Ông Nguyễn Sỹ Cương được miễn trừ trách nhiệm hình sự: bất cập và bí ẩn

Hơn một năm sau vụ tai nạn khiến nữ sinh 18 tuổi ở Hà Nội tử vong, Công an Hà Nội lần đầu tiên công bố thông tin về vụ việc, theo đó, người gây tai nạn, ông Nguyễn Sĩ Cương, cựu Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội khóa 14, không bị xử lý hình sự.

Theo đó, ông Cương, sau khi gây tai nạn, đã "thành khẩn khai nhận", "tích cực khắc phục hậu quả", và gia đình bị hại làm đơn miễn truy cứu trách nhiệm hình sự.

"Căn cứ vào những tài liệu chứng cứ đã thu thập được trên cơ sở đánh giá khách quan toàn diện tất cả những tài liệu đối chiếu với cả các căn cứ quy định của pháp luật thì ông Nguyễn Sỹ Cương có đủ điều kiện để được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự," Đại tá Nguyễn Đức Long, Phó Giám đốc Công an Hà Nội, nói trên bản tin do VTV phát vào tối 17/8.

Việc miễn trừ này, cũng đã được cơ quan công tố nhận định là "có căn cứ và theo quy định của pháp luật", theo ông Ngô Hồng Sơn, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân TP Hà Nội.

Nhưng lời giải thích của cơ quan điều tra dường như chưa thuyết phục được công chúng, và câu hỏi: vì sao vị đại biểu Quốc hội khóa 14 này được miễn trừ trách nhiệm hình sự đang được nhiều người đặt ra.

Vụ việc bắt đầu từ một vụ tai nạn giao thông vào ngày 30/5/2025, khi ông Nguyễn Sĩ Cương cầm lái chiếc xe BMW đã đâm vào một chiếc xe máy đi ngược chiều, rồi đâm vào một gốc cây.

Vụ tai nạn khiến cho người cha bị thương, và cô con gái, 18 tuổi, bị đứt lìa chân, và tử vong tại bệnh viện khoảng một tuần sau đó.

Lực lượng cảnh sát giao thông có mặt sau vụ tai nạn cho biết lái xe khi đó không có nồng độ cồn, và chuyển hồ sơ qua Cơ quan điều tra Công an Hà Nội.

Vụ việc tưởng như đã bị "chìm xuồng" cho đến khi một làn sóng những người trẻ đến đặt hoa tại gốc cây nơi vụ tai nạn xảy ra, và kêu gọi chính quyền minh bạch sự việc.

Tên của người gây tai nạn, phải đến khi bản tin của VTV, mới chính thức được đề cập đến, theo đó, ông Cương bị xác định đã vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, quy định tại khung 1 Điều 260 Bộ luật Hình sự.

Nhưng ông Cương đã được miễn trừ trách nhiệm hình sự.

'Có thể' miễn trừ

Điều 260 Bộ Luật Hình sự có ba khung, theo đó nhẹ nhất là trường hợp gây chết 1 người như trường hợp của ông Nguyễn Sĩ Cương, có thể bị phạt tiền, hoặc bị tù giam tối đa 5 năm.

Căn cứ để được miễn áp dụng trách nhiệm hình sự, theo các luật sư, dựa theo khoản 3 Điều 29 Bộ luật Hình sự.

Theo đó, người phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng do vô ý, nếu đã tự nguyện bồi thường hay khắc phục hậu quả, và được bị hại có đơn bãi nại, "thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự".

Tội phạm nghiêm trọng, theo quy định, là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội lớn, có mức cao nhất của khung hình phạt từ trên 3 đến 7 năm tù.

Trong trường hợp của ông Cương, lái xe gây tai nạn chết người, được cơ quan điều tra xác định vi phạm Khoản 1 Điều 260 trong trường hợp của ông Cương có khung phạt tù tối đa là 5 năm, tức thuộc nhóm này.

Cơ quan điều tra Công an Thành phố Hà Nội đã áp dụng điều khoản "có thể" này vào trường hợp của ông Nguyễn Sĩ Cương.

