ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

መግለፂ ፅባቐ ጓልኣንስተይቲ ጥንካረን ኣመለኻኽታን ክኸውን ኣለዎ ዝብል ቅዋም ዘለዋ፡ ሞዴልን በዓልቲ ሞያ ፋይናንስን ሩታ የማነ፡ ንዓለማዊ ውድድር ፅባቐ ‘ቶፕ ሞዴል ኢንተርናሽናል 2024' ሕፁያት ኰይኖም ካብ መንጐ ዝቐረቡ ሞዴላት ዓለም፡ ብከቢድ ንሕንሕ ናብ ውድድር ‘ሰሚ ፋይናል ቶፕ 5’ ዝሓለፈትን ብደቂ ኣንስትዮ ኣውሮጳ ቀዳማይ ደረጃ ሒዛ ነቲ ዙር ዝዛመትን መንእሰይ እያ። ተገዲሰ ኣብ ዝሓዝክዎም ነገራት ኩሎም ዕውትቲ ክኸውን እየ ዝደልይ ዝብል ፅኑዕ ቅዋም ዘለዋ ሞዴል ሩታ የማነ ወልደማርያም፡ ንመፃኢ፡ “ንትግራይ ብዘለዋ ሞያ ፋይናንስ ኰነ ብኢንዳስትሪ ሞዴሊንግ፡ ኰታስ ዓቕማ ብዝኸኣሎ” ክትሕግዝ ትብህግ።

“መግለፂ ፅባቐ ጓልኣንስተይቲ ጥንካረን ኣመለኻኽታን ክኸውን ኣለዎ”፡ ትግራወይቲ ሞዴል ሩታ የማነ 

ብቐጻሊ ንሓጺር እዋን እንድቅሰሉ ግዜ እንተረኺብና፡ ሓንጎልና ንነዊሕ ዓቢ ንኽኸውን ከም ዝሕግዝ ተመራመርቲ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ለንደን ይገልጹ።

ሓንጎልና ብሓጺር ድቃስ ቀትሪ ከም ዝጽሎ ትፈልጡ ዶ?

ዶክተር ኢለኒ ገብረመድህን ኣብዚ እዋን ብፕሮግራም ልምዓት ሕቡራት መንግስታት (UNDP) ኣብ ዝተመስረተ ንውልቃውን መንግስታውን ሴክተራት ብምውሃድ ንመናእሰይ ፈጠርቲ ስራሕ ዝድግፍ "ቲምቡክቱ" ዝተብሃለ ፕሮግራም ብሓላፍነት ካብ ኒውዮርክ ትመርሖ። 

ዶክተር ኢለኒ ገብረመድህን ሽልማት 'ግሎባል ኢኮኖሚ' ተዓዊታ

ነቲ ጉዳይ ንምምርማር ካብ ናይ ገዛእ ርእሱ ገንዘብ 2 ሚልዮን ፓውንድ ዘውጽአ ወላዲኣ ጆን ዋርድ፡ በዓልቲ ቤቱ ጃን ምስ ዓረፈት፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን'ዩ ሞይቱ።

ቀታሊ ጓሉ ንምህዳን ንዓሰርተታት ዓመታት ዝደኸመ ኣቦ ዓሪፉ

ብጠበንጃ ዝፍጸም ዓመጽን ተኹሲ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሒደት መዓልታት ኣርእስታት ዜና ኣብ ዝዀነሉ ዘሎ እዋን፡ ኣብ ከምዚ ዝበለ ፍጻመ ግዳይ ከይዀኑ ዝሰግኡ ሚልዮናት ኣመሪካውያን ህይወቶም ይቕየር ኣሎ።

መጥቃዕቲ ተኹሲ ንመዓልታዊ ህይወት ኣሜሪካውያን ብኸመይ ይጸሉ ኣሎ?

