چرا مارکو روبیو پای هخامنشیان را به جنگ آمریکا و ایران کشاند؟

سخنرانی مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در مقابل بنای آکروپولیس در آتن و این که سپاه هخامنشیان و خشایارشا آنجا را به آتش کشیدند و معابدش را ویران کردند، اعتراض و خشم تاریخ‌دانان و ایرانشناسان سرشناس تا مقام‌های حکومتی و کاربران شبکه‌های اجتماعی را در پی داشت؛ آنها می‌گویند که آقای روبیو سعی داشت تا بمباران ایران را توجیه کند.

وزیر خارجه آمریکا که درجریان سفر به سه کشور عضو ناتو به یونان رفته بود، همچنین هشدار داد که «تمدن غرب در معرض خطر افول است» و از کشورهای اروپایی خواست که به «ارزش‌های یونان باستان» بازگردند و به آمریکا کمک کنند.

این نخستین بار نیست که اظهارات مقام‌های دولت آمریکا در باره «تهدید تمدن ایران» واکنش برانگیز شده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نیز بارها از محو کردن تمدن ایران صحبت کرده است.

تورج دریایی، تاریخ‌نگار و ایرانشناس برجسته ایرانی آمریکایی به بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید کاری که آقای روبیو سعی در انجام آن دارد توجیه اقدامات آمریکاست و اینکه بمباران ایران به خاطر این است که خشایارشا، ۴۸۰ سال پیش از میلاد آتن را به آتش کشیده است.

او افزود که «این یعنی اینها [ایرانی‌ها] هنوز هم می‌خواهند این کار را بکنند و به غرب حمله کنند. در صورتی‌که اگر نگاه کنید این غرب و آمریکاست که همه جا پایگاه دارد و به خاورمیانه و کشورهای دیگر حمله می‌کند.»

ولی‌رضا نصر، استاد دانشگاه در آمریکا و از صاحبنظران برجسته مسائل خاورمیانه در آمریکا هم در شبکه ایکس نوشت:‌ «به نظر می‌رسد روبیو در حال ترویج نسخهٔ دوم نظریهٔ 'برخورد تمدن‌ها'ی ساموئل هانتینگتون است. با این تفاوت که به‌جای برخورد اسلام و غرب، او تقابل تمدنی میان ایران و غرب را مطرح می‌کند. به این ترتیب، عصر اسلام‌هراسی جای خود را به 'ایران‌هراسی' می‌دهد.»

مارکو روبیو در آتن چه گفت؟

مارکو روبیو در بخشی از سخنرانی خود در آتن گفت: «۴۸۰ سال پیش از میلاد، سپاهیان خشایارشا وارد این شهر شدند و زیارتگاه‌های آن را به آتش کشیدند.»

او افزود که بیشتر آتنی‌ها تا آن زمان با کشتی به جزیره‌ای در نزدیکی منتقل شده بودند، اما گروه اندکی حاضر نشدند خانه‌های خود را ترک کنند.

روبیو گفت که این گروه در دژ سنگی آکروپولیس سنگر گرفتند و در آخرین مقاومتی «خارق‌العاده» با پرتاب سنگ‌های بزرگ از فراز صخره‌ها به سوی مهاجمان ایرانی، برای چند روز در برابر بزرگ‌ترین امپراتوری آن زمان ایستادگی کردند، اما سرانجام شکست خوردند.

او افزود که ایرانیان معابد را غارت کردند، زیارتگاه‌ها را سوزاندند و آکروپولیس را با خاک یکسان کردند. به گفته روبیو، هنگامی که آتنی‌ها بازگشتند، بقایای ویران‌شده آکروپولیس قدیم را جمع‌آوری کردند و در همان تپه دفن کردند و چند دهه بعد، در دوران پریکلس، پارتنون را ساختند.

آقای روبیو،‌ در این سخنرانی با اشاره به معبد تاریخی پارتنون آتن گفت: «پارتنون از آن زمان تاکنون، به مدت ۲۵ قرن، پابرجا مانده و امپراتوری‌ها در سایه آن ظهور کرده و از میان رفته‌اند.»

