چرا بعضی افراد پشه‌ها را جذب می‌کنند؟

من پشه‌ها را به خود جذب می‌کنم. تابستان‌ها هر جای دنیا که برای تعطیلات می‌روم از یک نکته اطمینان دارم، بدون تردید پشه‌ها مرا نیش خواهند زد. خارش و ورم جای نیش آنها تا هفته‌ها مرا آزار می‌دهد.

در‌حالی‌که افراد دیگری که همراه من هستند اصلا هیچ مشکلی با پشه‌ها ندارند. پشه‌ها حتی یک بار هم آنها را نیش نمی‌زنند. حتی اگر آنها را نیش بزند جای آن فقط نقطه قرمز کوچکی برجای می‌گذارد. دوستانم مدت‌هاست شوخی می‌کنند و می‌گویند خون من باید «به طور وسوسه‌انگیزی شیرین» باشد.

من متوجه شدم انگار آنها حق دارند. بدن ما ترکیبات زیستی گوناگونی از جمله بوی بازدم منتشر می‌کند که تعیین‌کننده میزان احتمال گزیده شدن است. در مورد برخی افراد این ترکیبات زیستی به طور مقاومت‌ناپذیری قوی هستند.

سه روش اصلی وجود دارد که پشه‌های خون‌آشام شما را رد‌یابی می‌کنند.

دی‌اکسید کربن به پشه‌ها می‌گوید وقت نیش زدن رسیده است

فقط پشه‌های ماده نیش می‌زنند. آنها جذب خون بدن ما می‌شوند تا بتوانند پروتئین لازم برای پرورش تخم‌های خود را به دست بیاورند.

آنها از نشانه‌های بینایی و بویایی برای تشخیص هدف خود از فاصله حدود ۱۰ متری استفاده می‌کنند. یکی از این نشانه‌ها دی‌ اکسید‌ کربن موجود در بازدم و پوست ماست.

نفس انسان نشانه دی‌اکسید‌کربن را به سوی پشه‌هایی که «رفتار جستجوی میزبان» را در اعضای بویایی خود فعال کرده‌اند می‌فرستد. بزرگسالان بیش از کودکان پشه‌ها را جذب می‌کنند چون دی‌اکسید‌کربن بیشتری آزاد می‌کنند.

البته پشه‌ها به منابع غیر‌انسانی دی‌اکسید‌کربن هم جذب می‌شوند، به همین دلیل است که یخ خشک و بطری‌های دی‌اکسید‌کربن ابزار‌های مناسبی به عنوان تله برای پشه‌ها هستند.

گرمای بدن باعث جذب پشه‌ها می‌شود

پژوهش‌ها نشان می‌دهد پشه‌ها به سوی دما و رطوبت جذب می‌شوند. (دی‌اکسید‌کربن این کشش را به سوی گرما بیشتر می‌کند).

زنان باردار نسبت به زنان غیر‌باردار دو برابر برای پشه‌ها جذاب‌تر هستند چون در زمان بارداری نیاز‌های سوخت‌و‌ساز و حجم تنفس افزایش پیدا می‌کند و در نتیجه باعث می‌شود بازدم گرما و دی‌اکسید‌کربن بیشتری داشته باشد.

استیو لیندزی، استاد بهداشت عمومی و حشره‌شناسی دانشگاه دارام بریتانیا می‌گوید: «انگار درون بدن تو کوره کوچکی روشن باشد، تو داغ‌تر هستی».

افرادی که ورزش می‌کنند هم به طور موقت برای پشه‌ها جذاب‌تر می‌شوند، به‌ویژه در هنگام و پس از ورزش به دلیل افزایش سوخت‌و‌ساز که باعث افزایش تولید دی‌اکسید‌کربن و گرم‌تر شدن بدن می‌شود و تعریق بیشتری انجام می‌گیرد.

افراد درشت‌اندام که به طور معمول گرمای بیشتری تولید می‌کنند و در بازدم خود دی‌اکسید‌کربن بیشتری دارند هم بیشتر پشه‌ها را جذب می‌کنند.

پوست هر فرد بوی خاصی دارد

وقتی پشه‌ها به ما نزدیک می‌شوند (در فاصله کمتر از ۱۰ متری) می‌توانند از طریق فرآیند زنجیره‌ای قربانیان خود را شناسایی کنند که شامل بوی پوست بدن و تنفس افراد می‌شود.

استیو لیندزی می‌گوید: «درواقع این بو است که تعیین می‌کند پشه‌ها چه فردی را نیش بزنند. مواد شیمیایی ناچیز و بسیار فرار این تفاوت را ایجاد می‌کنند. پشه‌ها در جهانی از مواد شیمیایی گوناگون زندگی می‌کنند».

