'Dlaczego moja siostra?' W poszukiwaniu przyczyn schizofrenii

Zdjęcie przedstawia członków rodziny Walssów stojących w dwóch rzędach w strojach wieczorowych. Consuelo jest druga od prawej w dolnym rzędzie. Ma długie, proste ciemne włosy; jest ubrana w czarną sukienkę bez ramiączek i złoty naszyjnik. Jej siostra Paty stoi pośrodku w górnym rzędzie. Ma długie, falowane czarne włosy i uszminkowane usta. Jest ubrana w ciemną sukienkę bez rękawów, z pobłyskującymi wzorami.
Podpis zdjęcia, Rodzina Walssów. Consuelo jest druga od prawej w dolnym rzędzie. Jej siostra Paty stoi pośrodku w górnym rzędzie.
    • Autor, Margarita Rodríguez
    • Stanowisko, BBC News Mundo
    • Autor, Rebecca Thorn
    • Stanowisko, Global Health
  • Data publikacji
  • Czas czytania: 5 min

„Twoja siostra nie ma schizofrenii. Wiedziałbym o tym: przez lata mieszkałem z twoją matką”.

Takie słowa usłyszała od ojca Consuelo Walss-Bass, gdy próbowała z nim rozmawiać o zdrowiu młodszej siostry, Paty.

Consuelo, druga najstarsza spośród pięciorga rodzeństwa z Meksyku, badała w ramach doktoratu genetyczne podłoże schizofrenii. W miarę pracy zdała sobie sprawę, że jej siostra Paty prawdopodobnie cierpi na tę samą chorobę co ich matka.

„W tym czasie [Paty] już się od nas wyprowadziła, zniknęła," powiedziała w rozmowie z BBC.

Consuelo rozumiała reakcję ojca: wskutek schizofrenii jego żona stawała się czasami nie do rozpoznania. Sama myśl, że jego córka może cierpieć na tę samą chorobę, musiała być dla niego nie do zniesienia.

Jednak podczas studiów biochemicznych wciąż zadawała sobie to samo pytanie: „Odziedziczyliśmy te same geny i wychowaliśmy się w tym samym środowisku. Dlaczego moja siostra choruje na schizofrenię, a ja nie?”

Wątpliwości Consuelo dały początek wieloletniej pracy. Była zdeterminowana, by lepiej poznać czynniki wywołujące poważne zaburzenia psychiczne.

Consuelo (po lewej), kilkunastoletnia dziewczynka w czerwono-białej sukience, obejmuje ramieniem młodszą siostrę Paty, która sięga jej do ramion. Paty ma na sobie biały T-shirt z granatowymi lamówkami na dekolcie i rękawach. Obie mają ciemne włosy i trzymają w rękach białe pudełka.
Podpis zdjęcia, Consuelo (po lewej) na uroczystości z okazji ukończenia szkoły podstawowej. Obok jej młodsza siostra Paty

Osiem dni przed 15. urodzinami Consuelo jej matka, Eugenia, trafiła do szpitala psychiatrycznego.

Od lat cierpiała na halucynacje, urojenia i nagłe wybuchy gniewu; miała też trudności z okazywaniem uczuć.

Ojciec Consuelo, Rodolfo, chciał, by jego żona została w domu, ale rodzinie coraz trudniej było uporać się z jej zachowaniem.

„Było mi jej żal. Wiedziałam, że na swój sposób nas kocha i że będzie jej bez nas ciężko," mówi Consuelo.

„Minęły około dwa miesiące bez niej. Nie rozmawialiśmy o tym: każde z nas żyło swoim życiem i radziło sobie z tym osobno."

Nikt nie zauważył, że Paty, czwarta z pięciorga rodzeństwa, zaczynała jako nastolatka przejawiać podobne objawy.

„Wszyscy doświadczamy chwil impulsywności, złości i smutku. Dlatego czasami trudno powiedzieć: czy to po prostu część nastoletniego życia, czy wina choroby?", mówi Consuelo.

Pewnego razu Paty powiedziała siostrze, że czuje się obserwowana.

„Teraz rozumiem, co próbowała mi przekazać: że słyszała głosy lub miała przywidzenia. Wtedy tego nie rozumiałam - i nie była to moja wina, bo nie byłam świadoma tych spraw," wspomina.

Czym jest schizofrenia?

Schizofrenia jest uważana za formę psychozy: chora osoba nie zawsze potrafi odróżnić swoje myśli i wrażenia od rzeczywistości.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) choroba dotyka jednej na 300 osób w skali świata.

Możliwe objawy schizofrenii obejmują:

  • halucynacje wzrokowe lub słuchowe
  • urojenia (przekonania nieoparte na rzeczywistości)
  • zamglone myśli i zniekształcona mowa
  • utrata zainteresowania dotychczasowymi zajęciami
  • zaniedbywanie swoich potrzeb, w tym higieny osobistej
  • unikanie innych, w tym rodziny i przyjaciół
  • uczucie odłączenia od swoich uczuć lub doznań

Choć schizofrenia jest często dziedziczna, naukowcy nie uważają, by był za nią odpowiedzialny pojedynczy gen. Wierzą, że rozwija się najprawdopodobniej wskutek interakcji czynników genetycznych i środowiskowych.

