چرا زنان بیشتر از مردان به میگرن مبتلا می‌شوند و چه باید کرد؟

خوابیدن در اتاقی تاریک، در حالی که دردی بی‌امان پیشانی را می‌کوبد، برای بسیاری از مبتلایان به میگرن تجربه‌ای آشناست؛ بیماری‌ ناتوان‌کننده که می‌تواند بر کار، روابط و سلامت روان افراد تأثیر قابل‌توجهی بگذارد.

میگرن به‌ویژه در زنان شایع‌تر است و احتمال بروز حملات میگرنی در زنان حدود سه برابر مردان است.

اما چه چیزی باعث بروز میگرن می‌شود و برای کنترل آن چه می‌توان کرد؟

علائم میگرن چیست؟

به گفته مؤسسه خیریه «میگرن تراست» در بریتانیا، میگرن حدود یک نفر از هر هفت نفر در جهان، یعنی بیش از یک میلیارد نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

میگرن یک بیماری عصبی با زمینه ژنتیکی است که باعث می‌شود مغز نسبت به تغییرات حساس‌تر باشد.

دکتر کِیتی مونرو، متخصص میگرن در مرکز ملی میگرن بریتانیا، می‌گوید برخی از افرادی که ژن‌های مرتبط با میگرن را دارند ممکن است هرگز با فعال شدن آن‌ها روبه‌رو نشوند و «بدون مشکل خاصی به زندگی ادامه دهند».

اما در برخی دیگر، عوامل مختلف بیرونی می‌توانند مسیرهای مشخصی را در مغز فعال کنند. این فرایند باعث آزاد شدن مواد شیمیایی عصبی می‌شود که علائم میگرن را ایجاد می‌کنند.

این علائم می‌تواند شامل سردرد، استفراغ، سرگیجه و مه‌آلودگی ذهنی باشد.

دکتر مونرو که مجری پادکستی با عنوان هدزآپ درباره میگرن است، می‌گوید: «ممکن است فرد در یک حمله مجموعه‌ای از علائم داشته باشد و بار دیگر علائم کمی متفاوت باشند. علائم حتی میان اعضای یک خانواده هم می‌تواند متفاوت باشد و در طول زندگی نیز تغییر کند.»

چه عواملی باعث حمله میگرن می‌شوند؟

بعید است تنها یک عامل باعث شروع حمله میگرن شود. معمولاً مجموعه‌ای از عوامل کوچک روی هم انباشته می‌شوند تا در نهایت از آستانه تحمل فرد عبور کنند. این عوامل می‌توانند شامل تغییرات هورمونی، نوسان نامنظم قند خون و کم‌خوابی یا خواب طولانی‌مدت باشند.

استرس نقش مهمی دارد، اما جالب این‌که دوره آرامش پس از یک دوره پراسترس هم می‌تواند باعث شروع حمله میگرن شود.

دکتر مونرو می‌گوید این مسئله به‌ویژه در مورد زنان دیده می‌شود: «اغلب این ما هستیم که باید همه‌چیز را هم‌زمان مدیریت کنیم، چند کار را با هم پیش ببریم و برنامه همه اعضای خانواده را هماهنگ نگه داریم.»

تغییرات آب‌وهوایی، از جمله دما، فشار هوا و رطوبت، نیز می‌توانند حمله میگرن را تحریک کنند. این مسئله ممکن است مستقیماً به واکنش بدن به تغییر شرایط جوی، مانند تغییر فشار هوا، مربوط باشد یا به پیامدهای جانبی آن، مثل کم‌آبی بدن.

برخی مشکلات پزشکی مانند پایین بودن سطح آهن، بیماری سلیاک یا کم‌کاری تیروئید نیز می‌توانند باعث تحریک یا تشدید میگرن شوند.

هورمون‌ها چه تاثیری می‌گذارند؟

حدود ۱۰ درصد کودکان به میگرن مبتلا هستند و این عارضه در دختران و پسران به یک اندازه دیده می‌شود. اما با رسیدن به سن بلوغ و آغاز چرخه قاعدگی در دختران، این الگو تغییر می‌کند.