Quyết định này dường như đang tạo ra một tiền lệ khiến nhiều người liên hệ các vụ tai nạn tương tự trước đó.

Chẳng hạn, vào tháng 6/2020, Trưởng ban Nội chính Tỉnh ủy Thái Bình Nguyễn Văn Điều đã bị khởi tố về tội "vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ" sau khi gây tai nạn khiến một người tử vong và một người bị thương.

Ông Điều khi đó được cho là đã đáp ứng đầy đủ các yếu tố được miễn trách nhiệm hình sự, từ khắc phục hậu quả, tự giác bồi thường thiệt hại, và có đơn bãi nạn của bị hại.

Trong khi đó, một số luật sư nhắc đến "án lệ" với Bản án số 16/2022/HSPT ngày 20/6/2022 của TAND tỉnh Bắc Kạn về vụ án một tài xế ô tô không làm chủ tốc độ, lấn làn và khiến một người đi xe máy tử vong.

Tài xế không có nồng độ cồn, trong khi nạn nhân có nồng độ cồn cao và cũng được xác định có một phần lỗi, nên bị tòa án sơ thẩm tuyên án 13 tháng tù.

Tuy nhiên, tài xế sau đó đã khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại, và được gia đình nạn nhân làm đơn bãi nại.

Chính vì thế, tòa án phúc thẩm đã áp dụng Khoản 3 Điều 29 để miễn trách nhiệm hình sự cho tài xế, người được xác định là phạm tội lần đầu, thành khẩn khai báo.

Theo một luật sư, một điều cần làm rõ là yếu tố nạn nhân có nồng độ cồn không phải điều kiện bắt buộc để xét áp dụng khoản 3 Điều 29, nhưng là một yếu tố mà toà sẽ cân nhắc.

Vụ miễn trách nhiệm hình sự cho ông Nguyễn Sĩ Cương còn khiến công chúng nhớ đến một vụ khác liên quan đến cựu Thượng tá Công an Đoàn Văn Báu.

Cụ thể, cuối năm 2023, ông Báu lái xe và gây tai nạn khiến cho một cô giáo bị thương, phải cắt bỏ 1/3 đùi.

Cơ quan điều tra Công an tỉnh Lâm Đồng đã khởi tố vụ án vì xét có dấu hiệu tội phạm.

Ông Báu sau đó đã khắc phục hậu quả, bồi thường, và cũng có đơn bãi nại của gia đình nạn nhân.

Tuy nhiên, tòa án vẫn đưa vụ án ra xét xử, tuyên phạt ông này số tiền 50 triệu đồng.

Điều đáng nói là, việc xác định có được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự theo Khoản 3 Điều 29 Bộ luật hình sự, là do tòa án quyết định.

Việc xác định được miễn trách nhiệm hình sự của các vụ trên đều được đưa ra sau khi cơ quan công an ra quyết định điều tra, Viện Kiểm sát công bố quyết định truy tố, ban hành cáo trạng.

Trong khi đó, vụ tai nạn của ông Nguyễn Sĩ Cương lại được quyết định ngay từ đầu khi cơ quan điều tra của Công an Hà Nội miễn truy cứu trách nhiệm hình sự người gây ra tai nạn chết người.

Bất cập của luật pháp

Khung hình phạt thứ hai của Điều 260 Bộ Luật Hình sự có mức phạt tù tối đa lên đến 10 năm cũng được một số người nhắc đến trong vụ ông Nguyễn Sĩ Cương.

Về tính nghiêm trọng, khoản hai đề cập đến các vụ khiến chết 2 người trong khi khoản 1 gây 1 người chết.

Khung hình phạt trong khoản 2 còn được áp dụng khi gây thương tích cho 2 người trở lên tổng 122–200%.

Điều này, theo một luật sư, dẫn đến một bất cập: một người lái xe gây tai nạn nghiêm trọng khiến 1 người chết, 1 người bị thương như ông Nguyễn Sĩ Cương lại được áp dụng khung nhẹ hơn với việc gây tai nạn làm 2 người bị thương từ 122 trở lên.

