اعتراض‌ها به محدودیت حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان بالا گرفت

تصمیم دولت جمهوری آذربایجان برای اعمال محدودیت غیرمستقیم بر استفاده از حجاب توسط دانش‌آموزان و کارکنان مدارس، اعتراض‌هایی را در پی داشته است. اعتراض‌ها در پی آن شکل گرفته است که برخی مدارس از حضور دانش‌آموزان و معلمان در کلاس‌های درس جلوگیری کرده‌اند.

با گسترش اعتراض‌ها، کاربران در جمهوری آذربایجان از اختلال در دسترسی به اینستاگرام و تیک‌تاک خبر داده‌اند و می‌گویند این شبکه‌های اجتماعی تنها با استفاده از وی‌پی‌ان قابل دسترسی هستند؛ موضوعی که گمانه‌زنی‌ها درباره محدود شدن دسترسی به آنها در بحبوحه اعتراض‌ها به محدودیت‌های حجاب در مدارس را تقویت کرده است. مقام‌های دولتی مسدود شدن این پلتفرم‌ها را تایید نکرده‌اند، اما منتقدان مشکلات دسترسی را به اعتراضات علیه ممنوعیت استفاده از حجاب در مدارس مرتبط می‌دانند.

خبرنگار بی‌بی‌سی این موضوع را با تعدادی از آشنایان خود بررسی کرد و آنها نیز نتوانستند وارد این شبکه‌های اجتماعی شوند؛ تنها در یک مورد از هشت مورد، دسترسی به تیک‌تاک ممکن بود. برخی کاربران همچنین از کندی یوتیوب، مشکل در ورود به حساب‌های جی‌میل و اختلال کلی در اینترنت خبر دادند.

مقام‌های دولتی تاکنون توضیحی ارائه نکرده‌اند و مسدود شدن این شبکه‌های اجتماعی را نیز تایید نکرده‌اند. با این حال، بسیاری آنچه رخ داده را به نارضایتی‌ها از مصوبه هیئت وزیران درباره پوشش دانش‌آموزان در مدارس مرتبط می‌دانند. در اینستاگرام، با جست‌وجوی هشتگ «جمهوری آذربایجان»، موضوع حجاب در صدر نتایج دیده می‌شود، چون از این پس دانش‌آموزان اجازه ندارند با حجاب به مدرسه بروند.

بیشتر کاربران از این ممنوعیت ابراز نارضایتی کرده‌اند و در برخی مدارس نیز اعتراض‌هایی با درخواست اجازه حضور دختران محجبه در مدارس برگزار شده است؛ اعتراض‌هایی که در آنها هم دختران بدون حجاب و هم پسران نیز حضور دارند.

در یکی از ویدیوها، دختری در حالی که به پنجره‌های کلاس‌های در حال برگزاری اشاره می‌کند، خطاب به افرادی خارج از قاب دوربین فریاد می‌زند: «دوستان شما در خیابان هستند و شما هنوز ساکت مانده‌اید.» در ویدیویی دیگر نیز دانش‌آموزان شعار می‌دهند: «حجاب مانع درس خواندن نیست.»

جمهوری آذربایجان کشوری سکولار است، اما بیش از ۹۰ درصد جمعیت آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند.

مصوبه هیئت وزیران در ۲۱ سپتامبر به‌طور مستقیم به حجاب اشاره نمی‌کند، بلکه فقط می‌گوید پوشش دانش‌آموزان و معلمان باید با اصل سکولار بودن آموزش سازگار باشد.

نه هیئت وزیران و نه وزارت آموزش‌وپرورش جمهوری آذربایجان درباره دلایل این تصمیم توضیحی ارائه نکرده‌اند و هیچ‌یک از این نهادها به پرسش بی‌بی‌سی پاسخ نداده‌اند. دفتر مطبوعاتی وزارت توسعه دیجیتال جمهوری آذربایجان نیز به تماس ما پاسخ نداد.

مقام‌های دولتی اعلام کردند ۳۷ نفر را که تلاش کرده بودند مانع اجرای این مصوبه شوند، بازداشت کرده‌اند.

در بیانیه مقام‌های مسئول آمده است که «گروهی از افراد» در پایتخت در ارتباط با اجرای مقررات مربوط به پوشیدن لباس فرم واحد در مدارس، «برای کارکنان بخش آموزش موقعیت‌های تنش‌زا ایجاد کرده‌اند»، به مراکز آموزشی دولتی خسارت زده‌اند، نظم عمومی را بر هم زده‌اند و در رفت‌وآمد وسایل نقلیه و فعالیت مدارس اخلال ایجاد کرده‌اند.

