पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी कोणत्या देशांचा सर्वाधिक वेळा दौरा केला?

फोटो स्रोत, DAMIR SENCAR/POOL/AFP via Getty Images
- Author, जास्मिन निहलानी
- Role, बीबीसी प्रतिनिधी
- Published
- वाचन वेळ: 4 मिनिटे
नरेंद्र मोदी यांनी पंतप्रधान पदाची जबाबदारी स्वीकारल्यापासून गेल्या 12 वर्षांत त्यांच्या परदेश दौऱ्यांवर 900 कोटी रुपयांहून अधिक खर्च झाला आहे.
ही माहिती परराष्ट्र मंत्रालयानं संसदेच्या दोन्ही सभागृहात, म्हणजे लोकसभा आणि राज्यसभेत विचारल्या गेलेल्या प्रश्नांच्या उत्तरात दिली.
हा आकडा जून 2014 ते जुलै 2026 या काळातील आहे. या काळात पंतप्रधान मोदींनी 81 देशांचे एकूण 183 दौरे केले. जुलैपासून आतापर्यंत आणखी तीन दौरे केले आहेत, मात्र त्यासबंधी खर्चाशी संबंधित माहिती सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध नाही.
त्याचवेळी, माजी पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंह यांनी मे 2004 ते मे 2014 दरम्यान, म्हणजे 10 वर्षांच्या कार्यकाळात 96 देशांचे दौरे केले होते.
डॉ. मनमोहन सिंह सर्वाधिकवेळा म्हणजे 10 वेळा अमेरिकेत गेले होते. डॉ. मनमोहन सिंह यांच्या परदेश दौऱ्याच्या खर्चाबाबतची माहिती उपलब्ध नाही. मात्र, त्यांच्या 10 वर्षांच्या कार्यकाळात चार्टर्ड विमानांवर जवळपास 795 कोटी रुपयांचा खर्च झाला होता.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी सध्या दोन दिवसांच्या फिलिपिन्स दौऱ्यावर आहेत. मनिला येथे होणाऱ्या आसियान-भारत शिखर परिषदेत (दक्षिण पूर्व आशियाई देशांची संघटना) सहभागी होण्यासाठी ते तिथे गेले आहेत.
याआधी ऑगस्टमध्ये ते उझबेकिस्तानला द्विपक्षीय दौऱ्यासाठी गेले होते. तसेच, शांघाय सहकार्य संघटनेच्या (एससीओ) वार्षिक शिखर परिषदेत सहभागी होण्यासाठी ते किर्गिस्तानलाही गेले होते.
संसदेत दिलेल्या उत्तरात परराष्ट्र मंत्रालयाने म्हटले आहे की, अशा उच्चस्तरीय दौऱ्यांमुळे इतर देशांशी भारताचे 'अधिक घनिष्ठ संबंध निर्माण करणे'. तसेच, 'द्विपक्षीय, प्रादेशिक आणि जागतिक स्तरावर भारताचे सहकार्य वाढण्यास चालना देणे' हा उद्देश आहे.
खर्चाबाबत मंत्रालयाने दिलेल्या एका उत्तरात म्हटलं आहे की, पंतप्रधान परदेश दौऱ्यावर जातात, तेव्हा संबंधित देश त्यांचे पाहुणे म्हणून स्वागत करतात आणि त्यांच्या पाहुणचाराचा खर्च त्या देशाचे सरकार करते. परंतु, या दौऱ्यांमध्ये पंतप्रधानांसोबत जाणारे अधिकारी, सुरक्षा व्यवस्था आणि प्रसारमाध्यमांच्या प्रतिनिधींच्या पथकावर भारत सरकारला खर्च करावा लागतो.
मार्च 2025 मध्ये दिलेल्या दुसऱ्या एका उत्तरात परराष्ट्र मंत्रालयाने 2022 ते 2024 या काळातील परदेश दौऱ्यांच्या खर्चाचा तपशील दिला आहे. यात राहण्याची आणि कार्यक्रमांच्या ठिकाणांची व्यवस्था, सुरक्षा, आवश्यक उपकरणे, वाहतूक व्यवस्था आणि इतर खर्चाचा समावेश होता.
संसदेमध्ये दिलेल्या उत्तरानुसार, 2022 ते 2024 या 3 वर्षांत पंतप्रधानांच्या परदेश दौऱ्यांमध्ये राहण्याच्या म्हणजेच निवास व्यवस्थेवर सुमारे 104कोटी रुपये खर्च झाले. त्यानंतर इतर खर्चांसाठी (किरकोळ खर्च) 75.7 कोटी रुपये आणि वाहतूक व्यवस्थेसाठी 71 कोटी रुपये खर्च करण्यात आले. तर कार्यक्रमांच्या ठिकाणांची व्यवस्था आणि सुरक्षा व आवश्यक उपकरणांवर (हार्डवेअर) प्रत्येकी सुमारे 4 कोटी रुपये खर्च झाले.
या विश्लेषणात समाविष्ट असलेल्या 12 वर्षांच्या संपूर्ण कालावधीतील खर्चाचा असा तपशील उपलब्ध नव्हता. त्यामुळे प्रत्येक परदेश दौऱ्यासाठी नोंदवण्यात आलेला एकूण खर्चाचा विचार करण्यात आला आहे.