Ngoài ra, những trường hợp khác có thể khiến người gây tai nạn bị liệt vào Khung 2 là bao gồm, không có giấy phép lái xe, có sử dụng rượu bia hay ma túy.

Ông Cương được Đại tá Nguyễn Đức Long xác định là có bằng lái, và không có nồng độ cồn hay chất kích thích khi lái xe thời điểm gây tai nạn.

Khoản 2 của Điều 260 còn được áo dụng trong trường hợp người gây tai nạn bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không cứu giúp người bị nạn.

Điều này không được nhắc đến trong bản tin của Đài truyền hình Việt Nam vào tối 17/8.

Dường như khoảng trống này đang khiến nhiều người thắc mắc.

Những ngày qua, một đoạn video được cho là ghi lại khoảnh khắc vụ chiếc xe gây tai nạn, đã được lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội.

Đoạn clip cho thấy sau khi đâm vào gốc cây, chiếc xe khựng lại, và một người đàn ông từ ghế tay lái mở cửa bước ra.

Chỉ một thoáng sau, camera bắt gặp hình ảnh một người phụ nữ mở cửa, rồi lặng lẽ bước xuống, rời khỏi hiện trường.

Rất nhiều ý kiến cho rằng, người đàn ông đó chính là ông Cương, và đã rời đi sau đó, không cứu giúp nạn nhân, vì thế cần khép ông này vi phạm khoản 2, Điều 260 - vốn không thuộc diện được miễn trừ trách nhiệm hình sự.

BBC News Tiếng Việt chưa thể độc lập xác minh tính xác thực của video này.

Vụ án đã được khởi tố hay chưa?

Vụ tai nạn xảy ra vào cuối tháng 5/2025, và được một số tờ báo tại Việt Nam đưa tin, tường thuật.

Điều đáng chú ý là tên của người gây tai nạn được viết tắt là N.S.C., và không có thêm các thông tin về quê quán hay nơi làm việc.

Hồ sơ vụ việc sau khi được chuyển cho cơ quan điều tra Công an Hà Nội đã dường như "bặt vô âm tín", không có bất kỳ thông tin chính thức nào.

Điều đó khiến cho không ít người hoài nghi rằng vụ tai nạn đã được cơ quan điều tra tiếp nhận như thế nào, và đã khởi tố vụ án hay chưa.

Giới luật sư cho rằng điều này rất quan trọng, vì theo quy định, ông Nguyễn Sĩ Cương chỉ có thể được miễn trách nhiệm hình sự sau đi đã bị khởi tố.

Cụ thể, ngày 15/8,

Luật sư Phùng Thanh Sơn ở TP HCM, trong bài viết đăng trên Facebook cá nhân vào hôm 15/8, giải thích rằng việc miễn trách nhiệm hình sự chỉ vận hành qua cơ chế "đình chỉ đối với bị can, bị cáo", tương ứng với ba giai đoạn tố tụng hình sự khởi tố, truy tố và xét xử.

Trao đổi với BBC News Tiếng Việt, một luật sư ở Hà Nội cũng nói rằng, cơ quan điều tra có quyền ra quyết định đình chỉ điều tra và áp dụng miễn trách nhiệm hình sự. Nhưng điều đó chỉ diễn ra sau khi đã khởi tố vụ án.

Cho đến nay, không có bất kỳ thông tin nào về việc vụ án đã được khởi tố.

Trong bản tin trên VTV, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân TP Hà Nội Ngô Hồng Sơn cơ quan công tố đã "tiến hành kiểm sát và cũng nhận thấy các quyết định của cơ quan cảnh sát điều tra công an thành phố Hà Nội là có căn cứ và theo quy định của pháp luật."

Điều này có nghĩa là cơ quan điều tra công an là bên đã quyết định miễn trách nhiệm hình sự cho ông Cương.

Không một cơ quan nào nhắc đến chuyện ông Cương đã bị khởi tố hay là chưa.