పదిహేను మంది భార్యలలో ఆమె ఒకరు.. భర్త నుంచి పారిపోయి కళా సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించారు

''నా జీవితమే ఒక కథ''

మమా నికేగా సుపరిచితురాలైన నికే డేవిస్ ఒకుండాయో అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన కళాకారిణి. నైజీరియాలోని అతిపెద్ద ఆర్ట్ గ్యాలరీ అయిన నికే సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్ అండ్ కల్చర్ వ్యవస్థాపకురాలు. ఆమె చూడటానికి చాలా ఆడంబరంగా, ఎల్లప్పుడూ ఉత్సాహంగా, అత్యంత ప్రభావవంతమైన మహిళగా కనిపిస్తారు.

కానీ, ఆమె ప్రారంభ జీవితమంతా పేదరికం, ఆకలి, బహుభార్యాత్వ వివాహ బంధంలో చిక్కుకుపోయింది. ఆమె విజయానికి బాటలు వేసిన దశాబ్దాల ప్రయాణం ఎన్నో మలుపులు, తిరుగుబాట్లు, ఎదురుతిరిగిన చర్యలతో కూడిన ఒక నవలలా సాగుతుంది.

నైరుతి నైజీరియాలోని రాజ కుటుంబీకులు ధరించే మెరిసే నీలిరంగు (ఇండిగో) నమూనా కలిగిన వస్త్రమైన 'అదిరే' తయారీలో ఆమెకున్న నైపుణ్యం వీటన్నిటిలోనూ అంతర్లీనంగా ఉంది.

'టై అండ్ డై' అని అర్థం వచ్చే యోరుబా పదం నుంచి దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది. ఇది నైపుణ్యం, ఓర్పు, పట్టుదల అవసరమైన మహిళల కేంద్రీకృతమైన హస్తకళ. ఈ లక్షణాలన్నీ మమా నికే అద్భుతమైన జీవిత కథలో ప్రతిబింబిస్తాయి.

హస్తకళ నేర్చుకోవడం

1951లో ఒక పేద కుటుంబంలో పుట్టిన అమ్మాయి ముందు కేవలం చాలా కొన్ని అవకాశాలు, ఆప్షన్లు మాత్రమే ఉన్నాయి.

తనకు ఆరేళ్లు ఉన్నప్పుడు తన తల్లి మరణించడంతో.. కుటుంబంలోని ఇతర మహిళలు ఆమెకు అదిరే వస్త్రాన్ని తయారు చేసే కళను నేర్పించారు.

ఇది చాలా శ్రమతో కూడుకున్న ప్రక్రియ. కేవలం కొన్ని మీటర్ల వస్త్రాన్ని తయారు చేయడానికే కొన్ని నెలల సమయం పట్టవచ్చు.

నికే చిన్నగా ఉన్నప్పుడే, పత్తి నుంచి గింజలను వేరు చేసి, దాన్ని వడకడం, నేయడం వంటి పనులు చేసేవారు.

'అదిరే' కళకు చాలా సమయం పట్టేది. దీంతో నికే కుటుంబానికి రాజకుటుంబం నుంచి ఏడాదికి కేవలం ఒకటి లేదా రెండు ఆర్డర్లు మాత్రమే లభించేవి. దీనిద్వారా వారికి చాలా తక్కువ ఆదాయం సమకూరేది.

నికే తనను తాను బక్కచిక్కిపోయిన అస్థిపంజరంలా మారిపోయినట్లు చెప్పారు. చాలా గంటల పాటు ఈ పని చేయడంతో బాగా అలసిపోయినట్లు తెలిపారు.

''నేను స్కూల్‌కి వెళ్లేదాన్ని. ఆ తర్వాత రెండు గంటల కల్లా ఇంటికి తిరిగి వచ్చి, పొలానికి వెళ్లేదాన్ని. మాకు డబ్బు సంపాదించే అవకాశం ఉండేది కాదు, కనీసం తినడానికి తిండి కూడా దొరికేది కాదు'' అని ఆమె తెలిపారు.

''నేను చాలా ఇబ్బందిపడుతున్నాను. అమ్మ బతికి ఉంటే, ఇవన్నీ నేను అనుభవించాల్సి వచ్చేది కాదు'' అని ఆలోచించేదాన్ని అని నికే గుర్తు చేసుకున్నారు.

కానీ, ఆ తర్వాత వస్త్రరంగంలో ఆమెకున్న నైపుణ్యమే, తన స్వతంత్రను, స్వేచ్చను పొందేలా చేసింది.