او همچنین گفت که «فرزندان آتن و روم»، تمدن خود را به دورترین نقاط جهان بردند.

مارکو روبیو که برخی از او به عنوان نامزد احتمالی جمهوریخواهان برای انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۸ یاد می‌‌کنند، گفت که «غرب مفهوم وظیفه را از یونانیان به ارث برده است؛ وفاداری خلل‌ناپذیر به اصول، آرمان و کشور.»

به‌گفته او «قهرمانان غرب کسانی هستند که درست در دشوارترین و دردناک‌ترین شرایط به وظیفه خود وفادار می‌مانند؛ کسی که به قول خود پایبند است، سربازی که پستش را ترک نمی‌کند و ناخدایی که همراه کشتی‌اش غرق می‌شود.»

او سپس گفت که این نگاه «کاملا متفاوت» است با آنچه امروز، برای مثال، در میان کسانی که آنها را «روحانیون تندروی ایران» خواند، می‌بینیم؛ کسانی که به گفته او «فرهنگ مرگ» آنها، کودکان بمب‌گذار انتحاری را قهرمان ملی می‌خواند و شهادت را به خودی خود یک هدف جلوه می‌دهد.

ماجرای حمله سپاه خشایارشا به آتن چه بود؟

تورج دریایی که مطالعات گسترده‌ای در زمینه تاریخ هخامنشیان دارد، می‌گوید که حمله خشایارشا به آتن در سال ۴۸۰ پیش از میلاد در واقع «انتقام‌گیری و گوشمالی» آتنی‌ها برای حمله به شهر سارد، مرکز ساتراپی هخامنشیان به وسیله ایونی‌ها در سال ۴۹۸ پیش از میلاد بوده است و ارزیابی کردن این حمله در موضوع «نبرد غرب و شرق» از اساس اشتباه است.

آقای دریایی گفت: «موضوع تقابل شرق در برابر غرب نبود. هخامنشیان یک امپراتوری جهانی داشتند که شمار زیادی از یونانی‌زبانان را در خود جای داده بود و بسیاری از آن‌ها در کنار این امپراتوری، علیه دولت‌شهرهای یونانی و دیگر مخالفان می‌جنگیدند.»

در جریان شورش علیه امپراطوری هخامنشی،‌ یونانیان ایونی در سال ۴۹۸ پیش از میلاد به شهر سارد حمله کردند و شهر و معبد آن را آتش زدند.

هرودوت، تاریخ‌نگار یونانی هم روایت کرده است که آتش‌ زدن معابد آتن مقابله به مثل با آتش‌ زدن معبد سارد بوده است.

پير بريان، استاد برجسته تاريخ يونان و ايران هخامنشی در فرانسه،‌ درسال ۲۰۰۵ در کنفرانس «دنيای ايران هخامنشی» در لندن به اطلاعات نادرستی که درباره هخامنشیان وجود دارد اشاره کرده بود.

او گفته بود‌: «هخامنشيان اسناد مکتوب اندکی از خود باقی گذاشته‌اند، در نتيجه قلم در کف دشمنان آنها افتاده است. تاريخ هخامنشی عمدتا از نوشته‌های يونانی به ما رسيده که با ايرانيان خصومت ديرين داشته و طبعا تصويری ناخوشايند از آنها ارائه داده‌اند. بنابر اين اسناد و مآخذ يونانی در اين زمينه را بايد از نو، با احتياط فراوان و با ديدی نقادانه بازخوانی کرد.»

واکنش مقام‌های جمهوری اسلامی با استفاده از تاریخ ایران باستان: «زانو خواهید زد»

محسن رضایی،‌ دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در واکنش به اظهارات آقای روبیو نوشت: «وقتی پس از شکست و تحقیر در برابر ایران، به آتن می‌روند تا روایتی از جنگ تمدنی را شکل دهند، بهتر است بخش مهم دیگری از تاریخ را هم بخوانند: جایی‌که امپراطور روم، در برابر شاپور اول ساسانی زانو زد. کسی که پای تاریخ را به میان می‌کشد، باید برای تکرارش هم آماده باشد!»

