Niemcy debatują o przyszłości Orlego Gniazda Hitlera
- Autor, Bethany Bell
- Data publikacji
- Czas czytania: 5 min
Wypalone ruiny Orlego Gniazda w niemieckich Alpach znalazły się w centrum debaty o tym, jak Niemcy powinny dziś podchodzić do swojej nazistowskiej przeszłości.
Znany po niemiecku jako Kehlsteinhaus, obiekt został zbudowany przez nazistów w 1938 roku. Bywał tam Adolf Hitler, a także inni wysocy rangą przedstawiciele nazistowskiego reżimu i ich goście. Po II wojnie światowej budynek uznano za zabytek przypominający o nazistowskiej przeszłości Niemiec.
W ubiegłym miesiącu został niemal doszczętnie zniszczony przez pożar, który według śledczych mógł być wynikiem podpalenia. Część osób uważa, że obiekt powinien zostać całkowicie zburzony, teren oddany naturze, a pamięć o jego nazistowskiej historii pozostawiona przeszłości.
Inni opowiadają się jednak za częściową lub całkowitą odbudową budynku. Obawiają się, że pozostawienie ruin mogłoby przyciągać neonazistów i przekształcić miejsce w cel pielgrzymek skrajnej prawicy, zwłaszcza w czasie, gdy w Niemczech obserwowany jest ponowny wzrost poparcia dla ugrupowań skrajnie prawicowych.
„Niemcy ponoszą trwałą odpowiedzialność za mówienie o swojej nazistowskiej przeszłości i mierzenie się z nią," mówi Isabel Heinemann, profesor historii współczesnej na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium.
Jak jednak podkreśla, całkowita odbudowa obiektu oznaczałaby przywrócenie miejsca, które było przykładem „architektury silnie naznaczonej ideologią".

Źródło zdjęcia, Galerie Bilderwelt/Getty Images
Przed pożarem, który wybuchł wieczorem 23 października, Orle Gniazdo było popularną atrakcją turystyczną. Obiekt należał do kraju związkowego Bawaria i przez wiele lat działał jako restauracja.
Aby się tam dostać, turyści najpierw wjeżdżali autobusem w góry, a następnie korzystali z oryginalnej windy wyłożonej mosiądzem i lustrzanymi panelami, która prowadziła przez wnętrze góry do Kehlsteinhausu, skąd rozciągały się spektakularne widoki na okolice Berchtesgaden.
Na miejscu mogli zjeść tradycyjne kiełbaski w ogródku piwnym na Obersalzbergu, położonym na wysokości 1834 metrów nad poziomem morza, z panoramą Alp w tle.
W przeciwieństwie do położonej nieopodal letniej rezydencji Hitlera, Berghofu, który został zbombardowany podczas II wojny światowej, a następnie wyburzony w 1952 roku, Orle Gniazdo przetrwało wojnę.
Każdego sezonu Orle Gniazdo przyciągało dziesiątki tysięcy turystów, zapewniając regionowi znaczące dochody.
W latach 90. otwarto nieopodal Centrum Dokumentacji Obersalzberg. Decyzję podjęto w związku z obawami, że samo Orle Gniazdo nie wystarczająco przypomina o zbrodniach popełnionych w czasach nazistowskich.

Źródło zdjęcia, Universal Images Group via Getty Images
Około 15 lat temu w Kehlsteinhausie otwarto wystawę fotograficzną poświęconą historii tego miejsca.
Jak poinformowała policja, choć samo Orle Gniazdo zostało w wyniku pożaru „w znacznym stopniu zniszczone", znajdujące się nieopodal Centrum Dokumentacji Obersalzberg nie odniosło żadnych szkód.
Władze nie podały dotąd możliwego motywu sprawcy. W związku z podejrzeniem podpalenia zatrzymano jednak 33-letniego mężczyznę z historią problemów psychicznych, który został umieszczony w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym.
Niektórzy uważają, że to właściwy moment, by pozwolić temu miejscu odejść w przeszłość.
„Zostało podpalone. Zostało zniszczone. Moim zdaniem należy po prostu usunąć gruzy i pozostawić górę w jej naturalnym stanie," powiedział prof. Sir Richard J. Evans, specjalista od historii nazistowskich Niemiec z Uniwersytetu w Cambridge.
Jak argumentuje, podobnie postąpiono z „całkiem sporą liczbą innych nazistowskich obiektów", w tym z bunkrem w Berlinie, w którym Hitler popełnił samobójstwo.
„Bunkier został zalany betonem, a na jego miejscu urządzono plac zabaw," powiedział.
Zdaniem historyka Kehlsteinhaus był jedynie „nazistowskim projektem będącym wyrazem megalomanii", który z czasem został zromantyzowany przez nazwę Orle Gniazdo.

