'Saaxiibada la kiraysto': Xayeysiisyada shukaansiga ee been-abuurka ah oo khatar cusub ku ah haweenka da'da yar

"Ma u baahan tahay saaxiib? Waxaan ku siin doonnaa kirada. Mushaharka waxaa go'aamin doona shaqada iyo waqtiga." Qaar ka mid ah xayeysiisyada noocaas ah ayaa ku faafaya baraha bulshada.

Booliiska Hyderabad waxay sheeganayaan in xayeysiisyadan ay ka dambeeyaan habab kala duwan oo lagu khiyaaneeyo haweenka.

Guddoomiyaha Booliska Hyderabad VC Sajjanar ayaa ka digay: "Kani waa dabin shukaansi oo cusub oo ay dhigeen dambiilayaasha internetka, oo si gaar ah loogu talagalay in lagu bartilmaameedsado haweenka da'da yar."

Wuxuu sheegay in boodhadhka uu ku jiray farriinta, "Ma cidlo baad tahay? Ma rabtaa inaad qaxwo u cabto ama aad daawato filim nin dhallinyaro ah oo qurux badan? Taasina waxay leedahay qiimo dhimis 50 boqolkiiba ah?"

Anita Aare oo ah cilminafsiga ku takhasustay Hyderabad ayaa u sheegtay BBC-da in dadka qaar ay qorsheynayaan inay khiyaameeyaan iyagoo ka faa'iideysanaya soo jiidashada dhalinyarada.

Qiimaha waxaa loo dejiyay si waafaqsan waqtiga, waxaana lagu xusay isla boodhka uu Taliyaha Booliiska Sajnar ku soo daabacay bartiisa X (oo ah digniin ahaan).

Maxaa ku qoran xayaysiisyada?

Taliyaha Booliiska VC Sajjanar ayaa sheegay inuu arkay in xayaysiisyada noocaas ah si joogto ah loogu wadaagayo baraha bulshada.

Sajjanar ayaa faahfaahinta qaar ka mid ah xayaysiisyadaas ku daabacay akoonkiisa X. Waxaa xayaysiisyadan laga dheehan karaa laba arrimood oo aasaasi ah.

Marka koowaad, waa muddo intee le'eg ayuu diyaar u yahay saaxiibka la kireysanayo?

Marka labaad, waa qiimaha kirada.

Sida ay booliisku sheegeen, xayaysiisyada waxaa ku xusan qiimayaal kala duwan oo loogu talagalay hawl kasta.

Tusaale ahaan, 499 Rupees (Rs) ayaa laga qaadayaa saacad la cabbo kafee oo la sheekaysanayo, halka 1249 Rs laga qaadayo daawashada filim. Waxaa la bixinayaa 1499 Rs haddii la raacayo qofka inta lagu jiro dukaamaysiga, iyo 1999 Rs haddii la raacayo xaflado kala duwan ama aroosyo.

Wuxuu intaas ku daray, "Waxaa intaas dheer, inay bixinayaan xirmo dhan 4499 Rs oo loogu talagalay adeegga maalintii oo dhan (oo ah 10 saacadood)."

Xayaysiisyadu waxay farayaan in la diro farriin toos ah, waxayna ballanqaadayaan in xogta haweeneyda la ilaalin doono marka la soo dirayo 'saaxiibka la kireysanayo'.

Sajnar wuxuu sheegay in baaritaanku uu muujiyay in sawirrada wiilasha lagu soo bandhigay xayaysiisyada aysan u dhigmin xaqiiqda dhabta ah.

Sawirrada lagu isticmaalay xayaysiisyada waxaa lagu sameeyay iyadoo la adeegsanayo sirdoonka macmalka ah (artificial intelligence).

Isagoo sharraxaya habka khiyaanada, wuxuu yiri, "Ka dib marka ay helaan xogta haweenka, waxay isku dayaan inay saameyn ku yeeshaan iyagoo la hadlaya. Marka la xaqiijiyo ballanta, lacagta waxaa lagu qaataa habka wareejinta lacagta ee 'wallet' iyo QR code iyadoo loo qaadanayo lacag horudhac ah. Intaas ka dib, waxay xiraan akoonnada (block) oo way baaba'aan."

Digniin ka timid booliiska

Iyadoo ay jiraan dadaallo ay sameeyeen booliiska iyo dowladdu si ay u kordhiyaan wacyigelinta dadweynaha ee ku saabsan dambiyada internetka, haddana qaabab cusub ayaa soo baxaya.

Dembiyada internetka ayaa si joogto ah u kordhaya iyada oo loo marayo xarumaha wicitaanka, ganacsiga, qabashada dijitaalka ah, barnaamijyada shukaansiga, iyo habab kale oo kala duwan.