Brytyjska służba zdrowia (NHS) podaje też, że przyczyną epizodu psychotycznego mogą być wydarzenia wywołujące silny stres lub inne gwałtowne emocje.

Pacjenci otrzymują często zarówno leki farmakologiczne, jak i terapię, która ma ograniczyć wpływ choroby na ich życie codzienne. Według NHS wiele osób wraca do zdrowia, choć u niektórych objawy okresowo powracają.

'Nie zaznała macierzyńskiej miłości'

Choroba matki Consuelo wiązała się z bolesnymi wspomnieniami u całej piątki rodzeństwa.

Podczas pracy nad książką „Dlaczego moja siostra?” badaczka zastanawiała się, czym mogło wyróżniać się dzieciństwo Paty - i czy jej doświadczenia mogły przyczynić się do rozwoju choroby.

„Paty cierpiała, ponieważ moja mama nie czuła się dobrze ani w ciąży, ani w pierwszych miesiącach jej życia. Paty nie zaznała macierzyńskiej miłości. To była jej pierwsza trauma," mówi.

Paty spędzała też dużo czasu sama z chorą psychicznie matką. Jej ojciec był w tym czasie w pracy, a rodzeństwo - w szkole.

„My, trójka starszych dzieci, mieliśmy siebie nawzajem. Mój tata wysłał mojego najmłodszego brata, by na jakiś czas zamieszkał z cudowną rodziną, która nam pomogła. Możliwe, że to go uratowało," mówi Consuelo.

Consuelo wykłada dziś psychiatrię i nauki behawioralne na UTHealth Houston w Teksasie. Jej teoria głosi, że osoby z historią schizofrenii w rodzinie mogą być na nią bardziej narażone, jeśli doświadczą traumy we wczesnym dzieciństwie.

Badaczka stara się też ustalić, jakie geny i ich kombinacje sprawiają, że niektórzy doświadczają psychozy, a innym udaje się jej uniknąć.

Ubrana w czarną marynarkę i bordowy sweter Consuelo Walss-Bass wskazuje na ekran komputera, na którym widnieje wizualizacja sieci neuronów.
Podpis zdjęcia, Consuelo Walss-Bass używa tkanki mózgowej pobranej od zmarłych i hodowanych w laboratorium „mini mózgów” do badań nad molekularnym podłożem schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej i zaburzeń wywoływanych przez substancje psychoaktywne

Consuelo zamieszkała z Paty, gdy ta miała niewiele ponad 20 lat. Już po kilku miesiącach trudno było jej poradzić sobie z zachowaniem młodszej siostry. Nieświadoma, że Paty cierpi na psychozę, wyprowadziła się.

Niedługo później Paty zaginęła na dwa lata: jej krewni nie mieli pojęcia, dokąd pojechała ani co robiła.

„Miałam ogromne poczucie winy. Myślałam, że gdybym została, mogłabym jej pomóc," wspomina Consuelo.

Paty wyszła w tym czasie za mąż i unikała kontaktu z rodziną. Jednak gdy trafiła do szpitala, jej mąż skontaktował się z jej ojcem i poinformował go o formalnej diagnozie schizofrenii.

Ojciec sióstr rozpłakał się i pojechał odwiedzić córkę, obiecując jej wsparcie.

Mąż Paty opiekował się nią przez dziesięć lat, po czym zmarł na raka.

Paty - uśmiechnięta kobieta w średnim wieku, z falowanymi ciemnymi włosami do ramion - siedzi przy nakrytym białym obrusem stole w ogrodzie. Ma na sobie czerwony sweter. Przed nią leży czekoladowy tort urodzinowy.
Podpis zdjęcia, Paty świętowała 50. urodziny otoczona rodziną

Po śmierci męża Paty zamieszkała na stałe z Consuelo i jej rodziną. Jak mówi jej siostra, większość dni spędza w miejscowym centrum kultury, gdzie szczególnie lubi rysować i podlewać rośliny.

„Jest bardzo twórcza i czuje się tam szczęśliwa," opowiada Consuelo.

Leki, codzienna rutyna i sieć wsparcia pomogły Paty wieść lepsze życie. Rodzice sióstr rozwiedli się: ich matka, Eugenia, mieszka w Meksyku z ich najstarszą siostrą, Jenny.

Consuelo jest optymistką: wierzy, że w miarę postępu badań nad przyczynami schizofrenii uda się opracować leki, które będą nie tylko łagodzić jej objawy, „ale też oddziaływać na geny, które ją wywołują”.

Mówi, że nie jest jeszcze w stanie w pełni odpowiedzieć na pytanie zawarte w tytule swojej książki.

„Gdy mój brat Rudy skończył czytać, powiedział mi: 'Myślałem, że wyjaśnisz mi, dlaczego ona'," mówi. „Pytanie pozostaje. To coś, co wciąż badamy".

Przy tłumaczeniu tego artykułu, który oryginalnie był napisany w języku angielskim, użyto narzędzi AI. Dziennikarz BBC sprawdził tłumaczenie przed publikacją. Więcej o tym, jak używamy AI.

Edycja: Joanna Kozłowska