Ludzie, którzy potrzebują tylko czterech godzin snu

Ilustracja przedstawia trzy ujęcia osoby siedzącej na krawędzi łóżka. W pierwszym siedzi z głową opartą na jednej dłoni, w drugim przeciąga się, unosząc obie ręce nad głowę, a w trzecim przechodzi przez jasne, żółte drzwi.
Podpis zdjęcia, Niektóre osoby naprawdę dobrze funkcjonują, mimo że śpią wyjątkowo mało. Problem w tym, że trudno stwierdzić, czy należysz do tej grupy
Data publikacji
Czas czytania: 5 min

Odkąd pamięta, Aimee Pugh Bernard nie potrzebowała dużo snu. Dziś zwykle kładzie się spać około 22:00 i budzi się około 4:30 rano.

„Jestem całkowicie rozbudzona. Nie mogę zostać w łóżku" - mówi Bernard, profesor immunologii na Uniwersytecie Kolorado.

Zdarza się jednak, że nie może od razu zasnąć. Wówczas śpi zaledwie pięć godzin.

Co ciekawe, następnego dnia wciąż ma mnóstwo energii. Wyprowadza psa, spędza godzinę na intensywnym treningu na siłowni, a przed 8:00 ma już za sobą półtorej godziny pracy.

Znajomi nie mogą się nadziwić, jak wiele potrafi zrobić, śpiąc tak mało. W jej rodzinie to jednak nic niezwykłego. Podobnie funkcjonują jej ojciec i brat.

Choć większość dorosłych potrzebuje od siedmiu do dziewięciu godzin snu na dobę, Bernard dobrze radzi sobie, śpiąc zaledwie kilka godzin. Naukowcy podejrzewają, że kluczową rolę odgrywa tu genetyka.

Coraz częściej identyfikują rzadkie mutacje i powszechnie występujące warianty genetyczne, które mogą wyjaśniać, dlaczego niektórzy ludzie świetnie funkcjonują mimo bardzo krótkiego snu. Odkrycia te dostarczają nowych informacji na temat snu i jego wpływu na zdrowie.

Pierwsze oznaki

W 2019 roku Aimee Pugh Bernard poznała genetyczne wyjaśnienie swojej zdolności do funkcjonowania przy niewielkiej ilości snu.

Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco zidentyfikowali rzadką dziedziczną cechę, określaną jako „familial natural short sleep" (FNSS, pol. rodzinny naturalnie krótki sen). Jest ona związana z mutacjami genetycznymi, które pozwalają niektórym osobom normalnie funkcjonować, mimo że śpią zaledwie od czterech do sześciu i pół godziny na dobę. Okazało się, że Bernard jest nosicielką jednej z takich mutacji.

Jedną z największych zagadek związanych z FNSS jest to, że osoby posiadające tę cechę wydają się doskonale funkcjonować mimo niewielkiej ilości snu - mówi kierująca badaniami biolog molekularna Ying-Hui Fu. Naukowcy wciąż próbują ustalić, dlaczego tak się dzieje.

Badania przeprowadzone na myszach wykazały, że mutacje te są powiązane z lepszą pamięcią i niższym ryzykiem chorób przypominających chorobę Alzheimera. Z kolei badanie bliźniąt wykazało, że rodzeństwo posiadające mutację FNSS spało krócej, lepiej radziło sobie podczas długotrwałego czuwania i osiągało niemal tyle samo głębokiego snu, mimo że łączny czas jego snu był krótszy.

Farmaceutyczne marzenia

Badania nad tym zjawiskiem wciąż trwają i - jak podkreśla Fu - są niezwykle ważne.

W ostatnich latach rośnie zainteresowanie praktycznym wykorzystaniem wiedzy o tych wariantach genetycznych. W przemyśle farmaceutycznym pojawiają się nadzieje, że odkrycia dotyczące osób potrzebujących niewielkiej ilości snu mogą kiedyś doprowadzić do opracowania skuteczniejszych leków na zaburzenia snu lub pomóc na przykład żołnierzom funkcjonować przy krótszym odpoczynku.

Aby było to możliwe, naukowcy muszą nie tylko ustalić, czy warianty te rzeczywiście chronią osoby śpiące krótko przed negatywnymi skutkami niedoboru snu, lecz także dokładnie zrozumieć, w jaki sposób to robią.

„Musisz zrozumieć, jak to działa," mówi Fu. „Nie chcesz spać mniej, a potem zachorować na Alzheimera, Parkinsona albo raka po 10, 5 czy 20 latach."

Mężczyzna siedzi w ciemnym garniturze i muszce obok starego gramofonu, trzymając go za uchwyt.
Podpis zdjęcia, Thomas Edison, jeden z wynalazców żarówki, twierdził, że nigdy nie spał dłużej niż cztery godziny

Według szacunków naukowców od 30% do 65% długości naszego snu jest uwarunkowane genetycznie. Badacze zidentyfikowali już setki wariantów genetycznych związanych z czasem trwania snu. W przypadku większości ludzi ich wpływ jest jednak niewielki i zwykle przekłada się na około 20 minut snu więcej lub mniej każdej nocy.

Niektóre badania sugerują również, że warianty te mogą wpływać na to, jak dobrze organizm radzi sobie z niedoborem snu. W jednym z nich wykazano, że kobiety z chorobą afektywną dwubiegunową, które miały większą genetyczną predyspozycję do krótszego snu, były około dwukrotnie mniej narażone na psychozę poporodową i rzadziej zmagały się z bezsennością po porodzie.

Jednak genetyczna predyspozycja do krótszego snu nie zawsze jest korzystna. Badania przeprowadzone na większej populacji powiązały niektóre warianty genów związane z krótkim snem z wyższym ryzykiem bezsenności, zmęczenia, ADHD, objawów depresji i cukrzycy typu 2. Naukowcy podkreślają, że nie oznacza to, iż krótki sen jest przyczyną tych schorzeń, ale wskazuje, że skłonność do krótszego snu niekoniecznie działa ochronnie i może wiązać się z pewnym ryzykiem zdrowotnym.

Iluzja bycia OK

Kobieta z włosami do ramion siedzi za laptopem z zamkniętymi oczami i pije z kubka. Wolną ręką pokazuje gest „OK”.
Podpis zdjęcia, Dobre samopoczucie po krótkiej nocy nie oznacza, że niedobór snu nie wpływa na myślenie i wydajność

Wiele osób, które uważają, że dobrze funkcjonują przy małej ilości snu, może przeceniać swoją odporność. Jedno z badań wykazało, że osoby śpiące zaledwie cztery lub sześć godzin na dobę stopniowo gorzej radziły sobie z zadaniami poznawczymi, mimo że zgłaszały jedynie nieznacznie większe zmęczenie. Naukowcy twierdzą, że niedobór snu może osłabiać sprawność umysłową, a jednocześnie ograniczać świadomość tych zmian.

Badacze mają nadzieję, że dzięki analizom genetycznym w przyszłości uda się ustalić, kto rzeczywiście może dobrze funkcjonować przy krótszym śnie, a komu tylko się tak wydaje. Dla osób takich jak Aimee Pugh Bernard, u której występuje rzadka mutacja związana z naturalnie krótkim snem, wyniki badań już teraz przyniosły ulgę. Zamiast martwić się, że jest przepracowana albo nie potrafi się zrelaksować, wie, że jej wzorzec snu jest w dużej mierze uwarunkowany genetycznie, i nauczyła się go akceptować.

Przy tłumaczeniu tego artykułu, który oryginalnie był napisany w języku angielskim, użyto narzędzi AI. Dziennikarz BBC sprawdził tłumaczenie przed publikacją. Więcej o tym, jak używamy AI.

Edycja: Nicole Frydrych