Jak zmieniła się Unia Europejska po Brexicie

Brytyjski premier Andy Burnham i przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen podczas szczytu Europejskiej Wspólnoty Politycznej w Dublinie, 12 listopada 2026 roku.
Podpis zdjęcia, Oczekuje się, że podczas tegotygodniowego szczytu Wielka Brytania i UE będą rozmawiać o programie mobilności młodzieży, opłatach za emisję dwutlenku węgla oraz umowie mającej ułatwić handel żywnością
    • Autor, Katya Adler
  • Data publikacji
  • Czas czytania: 4 min

„Otwarcie drzwi dla niekontrolowanej imigracji" - tak partia Reform UK oceniła plany zacieśnienia współpracy między Wielką Brytanią a UE.

Z kolei konserwatyści oskarżyli rząd o „wprowadzanie Wielkiej Brytanii do Unii Europejskiej tylnymi drzwiami".

Słuchając krytyków rządu Partii Pracy, można by oczekiwać, że piątkowy szczyt Unii Europejskiej z Wielką Brytanią w Brukseli przyniesie przełomowe zmiany.

Tymczasem na stole leżą stosunkowo ograniczone propozycje: program mobilności dla młodych ludzi (który wzbudził sprzeciw Reform UK), porozumienie dotyczące opłat za emisję dwutlenku węgla w handlu między Wielką Brytanią a UE oraz umowa mająca ułatwić handel żywnością.

Pojawiły się także rozmowy o obniżeniu czesnego dla studentów z UE na brytyjskich uniwersytetach, czego szczególnie chcą niektóre państwa członkowskie, w tym Niemcy. W zamian Wielka Brytania mogłaby zostać dopuszczona do unijnego programu wspierającego przemysł wytwórczy, co jest istotne dla rządu Andy'ego Burnhama.

Nie wszystkie szczegóły porozumienia mają zostać uzgodnione przed piątkowym szczytem.

Premier Wielkiej Brytanii Andy Burnham przyznał, że proponowane zmiany są jedynie „krokiem" w kierunku bliższej współpracy z Europą.

Nie chodzi jednak o powrót do Unii Europejskiej.

Wśród kolejnych rozważanych działań są ponowne przyłączenie Wielkiej Brytanii do unijnego rynku energii elektrycznej oraz udział w unijnym programie pożyczek na cele obronne.

„Małe kroki, które mają wzmocnić obie strony" - tak opisuje ten proces szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas.

Jednocześnie podkreśla: „W Europie wciąż odczuwamy traumę po Brexicie, dlatego nic nie będzie łatwe".

Po piątkowym szczycie mogą pojawić się większe pytania dotyczące przyszłości relacji Wielkiej Brytanii z UE. Mówi się o możliwym powrocie do unii celnej lub jednolitego rynku, a nawet o nowym referendum w sprawie członkostwa w UE. Nie oczekuje się jednak, by takie propozycje pojawiły się przed kolejnymi wyborami parlamentarnymi.

Dotychczas debata skupiała się głównie na tym, czego chce Londyn. Znacznie rzadziej mówi się o tym, jak bardzo od Brexitu zmieniła się sama Unia Europejska i czy Bruksela w ogóle chciałaby ponownie zacieśnić relacje z Wielką Brytanią.

Jak bardzo różni się dzisiejsza UE od tej, którą Brytyjczycy zdecydowali się opuścić 10 lat temu?

Kryzysy, które zmieniły Unię Europejską

Od czasu Brexitu Unię Europejską zmieniła seria kryzysów.

Pandemia Covid-19 pokazała, jak bardzo Europa zależy od dostaw z Chin, między innymi sprzętu medycznego.

Rosyjska inwazja na Ukrainę uświadomiła wielu krajom UE, jak silnie były uzależnione od rosyjskiej energii. Szczególnie odczuły to Niemcy i Włochy.

Wojna w Ukrainie skłoniła Unię do większych inwestycji w obronność i ściślejszej współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa.

Zmieniły się także relacje z USA i Chinami. Dwie prezydentury Donalda Trumpa sprawiły, że wielu europejskich polityków zaczęło wątpić, czy Europa może w pełni polegać na Stanach Zjednoczonych. Z kolei napływ tanich chińskich produktów sprawił, że UE zaczęła mocniej chronić własną gospodarkę.

W Brukseli coraz częściej słychać jeden wniosek: Europa musi bardziej polegać na własnych siłach. Jeśli musi importować surowce, chce unikać uzależnienia od jednego kraju.

Jeszcze kilka lat temu wiele państw UE stawiało przede wszystkim na jak najniższe ceny. Dobrym przykładem był rosyjski gaz.

Dziś coraz więcej europejskich polityków uważa, że czasem warto zapłacić więcej w zamian za większe bezpieczeństwo dostaw.