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و سرپرست تیم مذاکره کننده ایران و آمریکا هم با اشاره به همین روایت در شبکه ایکس نوشت: « در طول تاریخ، ما ایرانیان با کسانی روبه‌رو شده‌ایم که خود را سروران جهان اعلام کردند و کوشیدند تمدن‌های کهن را از صفحهٔ روزگار محو کنند. آنان با آتش و شعله آمدند، اما با گرد و خاک و خواری رفتند. کسانی که به دنبال میراث اسکندر هستند، سرنوشت والرین را خواهند داشت؛ زانو خواهید زد.»

پس از جنگ ۱۲روزه با اسرائیل، جمهوری اسلامی ایران برای تقویت حس همبستگی ملی و جلب حمایت عمومی موجی از تبلیغات حکومتی با استفاده از نمادهای ملی و تاریخ ایران باستان به راه انداخت. این نمادها در قالب سرباز هخامنشی، سرودهای میهنی و رونمایی از مجسمه‌های نمادهای باستانی مانند آرش و رستم در برنامه‌های سیاسی و گفت‌وگوهای تلویزیونی هم به دیده شد.

آبان ماه گذشته و پس از جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل، با تبلیغات زیاد مجسمه‌ای در میدان انقلاب تهران گذاشته شد که برگرفته از سنگ‌نگاره تاریخی است که در محوطه نقش رستم در نزدیکی آرامگاه داریوش در مروشت استان فارس از دوران ایران باستان بر جا مانده است و روایت شده که صحنه زانو زدن والرین امپراطور روم در برابر شاپور اول پادشاه ساسانی است.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران هم گفت: «نه تحریف تاریخ می‌تواند از شکوه ملت بکاهد و نه ترورهای کور، قامت این سرزمین را خم می‌کند.»

در این میان اما دستگاه دیپلماسی ایران ساکت ماند و تنها اسماعیل بقایی،‌ سخنگوی وزارت خارجه آن کشور سخنان آقای روبیو را «نسخه‌ای دستکاری‌شده و انحرافی از تاریخ» خواند که برای «توجیه سیاست‌های ستیزه‌جویانه و جنگ‌طلبانه» دولت آمریکا استفاده شده است.

آقای بقایی گفت: «انحراف خطر این روایت انحرافی از تاریخ، صرفا در بازخوانی نادرست وقایع گذشته نیست بلکه در مصادره به مطلوب گذشته در جهت مشروعیت‌بخشی به زور عریان و تقدیس آن در حال حاضر است.»

سخنرانی مارکو روبیو بسیاری از ایرانی‌ها را به یاد فیلم ۳۰۰ انداخت

تورج دریایی، استاد دانشگاه کالیفرنیا و سرویراستار دانشنامه ایرانیکا می‌گوید در زمان اکران فیلم آمریکایی ۳۰۰ در سال ۱۳۸۵ هم به آن انتقاد کرده بود چرا که به باور او هالیوود سعی می‌کند با نشان دادن ایرانیان در دوره باستان و ارتباطش با اوضاع سیاسی روز، در حقیقت حمله به خاورمیانه را توجیه کند.

فیلم ۳۰۰ حدود ۲۰ سال قبل توسط شرکت برادران وارنر از روی کتاب مصوری نوشته فرانک میلر ساخته شد. داستان فیلم نبرد سپاه ده‌ها هزار نفری خشایارشا با ۳۰۰ نفر از رزم‌آوران اسپارت در آتن بود.

برخی ایرانیان با انتقاد از این فیلم به تحریفات تاریخی فیلم اشاره کردند و از اینکه چهره ایرانیان بی‌شباهت به هیولاها نبود، خشمگین شدند.

فاطمه شمس، پژوهشگر و استاد دانشگاه در آمریکا خطاب به آقای روبیو نوشت: «اگر تاریخ فلسفه، ریاضیات، نجوم، اسطوره‌شناسی، هنر و ادبیات ایران و یونان را جدی مطالعه کرده بودید، شاید درمی‌یافتید که بازتولید دوگانه‌سازی‌های خام تمدنی، از همان نوعی که فیلم '۳۰۰' با نژادپرستی آشکار و بدنام خود رواج داد، تا چه اندازه نارسا و خطرناک است.»

