હની ટ્રૅપ : જ્યારે પ્રેમ અને સંબંધો જાસૂસી માટેનાં હથિયાર બની જાય છે

ઇમેજ સ્રોત, Reuters
વિશ્વાસ, અંતરંગ સંબંધ અને આત્મીયતા. એવું લાગે કે બસ આ જ પ્રેમ છે. પરંતુ ગુપ્તચર એજન્સીઓ અને રાજ્યકારભારની દુનિયામાં પ્રેમ પણ એક હથિયાર બની શકે છે. આ હથિયારનું નામ છે હની ટ્રૅપ.
આ દિવસોમાં આ શબ્દ સમાચાર ખૂબ ચર્ચામાં છે. કારણ કે એનવિડિયાના સીઈઓ જેન્સન હુઆંગના કથિત ચીની જાસૂસ એલિસ હુઆંગ સાથેના સંબંધોની વાતો સામે આવી છે.
તેમનાં અન્ય કેટલાંક અફેરોની પણ ચર્ચા થઈ રહી છે.
જોકે, એવા કોઈ પુરાવા સામે આવ્યા નથી કે જેના આધારે સાબિત થઈ શકે કે આ હની ટ્રૅપનો મામલો હતો અથવા કોઈ ગુપ્ત માહિતી વહેંચવામાં આવી હતી.
ચીને પણ આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. પરંતુ આ વિવાદે હની ટ્રૅપને ફરી એકવાર ચર્ચામાં લાવી દીધો છે.
પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે, સમગ્ર વિશ્વની સુરક્ષા એજન્સીઓ હની ટ્રૅપને એટલો ગંભીર ખતરો કેમ માને છે?
હની ટ્રૅપ શું હોય છે?
કૅમ્બ્રિજ ડિક્શનરી અનુસાર, હની ટ્રૅપનો અર્થ થાય છે કોઈ વ્યક્તિને રીઝવીને અથવા તેની સાથે રોમેન્ટિક સંબંધ બાંધીને તેને પોતાના જાળમાં ફસાવવી, જેથી કોઈ હેતુ પૂર્ણ કરી શકાય.
જો કોઈ વ્યક્તિ મિત્રતા, પ્રેમ અથવા ભાવનાત્મક સંબંધ દ્વારા એવી માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કરે, જે સામાન્ય રીતે તેની પહોંચથી બહાર હોય, તો તેને હની ટ્રૅપ કહી શકાય.
End of સૌથી વધારે વંચાયેલા સમાચાર
જાસૂસીની દુનિયામાં આવું અનેક કારણોસર કરવામાં આવી શકે છે.
ગુપ્ત સરકારી માહિતી અથવા સૈન્ય પ્રણાલીઓ સાથે જોડાયેલી જાણકારી મેળવવા માટે.
નવી ટૅક્નૉલૉજી અથવા સંશોધન સુધીની પહોંચ બનાવવા માટે.
આર્થિક અથવા રાજકીય લાભ મેળવવા માટે.
અથવા કોઈ પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ પર દબાણ બનાવવા, અહીં સુધી કે તેને બ્લૅકમેલ કરવા માટે.
અર્થાત્ અસલી હેતુ પ્રેમ, ઇશ્ક અથવા મોહબ્બતની વાર્તા નથી, પરંતુ તેના માધ્યમથી મળતી માહિતી અથવા કોઈ ખાસ વ્યક્તિ સુધી પહોંચ બનાવવાનો હોય છે.
ઇતિહાસમાં હની ટ્રૅપ

ઇમેજ સ્રોત, BIBLIOTHÈQUE NATIONALE DE FRANCE
તમારા કામની સ્ટોરીઓ અને મહત્ત્વના સમાચારો હવે સીધા જ તમારા મોબાઇલમાં વૉટ્સઍપમાંથી વાંચો
વૉટ્સઍપ ચેનલ સાથે જોડાવ
Whatsapp કન્ટેન્ટ પૂર્ણ
હની ટ્રૅપની ચર્ચા થાય અને માતાહારીનું નામ ન આવે, એવું ન બને.
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધના સમયગાળા દરમિયાન માતાહારી યુરોપનાં પ્રસિદ્ધ નૃત્યાંગના હતાં. તેમના ઉપર જર્મની માટે જાસૂસી કરવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. વર્ષ 1917માં ફ્રાન્સે તેમને મૃત્યુદંડ આપ્યો હતો.
જોકે, ઇતિહાસકારો આજે પણ આ બાબતે એકમત નથી કે તેમના વિરુદ્ધના પુરાવા કેટલા મજબૂત હતા. પરંતુ હની ટ્રૅપ અને જાસૂસીની ચર્ચામાં તેમનું નામ આજે પણ એક પ્રતીક તરીકે લેવામાં આવે છે.
શીતયુદ્ધના સમયમાં પણ આ પ્રકારના મામલાઓ સામે આવતા રહ્યા.
બ્રિટિશ ઇતિહાસકાર રિચર્ડ ડીકન પોતાના પુસ્તક 'સ્પાયક્લોપીડિયા'માં લખે છે, "શીતયુદ્ધ દરમિયાન રશિયાની કેજીબી ગુપ્તચર એજન્સી 'મોઝ્નો' કોડવર્ડ ધરાવતી મહિલા જાસૂસોનો ઉપયોગ વિદેશી અધિકારીઓ સુધી પહોંચવા, તેમની સાથે ગુપ્ત સંબંધો સ્થાપવા અને પછી ગુપ્ત દસ્તાવેજો મેળવવા માટે કરતી હતી."
પશ્ચિમી દેશોનો આરોપ હતો કે સોવિયેત યુનિયનની ગુપ્તચર એજન્સીઓ વિદેશી અધિકારીઓ અને રાજદૂતો સુધી પહોંચવા માટે વ્યક્તિગત સંબંધોનો ઉપયોગ કરતી હતી.
બાદમાં બ્રિટનની ગુપ્તચર એજન્સી એમઆઈ5એ પણ ચેતવણી આપી હતી કે વિદેશી એજન્સીઓ પ્રભાવશાળી લોકો સુધી પહોંચવા માટે વ્યક્તિગત સંબંધોને હથિયાર બનાવી શકે છે.
ભારતમાં ચર્ચામાં રહેલા કેસ

ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
ભારતમાં પણ સમયાંતરે આવા કેસોની ચર્ચા થતી રહી છે.
રૉના આતંકવાદ વિરોધી વિભાગના પૂર્વ પ્રમુખ બી. રમણના પુસ્તક 'ધ કાઉબૉયઝ ઑફ રૉ: ડાઉન મેમરી લેન'માં આ સાથે જોડાયેલો એક પ્રસંગ નોંધાયેલો છે.
પુસ્તક અનુસાર, મૉસ્કોમાં નિયુક્ત એક યુવા ભારતીય રાજદૂતને એક રશિયન નૃત્યાંગના સાથે પ્રેમ થઈ ગયો હતો.
જ્યારે રશિયાની ગુપ્તચર એજન્સી કેજીબીએ તે નૃત્યાંગના મારફતે રાજદૂત પાસેથી કેટલીક માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે તેમણે સ્પષ્ટ ઇન્કાર કરી દીધો. ત્યારબાદ તેઓ દિલ્હી આવ્યા અને વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુને સમગ્ર ઘટનાની જાણ કરી.
વર્ષ 2010માં પાકિસ્તાનમાં નિયુક્ત ભારતીય વિદેશ સેવા અધિકારી માધુરી ગુપ્તાને સંવેદનશીલ માહિતી શૅર કરવાનો આરોપ મૂકીને ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
પછી દિલ્હીની એક અદાલતે તેમને ત્રણ વર્ષની કેદની સજા ફટકારી હતી.
તાજેતરનાં વર્ષોમાં ડીઆરડીઓના વૈજ્ઞાનિક ડૉ. પ્રદીપ કુરુલકરનો કેસ પણ ઘણી ચર્ચામાં રહ્યો હતો.
આ કેસે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને હની ટ્રૅપ જેવાં જોખમો અંગેની ચર્ચાને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવી હતી.
હાઈ-ટેક યુગમાં પણ મોટો ખતરો કેમ?

ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
હવે પ્રશ્ન એ છે કે જ્યારે વિશ્વ કૃત્રિમ બુદ્ધિ (એઆઈ) અને સાયબર સુરક્ષાના યુગમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે, ત્યારે પણ હની ટ્રૅપ જેવા ગુપ્તચર જગતના આ જૂના હથિયારને મોટો ખતરો કેમ માનવામાં આવે છે?
તેનું કારણ સરળ છે. કોઈપણ સંસ્થાની સૌથી મોટી શક્તિ તેની માહિતી હોય છે.
અને તે માહિતી સુધી પહોંચવાનો સૌથી સરળ રસ્તો ઘણી વાર કમ્પ્યુટર નહીં, પરંતુ માણસો હોય છે.
આજે એક મોબાઇલ ફોન, લૅપટૉપ અથવા ઈ-મેલ એકાઉન્ટમાં ઘણી સંવેદનશીલ માહિતી હોઈ શકે છે.
આ જ કારણે સુરક્ષા એજન્સીઓ માત્ર સાયબર હુમલાઓ પર જ નહીં, પરંતુ માનવીય સંબંધોના માધ્યમથી થતી સંભવિત ઘૂસણખોરી પર પણ નજર રાખે છે.
જેન્સન હુઆંગ વિવાદ

ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
અહીં ટૅક્નૉલૉજી કંપની એનવિડિયાના સીઈઓ જેન્સન હુઆંગનો મામલો ચર્ચામાં આવે છે.
મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, કથિત ચીની જાસૂસ એલિસ હુઆંગ સાથેના તેમના સંબંધોને લઈને તપાસ ચાલી રહી છે.
જેન્સન હુઆંગે પોતાની પત્ની સાથે બેવફાઈ કરી હોવાની વાત સ્વીકારી છે અને પોતાના પરિવાર પાસે માફી માંગી છે.
બીજી તરફ, એનવિડિયાએ સ્વતંત્ર તપાસ શરૂ કરી છે અને તેનું કહેવું છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને કોઈ ખતરો નથી.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે, એફબીઆઈ પણ આ મામલાની તપાસ કરી રહી છે.
જોકે, તપાસ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં કોઈ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવું ઉતાવળ ગણાશે. પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે.
માતાહારીના સમયથી લઈને સોશિયલ મીડિયા અને એઆઈના યુગ સુધી, હની ટ્રૅપની વાર્તાઓ વારંવાર સામે આવતી રહી છે.
કારણ કે જાસૂસીની દુનિયામાં ટૅક્નૉલૉજી કેટલીય બદલાઈ જાય, માહિતી સુધી પહોંચવાનો સૌથી અસરકારક માર્ગ ઘણી વખત માનવીય વિશ્વાસ જ હોય છે.
અને કદાચ આ જ કારણ છે કે હની ટ્રૅપ આજે પણ સમગ્ર વિશ્વની સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો રહ્યો છે.
બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન






























