan la sheegay inay gooyeen, waxayna sheegeen inay go'doomiyeen magaalada Tacis.
Sida ay sheegayso warbixintan, Xuutiyiintu waxay sidoo kale joojiyeen dhaqdhaqaaqa gaadiidka ee wadada weyn ee isku xirta Tacis iyo Caden, iyadoo dagaalkuna uu ka socdo aaggaas.
Xuutiyiinta ayaa muddo dhowr maalmood ah waday weerar ballaaran oo ay ku doonayaan inay ku qabsadaan Tacis, waxayna qorsheynayaan inay halkaas uga sii gudbaan dhanka Caden.
Caden waa dekedda ugu muhiimsan ee ay gacanta ku hayaan ciidamada dowladda Yemen, kuwaas oo ay taageerto Sacuudi Carabiya.
Xuutiyiinta xulafada la ah Iran ayaa gacanta ku haya ku dhawaad dhammaan aagga marin-biyoodka Bab al-Mandab iyo xeebta bari ee Badda Cas, marka laga reebo caasimadda Sanca.
Haddii Xuutiyiintu ay gaaraan Caden, Yemen waxay u kala qaybsami doontaa laba qaybood: bari iyo galbeed.
Sheekooyinka kale ee aad akhrin karto:
Xigashada Sawirka, aa
Hoggaamiyeyaasha Masar, Eritrea, Soomaaliya, iyo Suudaan ayaa Axadda ku yeelan doona shir heer sare ah oo afar geesood ah magaalada New Alamein ee waqooyiga Masar, si ay uga wada hadlaan xaaladaha gobolka iyadoo uu weli socdo dagaalka ka jira waqooyiga Itoobiya, sida ay daabacday wakaaladda wararka ee Anadolu.
War-saxaafadeed ka soo baxay xafiiska madaxweynaha Masar ayaa lagu sheegay in shirkan uu qayb ka yahay "wadatashiyo iyo isku-imaatin ku saabsan arrimaha gobolka ee ay wadaagaan dalalkani."
Shirkan waxaa ka qayb-geli doona Madaxweynaha Masar Abdel Fattah al-Sisi, Madaxweynaha Eritrea Isaias Afwerki, Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, iyo Guddoomiyaha Golaha Kumeel-gaarka ah ee Suudaan Abdel Fattah al-Burhan.
Wax faahfaahin dheeraad ah lagama bixin ajandaha ama qodobada looga hadli doono shirkaas.
Shirkan ayaa imanaya xilli ay Itoobiya iyo Eritrea horey isugu jareen xiriirkii diblomaasiyadeed, isla markaana ay Masar iyo Itoobiya is-weydaarsadeen tallaabooyin ay diblomaasiyiin ku kala ceyriyeen.
Dagaal ayaa dib u billowday bishii Sebtembar, kaas oo u dhexeeya ciidamada federaalka Itoobiya iyo isbahaysi mucaarad ah oo ay hoggaaminayso Jabhadda Xoreynta Dadka Tigrayga (TPLF); dagaalka ayaa ku fiday qaybo ka mid ah koonfurta Tigrayga iyo gobolka dariska la ah ee Cafarta.
Sheekooyinka kale ee aad akhrin karto:
Xigashada Sawirka, aa
Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Soomaaliya ayaa si adag u cambaareyneysa weerarka lagu qaaday xarun koronto siisa Masjidka Nabiga (NNKH) ee ku yaalla magaalada Madiina ee Sacuudi Carabiya, sida ay baahisay wakaaladda wararka Soomaaliya SONNA.
Warkaan ayaa lagu sheegay in wasaaraddu ay u aragto "weerarkan lagu qaaday kaabayaasha rayidka ah ee u adeega mid ka mid ah goobaha ugu barakaysan Islaamka inuu yahay xad-gudub ka dhan ah sharafta iyo xurmada Goobaha Barakaysan".
Sidoo kale, waxaa ay sheegtay wasaaraddu in arrintani tahay "xad-gudub cad oo ka dhan ah sharciga caalamiga ah iyo madax-bannaanida Boqortooyada".
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sheegtay inay si buuxda u garab taagan tahay dowladda iyo shacabka Boqortooyada Sacuudi Carabiya.
Sheekooyinka kale ee aad akhrin karto:
Koox dad u dhashay Iran oo ku xirnaa Imaaraadka Carabta ayaa la sii daayay.
Esmail Baghaei, oo ah afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Iran, ayaa sheegay in sii-deynta maxaabiistan ay timid kadib wadahadallo u dhexeeyay labada dal oo ka dhacay dhinaca shirka Golaha Guud ee Qaramada Midoobay:
"Sii-deynta tiro ka mid ah muwaadiniinteenna xalay waa tallaabo wanaagsan oo qiimo noo leh. Waa inaan uga mahadcelinnaa mas'uuliyiinta Imaaraadka iskaashiga ay arrintan ka geysteen." Tirada dadka la sii daayay si rasmi ah looma shaacin.
Mudane Baghaei ayaa rajo ka muujiyay in "dadka kale ee u dhashay Iran ee weli xiran la sii deyn doono sida ugu dhakhsaha badan."
Si cad looma oga sababta dadkan loo xiray, balse wakaaladda wararka ee dowladda Iran ayaa sheegtay in "muddo sanado ah lagu hayay xabsiyada Imaaraadka iyadoo lagu eedeynayo wax aan sal iyo raad toona lahayn," isla markaana ay ku jireen "dumar u dhashay Iran."
Warbixintu waxay sheegaysaa: "Waxaa si dhab ah loo wadaa dadaallo sharci iyo kuwa diblomaasiyadeed oo lagu xaqiijinayo xuquuqda muwaadiniintan."