Źródło zdjęcia, Reuters
Jednak władze Bawarii mają inne zdanie na temat przyszłości tego miejsca.
Zarówno bawarski minister spraw wewnętrznych Joachim Herrmann, jak i minister kultury Markus Blume opowiedzieli się za odbudową Kehlsteinhausu.
„Trudno sobie wyobrazić, by pozostawić tam po prostu ruiny," powiedział Herrmann.
Sven Keller, dyrektor Centrum Dokumentacji Obersalzberg, również uważa, że nie należy pozostawiać obiektu w ruinie. Jego zdaniem mogłoby to zachęcić neonazistów do odwiedzania tego miejsca, ponieważ mieliby do niego swobodny dostęp.
„Mamy duże doświadczenie z tym, co dzieje się po likwidacji takich miejsc. Berghof, rezydencja Hitlera, został zburzony w latach 50., ale z naszego doświadczenia wynika, że nie usuwa to takich miejsc z ludzkiej pamięci," powiedział w programie BBC Today.
Keller nie sądzi też, by w grę wchodziła dokładna rekonstrukcja budynku. Markus Blume zaznaczył natomiast, że ewentualna odbudowa nie powinna być finansowana z pieniędzy podatników.

Źródło zdjęcia, ERIC SCHWAB/AFP
Joachim Herrmann powiedział, że decyzja o przyszłości obiektu zostanie podjęta po konsultacjach z historykami, z uwagi na złożony historyczny kontekst związany z budynkiem.
Isabel Heinemann, która kieruje również Instytutem Historii Współczesnej im. Leibniza, uważa, że całkowita odbudowa obiektu „nie powinna wchodzić w grę''.
„Uważam raczej, że powinniśmy udokumentować stan, w jakim budynek znalazł się po pożarze, a także zachować i opisać historyczne pozostałości Kehlsteinhausu. Następnie można byłoby odbudować część obiektu we współczesnej formie, tak aby pokazać różne warstwy historii widoczne w tym budynku," powiedziała BBC.
Niemcy i Austria od lat zmagają się z trudnym dziedzictwem budynków i miejsc związanych z okresem nazistowskim.
Wraz z niedawnym wzrostem poparcia dla skrajnie prawicowej AfD w Niemczech oraz Austriackiej Partii Wolności, debata na temat Erinnerungskultur, czyli kultury pamięci, nabrała nowego znaczenia.
Niedawno w Niemczech wybuchł spór po tym, jak radni AfD i chadeckiej CDU w jednym z miast Saksonii zdecydowali o zakazie instalowania tzw. „kamieni pamięci" – niewielkich mosiężnych tabliczek wmurowywanych w chodniki dla upamiętnienia ofiar nazizmu.
Z kolei latem w Austrii otwarto komisariat policji w domu, w którym w miejscowości Braunau am Inn urodził się Adolf Hitler. Decyzję poprzedziły lata sporów o to, jak wykorzystać ten budynek.
Rząd Austrii argumentował, że obecność policji pomoże zapobiec pielgrzymkom neonazistów.
Inni uważali jednak, że dom powinien zostać przekształcony w miejsce edukacji i odpowiedzialności, które w aktywny sposób konfrontowałoby odwiedzających z nazistowską przeszłością.
Jak powiedział mi jeden z mieszkańców Braunau am Inn, znalezienie równowagi między tym, o czym należy pamiętać, a tym, co warto pozostawić przeszłości, jest niezwykle delikatną kwestią.
Przy tłumaczeniu tego artykułu, który oryginalnie był napisany w języku angielskim, użyto narzędzi AI. Dziennikarz BBC sprawdził tłumaczenie przed publikacją. Więcej o tym, jak używamy AI.
Edycja: Julita Waleskiewicz