دکتر مونرو، پزشک عمومی سابق، می‌گوید: «این یکی از دلایلی است که از این سن به بعد، تعداد دختران و زنان مبتلا به حملات میگرنی از مردان بیشتر می‌شود؛ الگویی که تا زمان یائسگی ادامه پیدا می‌کند.»

نوسانات هورمونی از مهم‌ترین عوامل محرک میگرن هستند. افت شدید سطح استروژن درست پیش از شروع قاعدگی می‌تواند باعث شود حملات میگرنی در این دوره شدیدتر یا آزاردهنده‌تر شوند.

تغییرات سریع سطح هورمون‌ها در دوران پیش‌یائسگی، یعنی دوره گذار پیش از متوقف شدن قاعدگی، نیز می‌تواند باعث تشدید میگرن شود.

دکتر مونرو می‌گوید: «در دوران پیش‌یائسگی، سطح هورمون‌ها مرتب در حال تغییر است. میگرن در این دوره مسئله‌ای مهم است و بسیاری از زنان با آن درگیرند.»

اما مسئله فقط به هورمون‌ها محدود نمی‌شود. او می‌گوید: «ممکن است هم‌زمان درگیر رسیدگی به فرزندان نوجوان و والدین سالمند باشید و علائم یائسگی هم باعث شده باشد خواب خوبی نداشته باشید.»

پس از یائسگی، با باثبات‌تر شدن سطح هورمون‌ها، حملات میگرنی ممکن است کمتر و خفیف‌تر شوند.

از کجا بفهمیم دچار حمله میگرنی شدیم؟

حملات میگرن معمولا در چهار مرحله رخ می‌دهند. مرحله نخست، پیش‌درآمد یا مرحله هشداردهنده است؛ زمانی که تغییرات در مغز شروع به شکل‌گیری می‌کنند. بعضی افراد در این مرحله علائمی مانند خمیازه مکرر، خستگی شدید یا درد گردن را تجربه می‌کنند.

مرحله بعدی اورا است که ممکن است تا حدود یک ساعت طول بکشد. این مرحله معمولا با اختلالات بینایی مانند دیدن خطوط زیگزاگ یا لکه‌های سفید همراه است و حدود یک‌سوم مبتلایان آن را تجربه می‌کنند.

سپس مرحله سردرد یا مرحله اصلی حمله آغاز می‌شود که می‌تواند بین چهار تا ۷۲ ساعت ادامه داشته باشد. بعضی افراد در این مرحله دچار حالت تهوع و استفراغ نیز می‌شوند.

مرحله پایانی، مرحله پس از حمله است؛ حالتی که گاهی از آن به عنوان نوعی «خماری پس از میگرن» یاد می‌شود. این وضعیت ممکن است یک یا دو روز پس از فروکش کردن عمده سردرد ادامه داشته باشد.

دکتر مونرو می‌گوید: «آدم احساس می‌کند انگار یک غلتک بخار از رویش رد شده است.»

او می‌افزاید: «فرد به‌تدریج تلاش می‌کند به حالت عادی برگردد و معمولا در همین زمان دوباره سر کار می‌رود، اما ممکن است هنوز نتواند با توان کامل فعالیت کند.»

چه سبک زندگی برای افراد مبتلا به میگرن مناسب است؟

مبتلایان به میگرن به‌طور سنتی توصیه می‌شد از عوامل محرکی مانند کافئین یا شکلات دوری کنند. اما دکتر مونرو می‌گوید بهتر است به جای تمرکز صرف بر حذف محرک‌ها، تا حد ممکن روال زندگی را منظم نگه داشت.

او می‌گوید تبدیل شدن به نوعی «کارآگاه میگرن» و توجه به این‌که در دو یا سه روز پیش از شروع حمله چه چیزهایی تغییر کرده، می‌تواند کمک‌کننده باشد؛ چون ممکن است بتوان بعضی از آن عوامل را شناسایی و از تکرارشان جلوگیری کرد.

دکتر مونرو می‌گوید: «اما زندگی همیشه طبق برنامه پیش نمی‌رود. هیچ‌کدام از ما نمی‌توانیم کامل باشیم. بنابراین خودتان را سرزنش نکنید و دچار عذاب وجدان نشوید. فقط تا جایی که می‌توانید تلاش کنید.»