ብዙሓት እቶም ኣመንቲ ካቶሊክ ኮሎምብያ፡ ምድሓን እቶም ህጻናት "ተኣምር" ክብሉ እንከለዉ፡ እቲ ክኢላ ወደ’ባት ሚስተር ሩፊኖ ድማ፡ እቲ ሓቀኛ ዛንታ "ምስ ተፈጥሮ ዘለዎም መንፈሳዊ ምትእስሳር" ከምዝዀነ ገሊጹ።

ኣርባዕተ ህጻናት ኣብ ጫካ ኮሎምብያ ን40 መዓልታት ብህይወት ዝጸንሕሉ 'ተኣምር'

ብተግባሩ ሕጉስ ከምዝኾነ ዝገልጽ ኣቶ ኣማረ “ኣነ ኣመና ሕጉስ’የ። ፍሉይ ስምዒት’ዩ ዝስመዓኒ ምኽንያቱ ንብረቱ ረሲዑ ንዝኸደ ሰብ መሊሰ ከረክቦ እንከለኹ ባህታ’ዩ ዝስመዓኒ” ክብል ምስ ኣተዓባብይኡ ተጎዛጕዙ ዝመጽአ ባህሪኡ ፍልፍል ሓጎሱ ከምዝኾነ ኣብሪሁ። 

ዝረኸቦ 436 ሽሕ ዶላር ንዋናኡ ብምምላሱ ኣዝማዱ ዘጉሃየ  ሰራሕተኛ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ

ኣብ ዝኽሪ፡ መንነት፡ ስምዒት፡ ኣስተብህሎ፡ ባህርያትን ርእሰ-ርድኢትን ዝኣመሰሉ ዘጋጥሙ ንነፍሲ ወከፍ መዳይ ስርሓት ኣእምሮ ክዘርጉ ዝኽእሉ ጸገማት ብሓፈሻ ጸገማት ምፍልላይ (ዲሶሽየቲቭ ዲስኦርደር) ከም ዝበሃሉ መርበብ ውድብ ጥዕና ዓለም የመልክት። 
እዞም ጸገማት ኣብ ሰለስተ ይኽፈሉ - ዲሶሽየቲቭ ኣይደንቲቲ ዲስኦርደር፡ ዲሶሽየቲቭ ኣምነዥያን ዲፐርሶናላይዜሽን/ዲርያላይዜሽን ዲስኦርደር።

ገበን ዝፈጸሙ ሰባት ዘይሕተትሉ ዓይነት ጸገም ጥዕና እንታይ’ዩ? 

ዒራቓዊት ኣደ ሻይማ ኣልሃሺሚ፡ እቲ ሕብረተሰብ ኣብ ልዕሊ ክልተ ኦቲስቲክ ደቃ ዘለዋ ኣረኣእያ ኣጽሊእዋ ነይሩ።

‘ኦቲዝም’ ካብ ጸልማት ከተውጽእ ትቃለስ ዘላ ኣደ

ኣብ ተኸታታሊ ደብዳበታት ኣፍሪቃውያን ጋዜጠኛታት፡ ሶራያ ዓሊ ኣብ መንጐ እቲ ዝዓበየትሉ ምዕሩግ ምስሊ ሶማልያን ኣብ ሚድያታት ከም ተጻባኢ ቦታ ዝቐርብ ዝናኣን ዘሎ ፍልልይ ክትዓርቕ ትፍትን።

ሞቓድሾ፡ ኣብ ዓለም 'ሓደገኛ’ ከተማ ዶ ወይስ ‘ሉል ህንዳዊ ውቅያኖስ’?