استیو لیندزی و دانشمندان دیگر این تصور نادرست را رد کرده‌اند که پشه‌ها افراد با «خون شیرین» را بیشتر می‌گزند و به جای آن معتقدند پشه‌ها بیشتر جذب بوی ویژه «پوست بدن» هر فرد می‌شوند.

میکروبیوم پوست می‌تواند کربوهیدرات‌ها، اسید‌های چرب و پپتید‌های روی پوست را به ترکیبات آلی فرار تجزیه کند که به آسانی بخار می‌شوند و پشه‌ها می‌توانند بوی آنها را حس کنند. بیش از ۵۰۰ ترکیب آلی بر پوست ما وجود دارد.

پشه‌ها بیشتر جذب آمونیاک و اسید‌لاکتیک روی پوست می‌شوند. وجود اسید‌های کربوکسیلیک حتی باعث جذب بیشتر پشه‌ها می‌شود.

پژوهشگران دانشگاه راکفلر آمریکا بوی پوست ۶۴ نفر را آستین‌های نایلونی به مدت شش ساعت بر دست داشتند بررسی کردند. پشه‌ها می‌توانستند بین نمونه‌های نایلونی انتخاب کنند و در‌واقع مانند «دستگاه جمع‌آوری بو» عمل می‌کند و دریافتند که پشه‌ها بوی پوست افرادی را که میزان بالاتری اسید کربوکسیلیک دارند را ترجیح می‌دهند.

پژوهشگران میزان جذب پوست هر فرد را محاسبه کردند و دریافتند بیشترین میزان ۱۰۰ برابر بالاتر از کمترین میزان است. این تفاوت بدون توجه به هرگونه تغییری در شیوه زندگی تا سال‌ها ثابت باقی می‌ماند. لیندزی می‌گوید: «جذابیت نسبی شما برای پشه‌ها تا حدود زیادی ثابت باقی می‌ماند».

میکروبیوم پوست می‌تواند بر میزان وسوسه‌انگیز بودن ما برای پشه‌ها اثر داشته باشد.

پژوهشگران دانشگاه واخنینگن هلند دریافتند افرادی که برای پشه‌های مالاریا جذابیت دارند مجموعه باکتریایی متفاوتی بر پوست خود دارند که فراوانی بسیار اما گوناگونی محدودی دارد. دلیل آن این است که باکتری‌های پوست نقش مهمی در تولید بوی بدن انسان دارند و بدون وجود باکتری‌ها عرق انسان برای حس بویایی انسانی هیچ بویی ندارد.

پژوهش بر روی دوقلو‌های همسان نشان می‌دهد که آنها به یک اندازه پشه‌ها‌ را جذب می‌کنند در‌ حالی‌ که دوقلو‌های غیر‌همسان با هم متفاوت هستند و این موضوع نشان می‌دهد بویی که باعث جذب پشه‌ها به فرد می‌شود می‌تواند به صورت ژنتیکی در فرد وجود داشته باشد.

همه گزش‌ها مثل هم نیستند

افراد نسبت به نیش پشه واکنش‌های گوناگونی دارند. یک پژوهش در زمینه ارتباط گسترده ژنوم نشان داد که پیوند ژنتیکی نیرومندی بین ژن‌های سیستم ایمنی و تاثیر آنها بر چگونگی واکنش بدن به نیش پشه‌ها وجود دارد. جالب اینجاست که این مناطق ژنتیکی با مناطق مربوط به حساسیت و آلرژی همپوشانی دارند.

علاوه بر این، تمایل به واکنش‌های بزرگتر و شدیدتر به نیش پشه‌ها (به لحاظ اندازه و خارش) ممکن است باعث شود شما تصور کنید که یک آهنربای پشه هستید. هدر فرگوسن، استاد حشره‌شناسی پزشکی در دانشگاه گلاسکو در اسکاتلند، می‌گوید: «بعضی از مردم فکر می‌کنند که بیشتر گزیده می‌شوند زیرا بدن آنها بیشتر واکنش نشان می‌دهند. برخی از افراد ممکن است اغلب گزیده شوند اما به ندرت واکنش نشان دهند.»

هرچند برخی افراد از نظر بیولوژیکی هدف‌های آسان‌تری برای پشه‌ها هستند اما هیچ‌ کس از رادار پشه‌ها در‌امان نمی‌ماند. همچنان که فرگوسن می‌گوید: «حتی اگر فکر کنید پشه‌ها شما را نیش نمی‌زنند باز هم بهتر است از خودتان محافظت کنید».