मोदींनी किती परदेश दौरे केले?
या वर्षी आतापर्यंत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 16 परदेश दौरे केले आहेत. जुलै महिन्यापर्यंत या दौऱ्यांवर किमान 74.6 कोटी रुपये खर्च झाले आहेत. परंतु, त्यांच्या शेवटच्या 3 दौऱ्यांच्या खर्चाचा यात समावेश नाही. कारण या दौऱ्यांच्या खर्चाची माहिती सार्वजनिक नोंदींमध्ये उपलब्ध नाही.
पंतप्रधान म्हणून 12 वर्षांच्या कार्यकाळात मोदींनी सर्वाधिक परदेश दौरे 2015 मध्ये केले. त्यावर्षी त्यांनी एकूण 28 वेळा परदेश दौरे केले होते.
या काळात त्यांनी अमेरिका, ब्रिटन आणि चीनसारख्या प्रमुख देशांना भेटी दिल्या होत्या. त्याचबरोबर रशिया, फ्रान्स आणि सिंगापूर या देशांचे त्यांनी प्रत्येकी 2 वेळा दौरे केले होते.
त्याच वर्षी त्यांनी अचानक पाकिस्तानमधील लाहोरला भेट दिली होती. या दौऱ्यामध्ये त्यांनी पाकिस्तानचे तत्कालीन पंतप्रधान नवाझ शरीफ यांची भेट घेतली होती.
त्यानंतर सर्वाधिक परदेश दौरे 2025 मध्ये नोंदवले गेले. यावर्षी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 23 देशांचे दौरे केले.
परंतु, 2025 मध्ये त्यांच्या परदेश दौऱ्यांवर झालेला खर्च जास्त होता. त्यावर्षी या दौऱ्यांसाठी किमान 187.8 कोटी रुपये खर्च झाले. याउलट, 2015 मध्ये परदेश दौऱ्यांवर 91.5 कोटी रुपये खर्च झाले होते. महागाईचा विचार करता, 2015 मधील हा खर्च 2025 च्या किमतीनुसार सुमारे 145 कोटी रुपयांच्या बरोबरीचा ठरतो.
मोदींनी सर्वाधिक दौरे कोणत्या देशांचे केले?
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सर्वाधिक वेळा अमेरिकेचा दौरा केला. आपल्या 12 वर्षांच्या कार्यकाळात त्यांनी अमेरिकेला 10 वेळा भेट दिली. त्यानंतर संयुक्त अरब अमिराती (यूएई), जपान आणि फ्रान्सचा क्रमांक लागतो. या तिन्ही देशांना त्यांनी प्रत्येकी 8 वेळा भेट दिली.
मोदींनी वारंवार भेट दिलेल्या काही देशांच्या दौऱ्यांवर अधिक खर्चही झाला आहे.
2019 मध्ये पंतप्रधान मोदींनी अमेरिकेचा दौरा केला होता. त्यांच्या सर्वाधिक खर्चिक किंवा महागड्या दौऱ्यांपैकी हा एक होता. या दौऱ्यावर 37.7 कोटी रुपये खर्च झाले होते. या दौऱ्यामध्ये टेक्सासमधील ह्युस्टन येथे 'हाऊडी, मोदी!' या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. या कार्यक्रमाला सुमारे 50 हजार लोकांची उपस्थिती होती.
2025 मध्ये फ्रान्सचा दौरा आणि 2023 व 2021 मधील अमेरिकेचे दौरे यांचाही सर्वाधिक खर्च झालेल्या परदेश दौऱ्यांमध्ये समावेश आहे.
मोदींनी डॉ. मनमोहन सिंह यांच्यापेक्षा जास्त परदेश दौरे केले?
पंतप्रधान कार्यालयाने दिलेल्या आकडेवारीनुसार, डॉ. मनमोहन सिंग यांनी मे 2004 ते मे 2014 या 10 वर्षांच्या कार्यकाळात 96 देशांचे दौरे केले होते.
याउलट, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मे 2014 ते मे 2024 या 10 वर्षांच्या कार्यकाळात 133 परदेश दौरे केले.
तत्कालीन पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंग यांनी सर्वाधिक वेळा अमेरिकेचा दौरा केला होता. त्यांनी अमेरिकेला 10 वेळा भेट दिली. त्यानंतर रशियाचा 9 वेळा, तर जपान आणि जर्मनीचा प्रत्येकी 5 वेळा दौरा केला होता.
त्यांच्या परदेश दौऱ्यांवर झालेल्या एकूण खर्चाची माहिती उपलब्ध नाही. परंतु, त्यांच्या 10 वर्षांच्या कार्यकाळामध्ये विशेष विमानांच्या (चार्टर्ड) प्रवासासाठी सुमारे 795 कोटी रुपये खर्च झाले होते.
(बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन)

![[ photo caption- अफगाणिस्तानमधील लोगार प्रांतातील मुगुलखील खाणीतील क्रोमाइटचे साठे ]](https://ichef.bbci.co.uk/ace/ws/660/cpsprodpb/38cc/live/6a668fd0-e230-11f1-a094-5fdc692f3e33.jpg.webp)