غذا خوردن منظم و جلوگیری از افت قند خون اهمیت دارد. داشتن خواب کافی و رفتن به رختخواب و بیدار شدن در ساعت‌های تقریبا ثابت نیز می‌تواند مفید باشد.

اگرچه ورزش برای همه مهم است، اما گاهی می‌تواند باعث تحریک میگرن شود. بنابراین مبتلایان باید توجه کنند که پیش و هنگام ورزش به اندازه کافی غذا خورده و آب نوشیده باشند.

دکتر مونرو می‌گوید این نگاه می‌تواند توضیح دهد چرا آخر هفته‌ها برای بعضی افراد زمان پرخطرتری برای میگرن هستند: «باید فکر کنیم جمعه چه کاری را متفاوت انجام می‌دهیم.»

او می‌گوید: «ممکن است برای تمام کردن کارها عجله داشته باشید. شاید عصر شروع به استراحت کنید و مثلا یک لیوان نوشیدنی الکلی بخورید، چیزی که معمولا در طول هفته مصرف نمی‌کنید. یا ممکن است کمی دیرتر به رختخواب بروید.»

او می‌افزاید: «نکته این است که ببینید چه چیزهایی در روال شما تغییر می‌کنند و کدام‌یک را می‌توانید منظم‌تر کنید.»

چه مکمل‌ها و داروهایی می توانند کمک کنند؟

شروع درمان مؤثر در همان مراحل اولیه حمله میگرن اهمیت زیادی دارد.

دکتر مونرو می‌گوید بسیاری از افراد بیش از حد صبر می‌کنند تا ببینند آیا حمله شدید خواهد شد یا نه. اما در این فاصله، علائم ممکن است مثل یک «گلوله برفی» شدت بگیرند و کنترل حمله دشوارتر شود. او می‌گوید مصرف زودهنگام دارو می‌تواند به متوقف کردن این روند کمک کند.

به گفته او، می‌توان از داروی ضدتهوع همراه با یک مسکن مانند ایبوپروفن یا آسپیرین استفاده کرد. پاراستامول معمولا اثر کمتری دارد و او درباره مصرف کدئین هشدار می‌دهد، چون ممکن است باعث تشدید سردرد شود.

داروهای اختصاصی میگرن مانند تریپتان‌ها نیز وجود دارند که پزشک می‌تواند آن‌ها را تجویز کند.

شواهدی وجود دارد که برخی مکمل‌ها، از جمله منیزیم و ویتامین بی۲ ، ممکن است به کاهش حملات میگرن کمک کنند.

زنانی که در حوالی زمان قاعدگی دچار میگرن می‌شوند، گاهی متوجه می‌شوند که قرص‌های ضدبارداری می‌توانند به تنظیم نوسانات هورمونی کمک کنند. درمان جایگزینی هورمونی نیز ممکن است در دوران پیش‌یائسگی برای برخی زنان مفید باشد.

دانشمندان همچنین مواد شیمیایی عصبی دخیل در میگرن را بهتر شناسایی کرده‌اند. یکی از آن‌ها ترکیبات پروتئینی به نام سی‌جی‌پی‌آر است که در برخی افراد نقش مهمی دارد و اکنون درمان‌های جدیدی برای مهار اثر آن در دسترس است.

درمان‌های دیگری نیز وجود دارند؛ از جمله بوتاکس که پژوهشگران تصور می‌کنند ممکن است مانع آزاد شدن مواد شیمیایی مرتبط با درد شود. روش‌هایی مانند طب سوزنی، یوگا، تای‌چی و درمان‌های روان‌شناختی برای مدیریت درد نیز ممکن است برای بعضی افراد مفید باشند.

دکتر مونرو می‌گوید مهم‌ترین کار این است که افراد اطلاعات بیشتری درباره گزینه‌های درمانی پیدا کنند.

او می‌گوید: «دلایل زیادی برای امیدواری وجود دارد. پس تصور نکنید همه راه‌ها را امتحان کرده‌اید و دیگر چیزی باقی نمانده، چون احتمالا هنوز گزینه‌های دیگری وجود دارد.»