''ఇదే భవిష్యత్‌లో నాకు ఆధారం. వారు ఆ విద్యను నాకు నేర్పిస్తున్నారు'' అని అనుకున్నానని చెప్పారు.

ఆమె చుట్టూ పేదరికం అలుముకోవడంతో, ఎలాగైనా ఏదైనా ఉద్యోగం చేయాలని నికే నిర్ణయించుకున్నారు.

చివరికి ఆమెకు నడుచుకుంటూ వెళ్తే కొన్ని గంటల దూరంలో ఉండే పట్టణంలోని ఒక కుటుంబానికి బేబీసిట్టర్‌గా పనిచేసే అవకాశం వచ్చింది.

రాత్రిపూట వారి వరండాలోనే గడిపేవారు. బేబీ నిద్రపోయిన తర్వాత.. ఆమె ఫ్యాబ్రిక్స్‌పై పనిచేస్తూ, తన నైపుణ్యాలను మెరుగుపర్చుకునేవారు.

''ది లార్డ్ ఈజ్ మై షెపర్డ్'' అని ఒక అల్లికను కుట్టడంతో.. అది కొందరు సన్యాసినులను ఆకర్షించింది. వారు కెనడాకు తమతో పాటు ఆ అల్లికలను తీసుకెళ్లేందుకు మరో నాలుగు తయారుచేయించారు. ప్రతిదానికి వారు ఐదు షిల్లింగ్‌లు చెల్లించారు.

అది పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు కాకపోయినా, "ఇది నాకు పెద్ద మొత్తమే" అని ఆమె చెప్పారు. దాంతో ఆమె తనకు ఖాళీ సమయం దొరికినప్పుడల్లా తన ఎంబ్రాయిడరీల పనిలో నిమగ్నమయ్యేవారు.

పదిహేను మంది భార్యలలో ఆమె ఒకరు

కానీ, ఆమె పేదరికం తన జీవితాన్ని మళ్లీ కష్టాల్లోకి నెట్టింది. ఒక వృద్ధుడు ఆమెను నాలుగో భార్యగా కోరుకోవడంతో మమా నికే తండ్రి అందుకు అంగీకరించారు.

దాన్నుంచి తప్పించుకునేందుకు, చాలాసార్లు ఆమె పారిపోయేందుకు ప్రయత్నించారు. చివరికి, తన గ్రామంలో ప్రదర్శనలు ఇస్తున్న ఒక సంచార నాటక బృందంలో చేరారు.

అది ఆమెకు కొత్త ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ఇచ్చింది. "వాళ్లు నాకు గుండు గీశారు. మనుషుల ముఖాల వైపు కూడా చూడలేని నేను, ఒక స్టేజ్ మాస్టర్‌గా మారిపోయాను'' అని తెలిపారు.

ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే ఆమె కళాకారుడైన తన మొదటి భర్తను కలుసుకున్నారు. తన ఇతర భార్యల నుంచి వ్యతిరేకత ఎదురైనప్పటికీ, ఆయన మొత్తంగా 15 మందిని పెళ్లి చేసుకున్నారు.

స్థానిక చర్చిలో వారిని ఆకలితో మాడ్చి లొంగదీసుకునేవాడని ఆమె చెప్పారు.

"మూడు రోజుల పాటు నీళ్లు, పానీయాలు, ఆహారం ఏమీ ఉండేవి కాదు. వారు మమ్మల్ని పళ్లు లేని సింహాలుగా మార్చేసేవారు. దాంతో మేం అంగీకరించక తప్పేది కాదు" అని తెలిపారు.

తప్పించుకునేందుకు మార్గం చూపిన కళ

1970వ దశకంలో, తన పనికి గుర్తింపు రావడం ప్రారంభమైంది. ఆఫ్రికన్-అమెరికన్లకు సాంప్రదాయ నైజీరియన్ కళను నేర్పించడానికి ఆమెను అమెరికాకు ఆహ్వానించారు.

అమెరికాలో ఆమె ఏదైతే చూశారో, అది తన జీవితాన్ని మార్చేసింది. ''నేను ఈ మహిళలందర్ని చూశాను. 'మీ భర్తకు ఎంతమంది భార్యలు?' అని నేను అడిగాను. వారు నేనొక్కదాన్నే అని చెప్పారు'' అని తెలిపారు.

