Một nhân viên phòng thí nghiệm Nga tử vong: Có phải do bệnh dịch hạch?

Cái chết của một kỹ thuật viên phòng thí nghiệm người Nga tại một trung tâm nghiên cứu bệnh dịch hạch ở Siberia đã làm dấy lên những lo ngại từ quốc tế và khơi dậy các đồn đoán về khả năng rò rỉ mầm bệnh truyền nhiễm hiếm gặp này từ phòng thí nghiệm.

Ban đầu, giới chức Nga cho rằng cái chết của cô có liên quan đến bệnh dịch hạch, nhưng hiện họ lại phủ nhận, bất chấp các thông tin từ truyền thông độc lập về việc một số khu vực địa phương được áp dụng biện pháp cách ly.

Vậy chuyện gì đã thực sự xảy ra với người phụ nữ này và mức độ lo ngại nên ở mức nào?

Chúng ta biết những gì?

Daria Shipilova, 28 tuổi, nhân viên tại Viện Nghiên cứu Phòng chống Dịch hạch vùng Siberia và Viễn Đông, đã được đưa đến bệnh viện vào cuối tháng Chín.

Cô qua đời ba ngày sau đó tại Shelekhov, một thị trấn nằm gần Irkutsk – trung tâm hành chính của khu vực.

Các thông tin cho thấy sự việc xảy ra vào ngày 2/10, tuy nhiên BBC chưa thể xác nhận thông tin này.

Bệnh viện nơi cô điều trị đã bị phong tỏa, một nhà máy nhôm tại địa phương áp dụng quy định bắt buộc đeo khẩu trang, và một sự kiện công cộng quy mô lớn tại Irkutsk đã bị hủy bỏ.

Vào 3/10, Thống đốc khu vực Igor Kobzev cho biết bác sĩ dịch tễ học hàng đầu của Nga đã đến Irkutsk để điều tra "một ca nghi nhiễm bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm", đồng thời các cơ quan chức năng đang theo dõi những người từng tiếp xúc với Shipilova.

Theo báo Izvestia, có khoảng 197 người đang được giám sát y tế.

Cùng ngày, thống đốc khu vực lân cận Buryatia cho biết nữ nhân viên phòng thí nghiệm này đã tử vong do bệnh dịch hạch.

Thông tin này làm dấy lên những đồn đoán về khả năng rò rỉ mầm bệnh tại Viện Nghiên cứu Phòng chống Dịch hạch; trong đó, một nhà báo địa phương đưa tin chưa được kiểm chứng rằng nữ nghiên cứu viên này đã nhiễm bệnh sau khi làm vỡ một ống nghiệm.

Câu chuyện đã thay đổi như thế nào?

Rospotrebnadzor, cơ quan bảo vệ người tiêu dùng và giám sát y tế công cộng của Nga, đã tìm cách rút lại những tuyên bố này.

Trong tuần này, cơ quan này cho biết nữ nhân viên phòng thí nghiệm (người không được nêu tên) đã tử vong do viêm phổi chưa rõ nguyên nhân, và kết quả xét nghiệm không phát hiện "bất kỳ vi sinh vật nào liên quan đến công việc chuyên môn của cô".

Sau thông báo này, một hãng tin liên bang thân với chính phủ đã xóa năm bài đăng đề cập đến khả năng xảy ra ca nhiễm dịch hạch, đồng thời chính quyền thị trấn Baikalsk cũng xóa một thông báo khuyến cáo người dân không nên đến Shelekhov do lo ngại nguy cơ lây nhiễm dịch hạch.

Tuy nhiên, trong khi giới chức dường như đang phối hợp thông tin nhằm giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của tình hình, trang tin tức địa phương độc lập People of Baikal dẫn các nguồn tin cho biết ít nhất bốn bệnh viện tại Irkutsk đã phải đóng cửa để thực hiện cách ly trong ba tuần.

Thông tin này chưa được xác nhận chính thức.

Trong khi đó, BBC News Tiếng Nga nắm được thông tin rằng Viện Phòng chống Dịch hạch Irkutsk dự kiến ​​sẽ tổ chức một hội nghị quốc tế về kiểm soát dịch hạch vào cuối tháng 10, với sự tham gia của các nhà khoa học đến từ Trung Quốc, Mông Cổ và một số quốc gia thuộc Liên Xô cũ.

BBC đã liên hệ với viện này để xác nhận liệu sự kiện có diễn ra theo kế hoạch hay không.

Bệnh dịch hạch là gì?

Vi khuẩn gây bệnh dịch hạch (*Yersinia pestis*) đã cướp đi sinh mạng của tới một nửa dân số châu Âu vào thế kỷ 14, khi dịch bệnh này được gọi là Cái chết Đen.

Đây là tác nhân gây bệnh ở động vật, được phát hiện trên tất cả các châu lục ngoại trừ châu Đại Dương, trong đó có ở các loài gặm nhấm như sóc đất (marmot) tại vùng Buryatia của Nga.

Con người có thể bị lây nhiễm qua vết bọ chét cắn, tiếp xúc với dịch cơ thể hoặc các đồ vật nhiễm khuẩn, và hít phải các hạt chứa mầm bệnh từ đường hô hấp.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thể dịch hạch phổi có thời gian ủ bệnh rất ngắn – đôi khi chỉ 24 giờ – và có thể gây tử vong nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm.