Niektórzy uważają, że Wielka Brytania może nie chcieć zbliżać się do Unii, która staje się bardziej protekcjonistyczna i chętniej sięga po wspólne zadłużenie. Gdy była członkiem UE, często postrzegano ją jako zwolennika wolnego handlu i większej konkurencyjności wspólnego rynku.

Nigel Farage, jeden z najbardziej rozpoznawalnych zwolenników Brexitu, w dniu referendum w sprawie członkostwa Wielkiej Brytanii w UE, 23 czerwca 2016 roku.
Podpis zdjęcia, Referendum w sprawie Brexitu w 2016 r. wywołało lata politycznych sporów

Niektórzy zwracają jednak uwagę, że od 2016 roku zmieniła się także sama Wielka Brytania.

Charles Grant, dyrektor Centrum Reform Europejskich, uważa, że Wielka Brytania coraz częściej przyjmuje podobne rozwiązania jak UE. Gdy Bruksela nałożyła cła na chińską stal, Londyn zrobił to samo. Teraz, gdy UE nakłada wysokie cła na chińskie samochody elektryczne, Wielka Brytania rozważa podobny krok.

Inną ważną zmianą jest większa akceptacja dla wspólnych działań na poziomie europejskim. W czasie pandemii UE zdecydowała się na wspólne zadłużenie, dzięki któremu państwa członkowskie dzielą między sobą koszty i korzyści.

Jeszcze kilka lat temu taki pomysł budził duży opór, szczególnie w Niemczech. Dziś podobne rozwiązania są rozważane także w obszarze obronności.

Część unijnych polityków uważa, że takie zmiany nie byłyby możliwe, gdyby bardziej sceptyczna wobec integracji Wielka Brytania nadal była członkiem UE.

Zmieniająca się UE

Zmienia się jednak także polityka w samej Unii Europejskiej.

Przed nadchodzącymi wyborami rośnie poparcie dla partii nacjonalistycznych i eurosceptycznych. Oznacza to, że UE, z którą Wielka Brytania chce dziś zacieśniać współpracę, może wkrótce wyglądać inaczej.

We Francji, jednym z najbardziej wpływowych państw UE, w sondażach prowadzi Marine Le Pen. Podobne ugrupowania zdobywają poparcie również we Włoszech, Hiszpanii i Polsce.

Niektórych zwolenników bliższych relacji z Europą może zniechęcać wizja Unii, w której takie partie odgrywają coraz większą rolę.

Inni przekonują jednak, że bardziej eurosceptyczna UE mogłaby być dla Wielkiej Brytanii atrakcyjniejsza. Partie te zazwyczaj chcą ograniczenia wpływu Brukseli i większej roli państw narodowych.

Jedna rzecz może się jednak zmienić. Jeśli Marine Le Pen wygra wybory prezydenckie we Francji, UE może zostać pochłonięta przez spory o swoją przyszłość.

Konflikty mogą dotyczyć m.in. wsparcia dla Ukrainy, wielkości unijnego budżetu oraz zakresu władzy Brukseli.

W takiej sytuacji relacje z Wielką Brytanią prawdopodobnie zeszłyby na dalszy plan.

Zdaniem ekspertki Georginy Wright, jeśli Andy Burnham chce zacieśnić współpracę z UE, powinien działać już teraz. Jej zdaniem przed przyszłorocznymi wyborami we Francji istnieje okno możliwości dla nowych propozycji ze strony Londynu.

Marine Le Pen prowadzi w sondażach przed przyszłorocznymi wyborami prezydenckimi we Francji.
Podpis zdjęcia, Marine Le Pen prowadzi w sondażach przed przyszłorocznymi wyborami prezydenckimi we Francji

Zdaniem Georginy Wright Bruksela jest dziś bardziej otwarta na współpracę z zaufanymi partnerami spoza UE, między innymi ze względu na napiętą sytuację geopolityczną. Jako przykład wskazuje zacieśnianie relacji między Unią Europejską a Kanadą.

Wright uważa, że premier Wielkiej Brytanii powinien częściej pojawiać się w europejskich stolicach i aktywniej promować współpracę z UE.

Jej zdaniem Brytyjczycy są na to gotowi. Przywołuje badanie National Centre for Social Research, według którego 42% mieszkańców Wielkiej Brytanii opowiada się za bliższymi relacjami z Europą, podczas gdy tylko 9% za bliższymi relacjami ze Stanami Zjednoczonymi.

Przy tłumaczeniu tego artykułu, który oryginalnie był napisany w języku angielskim, użyto narzędzi AI. Dziennikarz BBC sprawdził tłumaczenie przed publikacją. Więcej o tym, jak używamy AI.

Edycja: Julita Waleskiewicz