یک منبع بی‌بی‌سی در یکی از مدارس باکو گفت از دانش‌آموزان پسر مقطع دبیرستان نیز خواسته شده ریش خود را بتراشند، در حالی که چنین موضوعی در مصوبه ذکر نشده است.

حجاب پیش‌تر نیز در سال ۲۰۱۱ در مدارس جمهوری آذربایجان ممنوع شده بود. آن زمان این ممنوعیت در قالب دستور وزارت آموزش‌وپرورش صادر شد و اعتراض‌های گسترده‌ای را به دنبال داشت.

بزرگ‌ترین این اعتراض‌ها در نارداران، شهرکی که به سنت‌های اسلامی پررنگش شناخته می‌شود، و همچنین مقابل ساختمان وزارت آموزش‌وپرورش در باکو برگزار شد. پلیس در آن زمان با معترضان برخورد کرد و برخی از بازداشت‌شدگان به زندان محکوم شدند.

منتقدان می‌گویند مقام‌های جمهوری آذربایجان سال‌هاست به‌طور مستمر با اسلام سیاسی، یعنی افرادی که می‌کوشند از طریق احزاب و تشکل‌های مدنی بر سیاست کشور تاثیر بگذارند، مقابله می‌کنند. بر اساس آمار موسسه صلح و دموکراسی، بخش بزرگی از زندانیان سیاسی در این کشور اعضای گروه‌های مذهبی هستند.

همین رویکرد نسبت به اسلام نیز اخیرا به یکی از عوامل تنش میان ترکیه، که نقش دین در آن پررنگ‌تر است، و جمهوری آذربایجان، که از آن با عنوان «یک حکومت خودکامه سکولار» یاد می‌شود، تبدیل شده است.

افغان مختارلی، روزنامه‌نگار و منتقد دولت، نوشت «حجاب هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما [الهام] علی‌اف به تصویری از اسلام رادیکال نیاز دارد تا قدرت خود را تحکیم کند. حرف‌هایی هم که درباره ایران و توران (ترکیه) زده می‌شود، چیزی جز داستان‌سرایی نیست.»

افغان مختارلی معتقد است مقام‌ها از اسلام به‌عنوان بهانه‌ای برای ادامه فشار بر افراد مذهبی استفاده می‌کنند. او همچنین بر این باور است که مسدود کردن شبکه‌های اجتماعی تلاشی از سوی حکومت برای جلوگیری از گسترش اعتراض‌ها به ممنوعیت حجاب است.

در مقابل، حامیان دولت از زمان تصویب این مصوبه می‌گویند این ممنوعیت بخشی از روند تقویت حاکمیت ملی جمهوری آذربایجان است؛ کشوری که می‌کوشد خود را از نفوذ خارجی دیگر دولت‌ها رها کند.

این افراد به‌طور مستقیم از همسایگان مذهبی‌تر جمهوری آذربایجان، یعنی ایران و ترکیه، نام نمی‌برند، اما بسیاری معتقدند الهام علی‌اف زمانی که اخیرا از مقابله با مداخله ایدئولوژیک خارجی و بی‌نیازی جمهوری آذربایجان به قیم یا حامی سخن گفت، در واقع ترکیه را مدنظر داشت.

تشکل مدنی «شورای آموزش» اعلام کرده است که «بهره‌برداری سیاسی از موضوع حجاب» به زیان «ثبات، فضای مدارا و ارزش‌های ملی و معنوی کشور» است و خواستار سیاسی نشدن این موضوع شده است.

فرهاد ممدوف، تحلیلگر سیاسی، نیز موضعی مشابه اتخاذ کرده است. او نوشت: «سوءاستفاده از ارزش‌های دینی پذیرفتنی نیست، چون فرزندان ما نمی‌توانند و نباید به ابزاری برای نفوذ مذهبی خارجی تبدیل شوند. چنین نفوذی وجود دارد و هدفمند است.»

او بدون نام بردن مستقیم از ایران، چندین بار از این کشور همسایه به‌عنوان منبع چنین نفوذ مذهبی یاد کرده است.

برگرفته از گزارش بخش روسی و آذری بی‌بی‌سی.