Ông Trump muốn làm bạn với ông Kim – Hàn Quốc có thể là bên phải trả giá

Cuộc tập trận quân sự thường niên giữa Hàn Quốc và Mỹ bất ngờ kết thúc vào thứ Sáu 21/8.

Cuộc tập trận Ulchi Freedom Shield (Lá chắn tự do Ulchi), với sự tham gia của 18.000 binh sĩ Hàn Quốc và 11 quốc gia đồng minh của Mỹ, dừng lại khi mới hoàn thành một nửa chương trình dự kiến – chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đã yêu cầu Lầu Năm Góc "cắt giảm thiểu đáng kể" cuộc tập trận.

Thông tin này khiến các đồng minh của ông Trump bất ngờ. Tổng thống Donald Trump gọi cuộc tập trận là "không phù hợp và mang tính thù địch" đối với Triều Tiên, đồng thời cho rằng điều đó gây tốn kém cho Mỹ.

Ngoại trưởng Hàn Quốc Cho Hyun cố gắng mô tả quyết định này là kết quả của sự đồng thuận giữa hai bên, nhưng thừa nhận các quan chức Hàn Quốc không được biết trước về ý định thu hẹp cuộc tập trận của Trump.

Động thái này cũng khiến những quốc gia như Đài Loan và Nhật Bản lo ngại vì lâu nay đã dựa vào các cam kết an ninh của Mỹ trong khu vực.

Ông Trump, từng chỉ trích Seoul vì từ chối tham gia hành động quân sự của Mỹ nhằm vào Iran, cho biết mình dự kiến gặp lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un vào cuối năm nay.

Hàn Quốc từ lâu đã ủng hộ việc ông Trump tiếp cận ông Kim là một cách duy trì đối thoại ngoại giao. Tuy nhiên, Seoul chắc chắn không muốn điều đó đi kèm với những yêu cầu về tiền bạc và hỗ trợ quân sự cho Iran.

Liên minh Mỹ-Hàn

Hàn Quốc coi các cuộc tập trận thường niên với Mỹ là trụ cột của liên minh và là bằng chứng cho thấy Washington cam kết bảo vệ Seoul trước Bình Nhưỡng.

Mặc dù trước đây Hàn Quốc từng sẵn sàng thu hẹp hoặc đình chỉ các cuộc tập trận để tạo điều kiện cho Triều Tiên tham gia đàm phán hòa bình, quyết định đơn phương và đột ngột của ông Trump khiến niềm tin của Hàn Quốc vào Mỹ với tư cách đồng minh bị lung lay, theo Jo Bee-yun, học giả cấp cao tại Hội đồng Đại Tây Dương.

Có lo ngại rằng ông Trump có thể đi xa hơn và rút bớt 27.000 binh sĩ Mỹ đang đồn trú tại Hàn Quốc, hoặc thậm chí từ bỏ chính sách lâu nay về phi hạt nhân hóa Triều Tiên – tất cả đều có thể diễn ra mà không tham vấn đồng minh.

Về kỹ thuật, Hàn Quốc và Triều Tiên vẫn đang trong tình trạng chiến tranh vì hai quốc gia chưa ký hiệp ước hòa bình sau Chiến tranh Triều Tiên. Việc thống nhất với Hàn Quốc từng là một phần quan trọng, dù ngày càng thiếu thực tế, trong ý thức hệ của Triều Tiên cho đến khi ông Kim từ bỏ mục tiêu này vào năm 2024.

Dù vậy, các mối đe dọa nhằm vào Hàn Quốc vẫn chưa chấm dứt. Vài ngày trước cuộc tập trận, Triều Tiên phóng tên lửa đạn đạo về phía Nhật Bản và nhắc lại cảnh báo rằng nước này có quyền sử dụng vũ khí hạt nhân nếu bị đe dọa. Triều Tiên tiếp tục phóng thêm tên lửa vào hôm 20/8.

Điều khiến Hàn Quốc lo ngại hơn lần này là chính quyền Trump không còn tách biệt vấn đề an ninh với thương mại.

Ông Trump nói mình không hài lòng với việc Hàn Quốc từ chối tham gia cuộc chiến của ông tại Iran. Ông cũng không hài lòng với Hàn Quốc trong tư cách là một đối tác thương mại.

Chính quyền Trump phàn nàn rằng khoản ngân sách 1 tỷ USD mỗi năm mà Hàn Quốc chi để duy trì lực lượng Mỹ tại nước này là chưa đủ; Seoul cũng bị cho là chậm giải ngân khoản 350 tỷ USD đã cam kết đầu tư vào Mỹ và phân biệt đối xử với các công ty Mỹ hoạt động tại Hàn Quốc.

Khi các tranh chấp thương mại ngày càng được biến thành vấn đề an ninh quốc gia, một số người đã kêu gọi Hàn Quốc giảm phụ thuộc vào Mỹ.

Ông Cheong Seong-chang, phó chủ tịch Viện Nghiên cứu Sejong và là người ủng hộ việc Hàn Quốc tự phát triển vũ khí hạt nhân, cho rằng Seoul phải duy trì liên minh với Mỹ nhưng đồng thời "có các bước đi để xây dựng năng lực răn đe hạt nhân của riêng mình".

Phần lớn người dân Hàn Quốc ủng hộ việc nước này sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, chính phủ cho rằng việc phát triển bom hạt nhân là không cần thiết, thậm chí có thể gây tổn hại đến mạng lưới liên minh của đất nước. Quan điểm này có thể thay đổi nếu Mỹ tiếp tục giảm hỗ trợ tại châu Á.