ኣብ ገለ ከባቢታት፡ ሓዘንተኛታት ጸሊም ክዳን ክኽደኑ፡ ርእሶም ክላጽዩን ካብ ዘሐጕሱ ንጥፈታት ክቝጠቡን’ውን ይረአ’ዩ።
እቲ ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ ዝርከብ ማሕበረሰብ ኮንሶ ግን ካብዚ ዝተፈለየ ባህሊ ኣለዎ፤ ሞት ኣባል ስድራቤት ወይ ፈታዊ ብደርፊን ሳዕስዒትን’ዩ ዝስነ።

ሬሳ ብደርፊን ሳዕስዒትን ዝስነየሉ ባህሊ ኢትዮጵያውያን

እቲ መጽናዕቲ፡ ነቲ ተመራመርቲ ንወለንተኛታት ኣብ ስርዓተ ኣመጋግብኦም መምርሒ ብምሃብን ኣብ ጥዕና ልቢ ዘለዎ ጽልዋ ብምክትታልን ካብ 1982 ጀሚሩ ንዝተኻየድዎም 30 ፈተነታት ብምጥርናፍ እዩ ገምጊሙ። ካብ መላእ ዓለም ብድምር ኣስታት 2,400 ሰባት ኣብቲ መፅናዕቲ ተሳቲፎም።

ኣመጋግባ ኣትክልቲ ንጥዕና ልቢ - ማዕዳ ተመራመርቲ

ኣብ ኣመሪካ ግዝኣት ኢንዲያና ዝርከብ ወናኒ ትካል ፈፃሚ ስነ-ስርዓት ቀብሪ፡ ቀብሪ ንኽፍጽም ገንዘብ ድሕሪ ምቕባሉ፡ ንነዊሕ እዋን ነቶም ሬሳታት ኣቕሚጡዎም ከምዝጸንሐ ተረጋጊጹ።

ኣብ ኣመሪካ ንኣዋርሕ ሬሳታት ዘቕመጠ ፈፃሚ ቀብሪ ብፖሊስ ተታሒዙ

ምስ ለበዳ ዕሲ (ፈንገስ) ብዝተኣሳሰር ውድብ ጥዕና ዓለም ህጹጽ ኩነታት ጥዕና ክእውጅ ሰብመዚ ኣመሪካን ሜክሲኮን ተላብዮም። እቲ ለበዳ፡ ኣብ ሜክሲኮ ምስ ዝርከቡ ስርሓቲ መመላኽዒ ዝተረኣሳሰር’ዩ። 

ኣመሪካን ሜክሲኮን ውድብ ጥዕና ዓለም ህጹጽ ኩነታት ጥዕና ክእውጅ ጸዊዐን

ኣብ ትሕቲ ሓደ ቢንቶ ተደርብዩ ዝተረኽበ ወዲ ሓደ ወርሒ ህጻን "ህይወት ከም ዘድሓኑ" ፖሊስ ድሬዳዋ ኣብ ፌስቡክ ገጹ ሓቢሩ።

ኣብ ቢንቶ ተደርብዩ ንዝተረኽበ ዕሸል 'ኣጥብያ ዘድሓነት' ፖሊስ እንታይ ትብል?

‘ዘ ሊትል ብላክ ቻፐል’ ብዝብል ትጽዋዕ ቤተ ጸሎት ሰይጣን ዓመታዊ ዋዕላ ኣካይዳ።

ቤተ ጸሎት ሰይጣን፡ ብዛዕባ ኣምልኾ ሰይጣን እንታይ ትፈልጡ?

ቴክኖሎጂ ካሜራ እናማዕበለ ምስ ከደ፡ ስእሊ ናይ ዘገርሙ ‘መንፈሳት’’ውን ይውስኽ ኣሎ፡ ኣብ ስእሊ ስማርትፎናት ከይተረፈ ይረኣዩ ኣለዉ።

ኣብ ስእልታትና ዝረኣዩ ‘መናፍስቲ’ እንታይ እዮም?

ካብ ሓሙሽተ ደቂ ኣንስትዮ ሓንቲ ብሕማም መርዘን ትጥቃዕ፡ ኣብ ዓለም እቲ ካልኣይ ቀንዲ ጠንቂ ድኽመት ጥዕና ዘስዕብ’ዩ። ብዛዕባ እዚ ሕማም ዝግበር መጽናዕቲ ግን ኣዝዩ ትሑት ምወላ እዩ ዝረክብ - ገለ ክኢላታት ድማ ‘ሓቀኛ ስነ-መትኒ’ ከምዘይኰነ ይሓስቡ።

ምስጢረ መርዘን እንታይ’ዩ? ብምንታይ’ከ ይፍወስ?