او افزود: «استناد به چنین تصویر کاریکاتوری و تحریف‌شده‌ای از تاریخ باستان برای بسیج حمایت از تجاوز نظامی در جهان امروز، یک اشتباه تاریخی ساده و بی‌غرض نیست. این شیوه‌ای برای دشمن‌تراشی است؛ برای تبدیل یک تمدن کامل به تهدیدی موجودیتی.»

خانم شمس می‌گوید: «وقتی یک مقام بلندپایه آمریکایی، تاریخی پیچیده را به‌شکلی گزینشی به سلاحی سیاسی تبدیل می‌کند، آن هم تاریخی که آشکارا آن را تحریف کرده است، کاری فراتر از انتشار اطلاعات نادرست انجام می‌دهد. او به ترویج جهان‌بینی‌ای کمک می‌کند که در آن، جنگ میان تمدن‌ها اجتناب‌ناپذیر جلوه می‌کند و تجاوزگری قابل دفاع می‌شود.»

به باور او، «روایت‌های سیاسی خطرناک این‌گونه ساخته می‌شوند و به همین شکل است که توجیه فجایع انسانی آسان‌تر می‌شود.»

علی اصغرسیدآبادی، نویسنده و روزنامه‌نگار، شنبه ۱۸ مهر در یادداشتی با عنوان «احضار یونانیان باستان» در روزنامه شرق نوشت که سخنرانی آقای روبیو به نظر او نشانگر این است که آمریکا «تفکیکی بین نظام حاکم و ایران قائل نیست» و «هخامنشیان و پارسیان نه نیرویی رهایی‌بخش، که نیروی تاریکی و شر و ویرانگر تمدن‌اند» و آقای روبیو «تمدن غرب را به حضور در این جنگ، به رهبری آمریکا، فرامی‌خواند.»

عبدالکریم خرم، رئیس دفتر جامد کرزی، رئیس‌جمهور پیشین افغانستان هم به این اظهارات آقای روبیو واکنش نشان داده است. او در شبکه ایکس سخنرانی آقای روبیو را بیانیه‌ای رادیکال و دعوتی از اروپا برای آمادگی برای یک جنگ تمدنی توصیف کرده است.

این سیاستمدار افغان با اشاره به تجربه فروپاشی اتحاد شوروی و قوم‌گرایی و جنگ داخلی در افغانستان هشدار می‌دهد که جایگزین کردن ایدئولوژی با ناسیونالیسم و قومگرایی می‌تواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد.

دونالد ترامپ بارها ایران را به ویرانی گسترده تهدید کرده است، از حمله به نیروگاه‌ها و بازگرداندن کشور به «عصر حجر» تا هشدار درباره مرگ «یک تمدن کامل».

فروردین ماه و در بحبوحه جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، آقای ترامپ در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشته بود «امشب یک تمدن کامل خواهد مرد» مگر اینکه ایران در مورد باز کردن تنگه هرمز به توافق برسد.

تهدید صریح به نابود کردن غیرنظامیان با واکنش‌های جهانی روبرو شد از نمایندگان کنگره آمریکا تا دبیرکل سازمان ملل. حتی پاپ لئون، رهبر کاتولیک‌های جهان این تهدید را «غیرقابل قبول» خواند و از کشورهای جهان خواست برای پایان دادن به این جنگ تلاش کنند.

آقای دریایی می‌گوید: خیلی‌ها برای مقاصد سیاسی امروز از تاریخ باستان استفاده می‌کنند. ایران هم مستثنی نیست و این کار را می‌کند. اما حالا می‌بینیم که آقای روبیو که از کوبا به آمریکا آمدند، آمریکا و خودشان را به یونان باستان مرتبط می‌کنند. چرا که یونان نه ولی شهرهایی مثل آتن با شاهنشاهی ایران در جنگ بودند و حالا خودشان را وارث یونان می‌دانند.