Bilowgii dhowaa ee la soo dhaafay, waxaa Imaaraadka laga sii daayay tiro maxaabiis u dhashay Iran ah, kuwaas oo dhammaantood ahaa "kalluumeysato"; 55 qof ayaa la sii daayay bishii Luulyo, 10 kalena bishii Sebtembar.
Sheekooyinka kale ee aad akhrin karto:
Wasiirka arrimaha dibadda ee Iran ayaa sheegay in “aysan jirin xal milatari, sidoo kalena aysan jirin xal ku salaysan cunaqabateyn dheeraad ah” oo lagu xallin karo colaadda u dhexeysa Iran iyo Maraykanka.
Cabaas Caraqji ayaa yiri: “Maraykanku horey ayuu uga guuldarreystay dagaal iyo diblomaasiyad labadaba. In la isku dayo cunaqabateyn cusub wax faa’iido ah uma yeelan doonto.”
Mr. Caraqji, oo hadalkan ka sheegay kulan uu la yeeshay safiirrada iyo ku-simayaasha safiirrada wakiillada caalamiga ah ee fadhigoodu yahay Iran, ayaa intaas ku daray: “Xal ku dhisan wada-xaajood, caddaalad iyo sinaan, iyo xal sharaf leh oo diblomaasiyadeed ayaa keliya noqon kara mid wax ku ool ah, isla markaana horseedi kara xal kama dambeys ah oo lagu soo afjaro dagaalkan iyo gardarradan sharci-darrada ah ee aan caddaaladda ku dhisnayn ee lagu qaaday Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iran.”
Isagoo ka hadlayay diyaar-garowga Iran ee ku aaddan inay wajahdo weerar milatari oo cusub oo Maraykanku qaado, wasiirka arrimaha dibadda ee Iran wuxuu yiri: “Waxaan rajaynaynaa in Maraykanku doorto waddada xikmadda iyo caqliga, laakiin haddii ay mar kale u dhaqaaqaan xalal milatari, waxaan hadda ka diyaar-garownay sidii hore, waxaana qaadi doonnaa tallaabo kasta oo lagama maarmaan ah si aan isu difaacno.”
Xigashada Sawirka, Fars
“Maraykanku, inkastoo uu warbaahinta ka sheegayo wax ka duwan, haddana dhowaan ayuu soo jeedinno soo mariyey dhex-dhexaadiyeyaal,” ayuu yiri Mohammad Baqer Qalibaf, guddoomiyaha Baarlamaanka Iran, isaga oo khudbad ka jeedinayay fadhigii maanta ee Baarlamaanka.
Qalibaf, isaga oo aan faahfaahin ka bixin soo jeedinnadaas, ayaa dhinaca Maraykanka u sheegay: “Xilligii waqtiga lagu lumin jiray iyo dalabyo hal dhinac ah lagu soo rogi jiray waa dhammaaday,” wuxuuna intaas ku daray in “ilaa laga fuliyo toddobada shuruudood ee aan ku salaynay is-afgaradkii Islamabad, aan la furi doonin Marinka Hormuz.”
Qalibaf, oo ahaa madaxa wada-xaajoodka Iran ee wadahadalladii Islamabad, ayaa sheegay: “Ma nihin kuwa aan faraxsanayn mana cabsanayno; waan dagaallamaynaa, waana wada-xaajoonaynaa. Waxaan sidoo kale si buuxda uga qaybqaadanaynaa goobta dagaalka, annagoo adeegsanayna dhammaan awooddeena, waxaanan isaga kala hortagi doonnaa waxyaabo cusub oo lama filaan ah. Isla markaana waxaan adeegsanaynaa aaladaha diblomaasiyadda si aan u xoojino awooddeena dhinaca milatariga, una xaqiijinno xuquuqda shacabka Iran.”
Waxa kale oo uu ka hadlay mowqifyada “is-khilaafsan” ee mas’uuliyiinta Maraykanka, isaga oo yiri: “Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iran ma aha dal siyaasaddiisa guud iyo amniga qarankiisa ku saleeya qoraallada baraha bulshada ama wareysiyada maalinlaha ah ee mas’uuliyiinta Maraykanka. Ficilladeenna waxaan ku salaynaa hab-dhaqanka iyo tallaabooyinka dhabta ah ee cadowga, ee kuma salayno hadallo iyo laba-wejiileyaal been-abuur ah oo warbaahinta lagu faafiyo.”
Sheekooyinka kale ee aad akhrin karto:
Xigashada Sawirka, Reuters
Wasaaradda arrimaha dibadda ee Maraykanka ayaa ugu baaqday dhammaan dhinacyada ku lugta leh colaadda Tigray inay muujiyaan is-xakameyn, xilli ciidamada dowladda Itoobiya ay sii adkaysanayaan gacan-ku-hayntooda caasimadda gobolka ee Mekelle.
Hoggaamiyeyaasha qaar ka mid ah dalalka deriska la ah Itoobiya ayaa la filayaa inay xiili dambe maanta oAxadda ah ku kulmaan Masar.
Addis Ababa ayaa Qaahira, iyo sidoo kale Eritrea, ku eedeysay inay taageerayaan jabhadaha Tigray, kuwaas oo weerar qaaday 11 maalmood ka hor.
Hadda waxay dib uga gurteen goobihii ay joogeen, iyaga oo bilaabay inay qaadaan dagaal dhuumaaleysi ah.
Wasaaradda arrimaha dibadda ee Maraykanka ayaa sheegtay in xiisadaha u dhexeeya Itoobiya iyo Eritrea ay awood u leeyihiin inay khalkhal geliyaan xasilloonida gobolka oo dhan.
Sheekooyinka kale ee aad akhrin karto:
