'ብፍሽኽታ ዝተሓብአ ጭንቀት' እንታይ እዩ - ምልክታቱኸ?

ሓደ ብጭንቀት ዝተጠቕዐ ሰብ ክትስእሉ ከለኹም፡ ካብ ዓራቱ ንኽትንስእ ዝቃለስ፡ ወይ ድማ መዓልታዊ ንጥፈታቱ ንምስላጥ ዓቕሚ ዝሰኣነ ሰብ ናብ ኣእምሮኹም ይመጽእ ይኸውን።

ምናልባት ብዙሕ ዝበኪ፡ ካብ ኣዕሩኹን ቤተሰቡን ዝርሕቕ ወይ ድማ ተስፋ ዝቘረጸ ሰብ ጌርኩም ክትሓስብዎ ትኽእሉ ኢኹም።

እንተዀነ፡ እቲ ሰብ እቲ ኣብ ግዜ ድራር ዋዛታት እናደርበየ ሰብ ዘስሕቕ፣ ምስ መሓዙቱ ንጡፍ ማሕበራዊ ህይወት ዘሕልፍን ኣብ ስርሑ ኣዝዩ ውጽኢታዊ ኰይኑ ክርኣየኩም ኣይክእልን ይኸውን።

እቲ "ብፍሽኽታ ዝተሓብአ ጭንቀት" (smiling depression) ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኵነት፡ ልክዕ ከምዚ ዝበለ መልክዕ ክህልዎ ይኽእል እዩ።

ሓደሓደ ግዜ ድማ እቲ በዚ ኵነት ዝጥበር ዘሎ ሰብ፡ መሓዛ፡ መጻምድቲ ወይ መሳርሕቲ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ባዕልኻ እቲ ውልቀሰብ ክትከውን እውን ትኽእል ኢኻ።

"ብፍሽኽታ ዝተሓብአ ጭንቀት" ግን እንታይ እዩ?

እዚ ኵነት እዚ ብወግዒ ከም ሕማም ዝተመዝገበ ዓይነት ጭንቀት እንተዘይኰነ እኳ፡ ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ግን ብዛዕባኡ ዝግበር ዳህሳስ ብ50 ሚእታዊት ወሲኹ ኣሎ።

ኣብ ዩኒቨርስቲ ካምብሪጅ ተመራማሪት ጥዕና ኣእምሮ ዝዀነት ዶክተር ኦሊቭያ ረመስ ብቐሊል ከትረድእ እንከላ፡ "[እዚ ኵነት እዚ] ብደገ ሕጕስ መሲልካ ምቕራብ፡ ብውሽጢ ግን ዝተጐድአን ዝተጨነቐን ስምዒት ምሕዳር ማለት እዩ" ትብል።

ኵላትና ሓድሓደ ግዜ ናይ ምስልካይን ትሕት ዝበለ ስምዒትን የጋጥመና እዩ። እንተዀነ፡ ብመሰረት ጸብጻብ ትካል ጥዕና ዓለም (WHO)፡ ኣብ ብምሉኡ ዓለም ንዝርከቡ 322 ሚልዮን ሰባት እዚ ስምዒት እዚ ናብ ጭንቀት ይቕየር።

እዚ ድማ ካብ ሰሙናት ክሳብ ኣዋርሕ ዝጸንሕ ቀጻሊ ጓሂ፡ ናይ ተገዳስነት ምስኣን፡ ከምኡ'ውን ንስራሕ፡ ንርክባትን ንመዓልታዊ ህይወትን ዝጸሉ ምልክታት የጠቓልል።

ጭንቀት ኵሉ ግዜ ንሕና ብእንጽበዮ መልክዕ ጥራይ ኣይመጽእን። መጽናዕትታት ከም ዝሕብርዎ፡ ክሳብ 40 ሚእታዊት ዝዀኑ ብጭንቀት ዝጥቅዑ ሰባት፡ ካብቲ ልሙድ ወጻኢ ዝዀነ "ዘይተለምደ" ምልክታት የርእዩ።

ንኣብነት፡ ካብቲ ንቡር ንላዕሊ ምድቃስ ወይ ምብላዕ፡ ወይ ድማ ሓደ ደስ ዝብል ነገር ምስ ዘጋጥም ንግዜኡ ስምዒቶም ክብ ክብል ይኽእል። እዚ "ምሽፋን" (masking) ተባሂሉ ዝፍለጥ ኰይኑ፡ ሓደ ሰብ ምስ ከባቢኡ ንምስምማዕ ኢሉ ስምዒታቱ ክሓብእ ከሎ ዘጋጥም እዩ።

ሰባት ጭንቀቶም ዝሓብኡ ስለምንታይ እዮም?

ገለ "ፍሽኽታ ዝለበሰ ጭንቀት" ዘለዎም ሰባት፡ ብጭንቀት ይጥቅዑ ከም ዘለዉ እኳ ስለ ዘይፈልጡ፣ ይሓብኡ ከም ዘለዉ እውን ኣይርድኦምን እዩ።

ዶክተር ረመስ፡ "እዞም ሰባት ምልክታቶም ምስቲ ዘለዎም ትሑዝን ጸቓጥን ናብራ ዝተኣሳሰር ውጽኢት ጥራይ ይመስሎም" ትብል።

ካልኦት ድማ ነቲ ጸገሞም ይፈልጥዎ እዮም፣ ግን ሰብ ምእንቲ ከይፈልጠሎም ኣበርቲዖም ይጽዕሩ። እዚ ብፍላይ ኣብቶም ኵሉ ነገር ፍጹም ክኸውን ዝደልዩ (perfectionists)ን ንስርሖም ብትግሃት ዝዓዩን ሰባት ይርአ።

እዞም ሰባት ንርእሶም ልዑል ትጽቢት ስለ ዘለዎም፡ ክቃለሱ ከም ዘለዉ ንርእሶም ይዅን ንሰባት ክእመኑ ኣይደልዩን።

ብተወሳኺ፡ ገለ ሰባት ብሰባት ከይንዓቕ (stigma) ወይ ንሰባት ጾር ከይንኸውን ብዝብል ብምስጋእ ስምዒታቶም ይሓብኡ። ባህላዊ ወይ ስድራቤታዊ ጸቕጥታት እውን ብዛዕባ ከምዚ ዓይነት ጉዳያት ብግልጺ ንኸይዝተ ይዕንቅፍ እዩ።

ጭንቀት ምሕባእ እንታይ ሳዕቤን ኣለዎ?

ትርኢትካ ጥራይ ምዕራይ ሓደገኛ ክኸውን ከም ዝኽእል ክኢላታት የጠንቅቑ። ኣብ ዩኒቨርስቲ ኤክሰተር ክኢላ ስነ-ኣእምሮ ፕሮፌሰር ባርኒ ደን፡ "ጭንቀት ይንጽለናን በይንና ከም ዘለና ከም ዝስምዓናን ይገብር። ነዚ ንምምካት ሓደ ካብቲ ዝበለጸ መፍትሒ ድማ ምስ ሰባት ምርኻብ እዩ" ይብል።

ምልክታትካ ምሕባእ ማለት እቲ ውልቀሰብ ዘድልዮ ሓገዝ ኣይረክብን ማለት እዩ። "እዞም ቀዳሞት ምልክታት እንተ ዘይተታሒዞም፡ እናገደዱ ብምኻድ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ክበጽሑን ናብ ናይ ነብሰ-ቅትለት ሓደጋ ክቃልዑን ይኽእሉ እዮም" ክትብል ዶክተር ረመስ ትገልጽ።

ብቐሊሉ ክስሓቱ ዝኽእሉ 7 ምልክታት ጭንቀት

ሓደ ሰብ ንቡር ህይወቱ ዝመርሕ'ኳ እንተ መሰለ፡ እዞም ዝስዕቡ ምልክታት ግን ክርኣዩ ይኽእሉ እዮም፤

እንታይ ሓገዝ ክግበር ይከኣል?

እዚ ብፍሽኽታ ዝተሓብአ ጭንቀት ዝብል ኣምር ብገለ ወገናት ነቐፌታ ይቐርበሉ እዩ። ንሓደ ዝተሓላለኸ ኵነት ኣዝዩ ዘቃልል ይመስል ይብሉ ክኢላታት።

"ፍሽኽታ ክትብል ከለኻ ሓጐስ እዩ ናብ ኣእምሮኻ ዝመጽእ፤ እቲ ቀንዲ ባህሪ እዚ ኵነት ግን ተስፋ ምቝራጽ፡ ባዶነትን ትርጕም ምስኣንን እዩ" ትብል ዶክተር ረመስ።

ፕሮፌሰር ደን፡ ንሓደ እትኣምኖ ሰብ ብዛዕባ ስምዒትካ ቅሩብ ብምንጋር ክትጅምር ይመክር። እዚ ድማ በይንኻ ከም ዘይኰንካ ንምርዳእ ይሕግዝ።

ሓገዝ ንምርካብ ድማ ናብ ሓኪም ምኻድ ኣገዳሲ ምዃኑ ይገልጽ። "ምዝርራብ፡ መድሃኒታት ከምኡ'ውን ማሕበራዊ ሕክምናታት ውጽኢታዊ ምዃኖም ጭቡጥ መረጋገጺታት ኣለዉ" ይብል።