Các triệu chứng bao gồm khó thở và ho, thường kèm theo đờm lẫn máu.

Tuy nhiên, bất kể nguyên nhân dẫn đến cái chết của nhân viên phòng thí nghiệm là gì, nguy cơ bùng phát dịch bệnh dịch hạch là rất thấp, theo nhận định của Irina Yakutenko – một phóng viên khoa học người Nga – bởi vì các điều kiện cần thiết để duy trì một đợt bùng phát dịch không tồn tại ở các quốc gia phát triển.

"Các loại kháng sinh thông thường có hiệu quả tốt trong việc điều trị dịch hạch vì căn bệnh này hiện cực kỳ hiếm gặp và chưa có cơ hội phát triển khả năng kháng thuốc trên diện rộng," bà chia sẻ trong chương trình podcast tiếng Nga của BBC.

Phản ứng của quốc tế?

Người phát ngôn của WHO chia sẻ với hãng tin Politico rằng cơ quan này đã liên hệ với giới chức Nga để đánh giá tình hình và tác động đối với sức khỏe cộng đồng quốc tế.

Theo người phát ngôn của Ủy ban Châu Âu, các chuyên gia từ ECDC – cơ quan giám sát dịch bệnh truyền nhiễm của Châu Âu – cũng đang theo dõi sát sao tình hình.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 5/10 cho biết Hoa Kỳ đang "đặc biệt chú trọng" đến các báo cáo về một ca nghi nhiễm bệnh dịch hạch tại Nga.

Ông ngỏ ý rằng Mỹ sẵn sàng hỗ trợ kiểm soát dịch bệnh, nhưng cho biết ông chưa thảo luận vấn đề này với Điện Kremlin.

Quan điểm này cũng được Thượng nghị sĩ Marco Rubio chia sẻ.

"Chúng tôi khuyến khích Nga minh bạch và chia sẻ thêm thông tin với thế giới để tất cả chúng ta có thể ứng phó một cách phù hợp," ông Rubio phát biểu tại một cuộc họp báo ở thủ đô Reykjavik của Iceland.

Hôm 6/10, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đã hoan nghênh đề nghị hỗ trợ từ Tổng thống Trump.

"Việc có đề nghị hỗ trợ luôn là điều rất đáng hoan nghênh," ông Peskov nói với Steve Rosenberg, biên tập viên phụ trách mảng tin tức về Nga của BBC.

Ông cũng nhấn mạnh rằng chỉ những thông tin chính thức về tình hình tại Irkutsk mới là nguồn tin đáng tin cậy.

Những tuyên bố nào đang được đưa ra trên mạng?

Nhiều thông tin trái chiều đang lan truyền trên mạng xã hội, cả ở Nga và quốc tế.

BBC đã xác định được ít nhất năm tài khoản Instagram chia sẻ những thông tin chưa được kiểm chứng về một nạn nhân thứ hai được cho là đã tử vong.

Các tài khoản này – với tổng cộng gần 169.000 người theo dõi – đã đăng tải những nội dung gần như giống hệt nhau bằng tiếng Nga, khẳng định rằng một người đàn ông tên là Viktor Naklonenny, được cho là đồng nghiệp của Daria Shipilova, cũng đã qua đời.

Một nguồn tin thân cận với cơ quan Rospotrebnadzor của Nga đã không xác nhận các thông tin này.

BBC đã liên hệ trực tiếp với cơ quan này để đề nghị bình luận.

Viện Nghiên cứu Chống Dịch hạch vùng Siberia và Viễn Đông đã từ chối đưa ra bình luận.

Những thông tin chưa được kiểm chứng này sau đó đã được một số cơ quan truyền thông quốc tế đăng tải lại, bao gồm Daily Mail của Anh. Tờ báo này dẫn nguồn tin từ "truyền thông địa phương" tại Nga.

Các bài đăng đã gây ra những phản ứng trái chiều trên mạng.

Một số người bày tỏ lo ngại về các biện pháp y tế công cộng, trong khi những người khác cáo buộc các tài khoản này đang lan truyền thông tin sai lệch.

BBC cũng ghi nhận nhiều thông tin chưa được kiểm chứng trên nền tảng X, trong đó một số bài đăng đã thu hút hàng triệu lượt xem.

Một blogger cho biết anh đã nhận được tin nhắn từ một người bạn, trong đó khẳng định rằng St. Petersburg – thành phố lớn thứ hai của Nga – sắp bị phong tỏa.

Bài đăng này đã có hơn sáu triệu lượt xem.

Tuy nhiên, cả chính quyền lẫn các cơ quan truyền thông tại St. Petersburg đều không đưa tin về bất kỳ ca nhiễm dịch hạch nào trong thành phố, cũng như không đề cập đến khả năng phong tỏa.

Trong một bài đăng khác, một người dùng khẳng định rằng "dịch hạch thể phổi vừa thoát ra từ một phòng thí nghiệm ở Nga có độc lực mạnh gấp khoảng 100 lần so với Covid".

Bài đăng đó đã thu hút 11,3 triệu lượt xem.

Mặc dù căn bệnh này nguy hiểm hơn nếu không được điều trị, nhưng khó có khả năng gây tử vong theo cách tương tự như Covid, bởi vì thuốc kháng sinh có thể kiểm soát được.