ፍሽኽታን ምጽዋግን ክልተ ኣንጻራዊ ስምዒታት እዮም። ክልቲኦም ድማ ኣብ ጥዕና፡ ሓዳርን ብሓፈሻ ኣብ ህይወትናን ዘሕድርዎ ርኡይ ጽልዋ ኣለዎም። ንሎሚ ፍሽኽ ክትብሉ ዝሕግዙ 10 ስእልታት እንስሳ ዘገዳም መሪጽናልኩም ኣለና፤ ፍሽኽ በሉ። 

መስሓቕ ስእልታት እንስሳ ዘገዳም

ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ህጹጽ ኩነታት ህዝባዊ ጥዕና ምዃኑ ከም ዘብቀዐ ዝተገልጸ ለበዳ ኮቪድ ኮቪድ-19፡ ንፍርቂ ሚልዮን ኢትዮጵያውያን ከም ዘጥቀዐን ህይወት 7,574 ሰባት ከም ዝቐተለ ይፍለጥ።

'ኮቪድ ደጊም ህጹጽ ስግኣት ጥዕና ኣይኰነን' - ኢትዮጵያ ግን እንታይ ትብል?

ኣብ ኢትዮጵያ’ውን ብፍላይ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ካልኦት ዓበይቲ ከተማታት፡ ኢንዶሚ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ህቡብ መግቢ ህጻናት ኰይኑ ይርከብ። ይኹን’ምበር እዚ መግቢ ከይተበላሸወ ነዊሕ ንኽጸንሕ ዝግበረሉ መስርሕ ብዝምልከት ነዊሕ ዝጸንሐ ስክፍታታት ጥዕና ኣሎ፤ ብፍላይ ድማ ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃ ምዕባለ ኣብ ዝርከቡ ህጻናት ክህልዎ ዝኽእል ጽልዋታት ሕቶ ክለዓል ጸኒሑ እዩ።

ኣብ ኢትዮጵያ ፍትው ዝዀነ ኢንዶሚ ስለምንታይ የካትዕ ኣሎ?

ኣብዚ ሕጂ እዋን ነበርቲ ከተማ "ሃይኪንግ እንተዘይወሲድኩምኒ" ክብሉ ጀሚሮም ኣለዉ - ምድያብ ኣኽራን’ውን እቲ ሓድሽ ፋሽን ኰይኑ ይርከብ። በብሰሙን ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰባት ናብ ዝተፈላለየ ኣኽራናት ይኸዱ ኣለዉ። ብዝሒ ተሳተፍቲ ዘተባብዕ ምስ ኰነ ድማ ብዙሓት ከም ንግዲ ምድያብ ኣኽራን ክነጥፉ ጀሚሮም።

ኣብ ከተማታት ‘ፋሽን’ እናዀነ ዝመጸ ምድያብ ጎቦታት

ዜጋታት ኣመሪካ ዳርጋ ከም ለበዳ ክርአ ዝኽእል ጸገማት ጽምዋ የጋጥሞም ከም ዘሎ ሓደ ላዕለዋይ በዓልስልጣን ጥዕና እታ ሃገር ኣጠንቂቑ።

ጽምዋን ኣብ መዓልቲ 15 ሽጋራ ምትካኽን እንታይ የመሳስሎም?

ቢቢሲ፡ ብዛዕባ እቲ ኣብ መላእ ዓለም ዘሎ ዝቕባበ ዋጋታት ዘስዓቦ ቅልውላው ብዝምልከት ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝርከቡ ብዕድመ ዝደፍኡ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ኣዘራሪቡ።

ኣነባብራ