Trong khi đó, Hàn Quốc đang tìm cách xoay xở trước quyết định kết thúc sớm cuộc tập trận của Trump.

Tổng thống Lee Jae-myung, người đang tìm cách cải thiện quan hệ với Triều Tiên, đã ca ngợi Trump trên X.

"Tôi tin rằng [bài đăng trên mạng xã hội của ông] là một quyết định táo bạo, xuất phát từ sự cân nhắc sâu sắc của ông nhằm đạt được hòa bình," ông viết.

Ông Lee cam kết tăng chi tiêu quốc phòng và nói ông "hoàn toàn đồng tình" với quan điểm của ông Trump rằng Hàn Quốc nên tự chịu trách nhiệm về an ninh của mình.

Kể từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, Seoul đã nhìn nhận cách tiếp cận ngoại giao có phần khó đoán của ông vừa là rủi ro vừa là cơ hội. Bằng cách kết hợp việc tâng bốc ông Trump với sự lạc quan gần như mù quáng, Seoul đã thành công trong việc thu xếp cuộc gặp đầu tiên giữa một tổng thống Mỹ đương nhiệm và ông Kim Jong-un vào năm 2018.

Tuy nhiên, ngay sau cuộc gặp, ông Trump bất ngờ tuyên bố đình chỉ các cuộc tập trận chung với Hàn Quốc.

Năm 2019, ông rời khỏi cuộc gặp thượng đỉnh thứ hai mà không đạt được thỏa thuận – ông Kim từ chối từ bỏ toàn bộ các cơ sở hạt nhân.

Ngoài cuộc gặp ngắn mang tính biểu tượng tại Bàn Môn Điếm vào cuối năm đó, hai nhà lãnh đạo chưa tiến hành thêm bất kỳ cuộc đàm phán đáng kể nào.

Ông Kim Jong-un đang ở vị thế thuận lợi

Sau các cuộc gặp thượng đỉnh, Hàn Quốc mới là bên phải hứng chịu phần lớn sự giận dữ của Bình Nhưỡng.

Triều Tiên đã phá hủy văn phòng liên lạc liên Triều trên lãnh thổ nước này, sau đó tuyên bố cắt đứt mọi liên lạc với Hàn Quốc. Bình Nhưỡng cũng ban hành luật quy định việc chia sẻ phim ảnh và chương trình truyền hình Hàn Quốc có thể bị tử hình, đồng thời đưa quyền sử dụng vũ khí hạt nhân vào hiến pháp.

Trong khi đó, ông Trump vẫn khẳng định mình có "mối quan hệ tuyệt vời" với ông Kim, nói với các phóng viên hôm 19/8 rằng "ông ấy thích tôi."

Tuy nhiên, em gái quyền lực của ông Kim là bà Kim Yo-jong, nói bà không biết gì về tuyên bố của Trump về chuyện anh trai mình gần đây đã liên lạc với tổng thống Mỹ. Bà nói điều đó "chắc hẳn là điều duy nhất mà tôi không biết trong chính sách đối ngoại của chúng tôi".

Bà cũng nhắc lại lập trường của Triều Tiên rằng nước này sẽ không bao giờ từ bỏ vũ khí hạt nhân vì điều đó giúp tăng cường cân bằng và ổn định trong khu vực.

Bà Kim Yo-jong cũng nói việc thu hẹp cuộc tập trận với Hàn Quốc "không đáng để [Triều Tiên] quan tâm hay bình luận", đồng thời không làm thay đổi bản chất "thù địch và mang tính tấn công" của cuộc tập trận, theo truyền thông nhà nước Triều Tiên.

Mặc dù ông Trump nói sẽ gặp ông Kim vào cuối năm nay, không có nhiều chuyên gia tin rằng một cuộc gặp thượng đỉnh mới sẽ diễn ra, đặc biệt khi ông Kim đang hưởng lợi từ liên minh với Moscow và củng cố quan hệ với Trung Quốc.

Trừ khi ông Trump sẵn sàng công khai chấp nhận Triều Tiên là một quốc gia hạt nhân – yêu cầu cốt lõi của Bình Nhưỡng – thì ông Kim không có nhiều động lực để đàm phán.

Việc thu hẹp cuộc tập trận đã là một nhượng bộ lớn, không chỉ đối với Bình Nhưỡng mà cả Bắc Kinh, vốn cũng cho rằng các cuộc tập trận này đe dọa an ninh của Trung Quốc.

Điều này có thể mở đường cho Triều Tiên đưa ra thêm các yêu sách vào thời điểm nước này dường như đang mạnh hơn về quân sự.

Bất chấp việc ông Trump nhiều lần tuyên bố rằng Triều Tiên không gây ra mối đe dọa, nước này chưa bao giờ ngừng tăng cường năng lực quân sự. Triều Tiên đã sáu lần thử nghiệm vũ khí hạt nhân và có năng lực triển khai vũ khí này bằng tên lửa tầm xa có thể vươn tới lục địa Mỹ.

Gần đây hơn, Triều Tiên đã tham gia cuộc chiến của Nga tại Ukraine, cung cấp số đạn pháo và tên lửa được cho là trị giá hàng tỷ USD, cùng ít nhất là 13.000 binh sĩ. Dù phải chịu hàng ngàn thương vong, binh sĩ Triều Tiên hiện đã có kinh nghiệm sử dụng drone sau khi tiếp thu những bài học từ chiến trường Ukraine.

Theo ông Jo Bee-yun, Hàn Quốc không có nhiều khả năng tự bảo vệ trước Triều Tiên, khiến liên minh với Mỹ trở thành "vấn đề sống còn" đối với Seoul.