నైజీరియాలో గృహహింసను, అసూయను, వేధింపులను నికే భరించేవారు. 1982 నాటికి ఈ వేధింపులు ఇక భరించలేనంత విసుగు వచ్చింది.

తాను తయారు చేసిన వస్తువులను అమ్మిన తర్వాత వచ్చిన డబ్బుతో కడునాలో రహస్యంగా ఒక ఇంటిని నిర్మిస్తూ వచ్చారు. ఇప్పుడు ఆ నిర్మాణం పూర్తయింది.

బయటికి వెళ్లిపోతున్నాను అని ఆమె ప్రకటించారు. ఆ తర్వాత ఒకరి తర్వాత మరొకరు ఆమె బాట పట్టారు. ఆమెకు తన పూర్వీకులు నేర్పించిన అదిరే కళను వారికి కూడా నేర్పించారు.

''దీంతో, కేవలం నేను మాత్రమే కాదు, వారు కూడా కాస్త డబ్బులు సంపాదించుకునేవారు'' అని నికే చెప్పారు. ఆమె వారికి అమెరికా గురించి చెప్పినట్లు తెలిపారు.

''అక్కడ ఒక దేశం ఉంది, అక్కడ మీ పురుషుడు పూర్తిగా మీకే సొంతం" అని వారితో చెప్పారు.

అప్పుడు వారు, "నన్ను అక్కడికి తీసుకువెళ్లు" అని అడిగినట్లు తెలిపారు.

ఆ విషయం విన్న తర్వాత.. ఆమె గ్యారేజీలో 20 మంది అమ్మాయిలు చేరారు. వారికి అదిరే నైపుణ్యాలను నేర్పించారు. వారికి ఆర్థిక భద్రతను చేకూర్చే ఈ మెలకువలను అందించారు. అయితే, కొద్దికాలానికే, "అమెరికన్ ఫెమినిజాన్ని ఆచరిస్తున్నారనే" ఆరోపణతో పోలీసులు ఆమెను అరెస్టు చేశారు.

మమా నికే తన గ్యాలరీని తెరిచారు

మమా నికే తొలి 'గ్యాలరీ' ఆమె బెడ్‌రూమ్‌లోనే మొదలైంది. ఆమె కళాఖండాలు బెడ్‌పై, ఫ్లోర్‌పై పరచి ఉండేవి.

ఇప్పుడు ఆమె ఐదు అంతస్తుల ఆర్ట్ గ్యాలరీలో వేలాది కళాఖండాలు ఉన్నాయి. ఇవి అనేక రకాల మాధ్యమాల్లో పనిచేస్తున్న ఇప్పటికే పేరుగాంచిన, వర్ధమాన నైజీరియన్ కళాకారుల కళాఖండాలను ఇక్కడ ప్రదర్శిస్తున్నారు.

ప్రస్తుతం 70ల్లో ఉన్న మమా నికే, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న సందర్శకులను ఆహ్వానిస్తున్నారు. ప్రదర్శనలో ఉన్న కళాఖండాలతోనూ, ఆమె చెప్పే కథలతోనూ వారిని ఆకట్టుకుంటున్నారు.

తనకు ఎంతో ఇష్టమైన అదిరే వస్త్రాన్ని ధరించిన ఆమె, తాను గడిపిన జీవితం వలెనే ఎంతో రంగులమయంగా కనిపించారు.

కానీ, నైజీరియన్ల కళ ప్రాముఖ్యతను పెంచడంలో మమా నికే సాయపడ్డారు. బహుశా ఆమె గొప్ప వారసత్వం ఆమె సాధికారత కల్పించిన మహిళల జీవితాలలోనే ఉంది.

వారిలో చాలామంది, ఆమె ఒకప్పుడు స్వయంగా అధిగమించిన సవాళ్లనే ఎదుర్కొన్నారు.

దశాబ్దాలుగా, ఆమె వేలాది మంది మహిళలకు ఎంబ్రాయిడరీ, వస్త్రాలు, అదిరే వంటి కళలలో శిక్షణ ఇచ్చారని అంచనా.

మమా నికే లాగే, ఇది కూడా ఒక ప్రత్యేకమైన, అందమైన, గర్వించదగిన నైజీరియన్ కళ.

(బీబీసీ వరల్డ్ సర్వీసులో జూలియన్ సిడిల్ ప్రొడ్యూస్ చేసిన అవుట్‌లుక్‌ కార్యక్రమంలోని ఒక ఎపిసోడ్ ఆధారంగా ఈ కథనాన్ని అందిస్తున్నాం)

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,  ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)