Dhanka kale, Booliska Hyderabad waxay aqoonsadeen qorshe kale oo cusub oo khiyaanada dambiyada internetka ah oo loo yaqaan 'Rent Boyfriend'.

Boolisku waxay sheegeen in ilaa hadda, uusan jirin dhibane soo bandhigay cabasho toos ah.

Si kastaba ha ahaatee, Guddoomiyaha Booliska Hyderabad Sajjanar ayaa BBC-da u sheegay in haddii wacyigelinta ku saabsan khiyaanadan cusub aan horay loo soo bandhigin, dhacdooyinka noocaas ah ay sii kordhi karaan mustaqbalka.

"Marka booliisku helaan macluumaad ku saabsan khiyaanada noocaas ah iyada oo loo marayo baraha bulshada, waxaa la fahamsan yahay in tani ay tahay nooc khiyaano ah oo gebi ahaanba cusub. Dhawaan ayay bilaabatay. Waxaan baareynaa cidda maamusha iyo cidda ka dambeysa. Sida muuqata waxaa laga maamulayaa gobol kale," ayuu yiri.

Wuxuu sheegay in Garabka Dembiyada Internetka ee Hyderabad ay si dhow ula socdaan xayeysiisyadan, ayna tallaabo sharci ah ka qaadi doonaan kuwa mas'uulka ka ah.

Booliisku waxay uga digeen dadweynaha in haddii ay rumaystaan ​​​​xayeysiimaha iyo sheegashooyinka khadka tooska ah oo ay si toos ah ula kulmaan shakhsiyaadkan, laga yaabo in lagu khiyaaneeyo magaca jacaylka iyagoo ku marmarsiiyoonaya ballanqaadyo iyo xiriiro been abuur ah.

"Waxaa sidoo kale jira khatar ah in la handado iyada oo loo marayo isticmaalka xun ee lambarrada taleefanka iyo sawirrada shaqsiyeed," ayuu Sajnar ka digay.

Wuxuu ku taliyay in haddii qof uu yahay dhibane noocan ah ee dambiyada internetka ama uu arko qoraal laga shakiyo, ay tahay inay isla markiiba dacwad u gudbiyaan booliiska.

Sida laga soo xigtay xogta Xafiiska Diiwaanka Dembiyada Qaranka, heerka khiyaanada ee Hindiya ayaa si joogto ah u kordhaya.

Dambiyada dhanka internetka ayaa sannad walba sii kordha.

Dambiyada dhanka internetka (cybercrime) ayaa sannad walba ku sii kordhaya dalka Hindiya.

Sida laga soo xigtay xogta sannadka 2024 ee Xafiiska Qaranka ee Diiwaangelinta Dambiyada (National Crime Records Bureau), sannadkii 2022-kii waxaa dalka laga diiwaangeliyay 65,893 dambi oo dhanka internetka ah, halka sannadkii 2023-kiina la diiwaangeliyay 86,420 dambi. Sannadkii 2024-kii waxaa la diiwaangeliyay in ka badan boqol kun oo dambi oo dhanka internetka ah.

Kuwan, 18,615 kiis ayaa ahaa kuwo ka dhan ah haweenka.

Wadar ahaan waxaa la diiwaangeliyay 601 kiis oo ku saabsan cago-jugleyn dhanka internetka ah (cyber blackmail), kuwaas oo 370 ka mid ah ay ku lug lahaayeen haween.

Sida ay sheegtay khabiirka cilmi-nafsiga Anita Aare, waxaa loo baahan yahay inay waalidku taxaddaraan.

Doorka waalidka

Cilmi-nafsiga Anita Aarey waxay soo jeedinaysaa in waalidiintu ay sameeyaan isbeddello lagama maarmaan ah oo ku yimaada dhaqankooda marka carruurtu qaan-gaaraan.

Wuxuu sheegay in gabdhuhu ay soo jiidan karaan waxyaabahaas oo kale marka ay qaan-gaaraan. Da'dan, waxay dareemi karaan baahida xiriir cusub waxaana saameyn kara xayaysiisyadaas ka dib marka ay arkaan wiilasha da'dooda ah.

Wuxuu sheegay in aan si xun loola hadlin guriga, laakiin waa in la sharxaa.

Marwo Arey waxay intaas ku dartay in "dadka dibadda jooga ay isku dayi karaan inay marin habaabiyaan iyagoo adeegsanaya waxyaabo kala duwan oo sasabasho leh iyada oo aan wax dhaleecayn ah la kulmin, markaa waa in qofku ka taxaddaraa arrintan."