شنژن؛ شهر رویایی هوش مصنوعی چین و واقعیتی که رهبران جهان نخواهند دید

مردم در چهارم اکتبر ۲۰۲۶ در شنژن، در کنار ساحل جمع شده‌اند و با تلفن‌های همراه خود از نمایش نورپردازی تعطیلات روز ملی عکس می‌گیرند؛ در حالی که تصویر ساختمان‌های نورانی در آب منعکس شده است.
توضیح تصویر، شنژن، «شهر رویاها»ی مبتنی بر هوش مصنوعی در چین، سال‌هاست که شهری سرشار از فرصت به شمار می‌رود
    • نویسنده, لورا بیکر
    • شغل, خبرنگار چین
    • در, شنژن
  • منتشر شده در
  • زمان مطالعه: ۱۱ دقیقه

هوانگ شیهوا در ۲۷ سالگی در حال زندگی کردن رویای چینی است.

او به عنوان مهندس در یکی از شرکت‌های پیشروی سازنده ربات‌های انسان‌نما در شنژن کار می‌کند. این کلان‌شهر پهناور در جنوب شرق چین، از سوی دولت این کشور به عنوان نقطه آغاز آینده‌ای فناورانه معرفی می‌شود؛ آینده‌ای که بر پایه هوش مصنوعی، رباتیک و نوآوری بومی بنا شده است.

در این شهر، پهپادها در آسمان پرواز می‌کنند تا غذای شما را تحویل دهند، تاکسی‌های بدون راننده هنگام رساندن شما به مقصد موسیقی آرامش‌بخش پخش می‌کنند و ربات‌ها فقط یک فنجان کاپوچینو به دستتان نمی‌دهند، بلکه درباره خاستگاه دانه‌های قهوه نیز توضیح می‌دهند.

هوانگ در حالی که ربات‌های انسان‌نما اطرافش قهوه درست می‌کنند و شطرنج بازی می‌کنند، می‌گوید: «ما در شنژن یک معجزه خلق کرده‌ایم. بسیاری از جوانان پرشور و رویاپرداز از سراسر چین به اینجا آمده‌اند.»

آن‌ها اکنون روزهای خود را صرف یافتن راه‌هایی برای باهوش‌تر کردن ربات‌ها می‌کنند.

چینی‌ها به شنژن لقب «شهر رویاها» داده‌اند. این نام برازنده آن است؛ شهری که یکی از ثروتمندترین شهرهای چین به شمار می‌رود، در نزدیکی هنگ‌کنگ قرار دارد و دهه‌ها پیش جهش خیره‌کننده اقتصادی چین از همین‌جا آغاز شد.

تاریخچه تولیدات این شهر، بازتابی از مسیر صعود چین است: از عروسک‌های پارچه‌ای و تلویزیون گرفته تا آیفون، خودروهای برقی، پهپادها و اکنون ربات‌ها؛ محصولاتی که هوانگ و نسل تازه جاه‌طلبی چینی را به خود جذب کرده‌اند.

«معجزه‌هایی» که این مهندسان جوان در پی آن هستند، در مرکز چشم‌انداز بلندپروازانه شی جین‌پینگ برای چین قرار دارد. و چه جایی بهتر از شنژن برای به نمایش گذاشتن آن؛ شهری که این هفته با حضور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ولادیمیر پوتین، رهبر روسیه، و دیگر رهبران جهان در یک نشست اقتصادی بین‌المللی، در کانون توجه قرار خواهد گرفت.

با این حال، این شهر ساحلی پر زرق‌وبرق چهره دیگری نیز دارد؛ چهره‌ای که مهمانان خارجی احتمالا آن را نخواهند دید. اگر از میان آسمان‌خراش‌های سر به فلک کشیده دور شوید و به مناطق شاجینگ و سونگگانگ بروید، که زمانی بخش بزرگی از تولیدات الکترونیکی جهان از آنجا تامین می‌شد، با چالش‌هایی روبه‌رو خواهید شد که چینِ شی جین‌پینگ با آن‌ها دست‌به‌گریبان است.

هوانگ شیهوا با لبخند در حال صحبت کردن است. در پس‌زمینه چند ربات زردرنگ دیده می‌شوند. او پیراهنی مشکی با نشان شرکتش به رنگ سفید بر تن دارد.
توضیح تصویر، به گفته هوانگ، جوانان بلندپرواز و خلاق، شنژن را به یک «معجزه» بدل کرده‌اند
از % title % عبور کنید و به ادامه مطلب بروید
خبرنامه
خبرنامه بی‌بی‌سی فارسی

گزیده‌ای از مهم‌ترین خبرها، گزارش‌های میدانی و گفت‌وگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.

اینجا مشترک شوید

پایان % title %

«همه احساس می‌کنند زندگی سخت شده است.» یک کارگر ساختمانی به ما می‌گوید: «بسیاری از کارخانه‌ها به نقاط دیگری منتقل شده‌اند و کارگران شغلشان را از دست داده‌اند.»

چین همچنان در تولید کالا مهارتی کم‌نظیر دارد و شنژن نمونه روشنی از این توانایی است. اما این شهر در عین حال نشانه‌هایی از مشکلاتی را نیز در خود دارد که گریبان دومین اقتصاد بزرگ جهان را گرفته‌اند. بحران بخش مسکن هنوز پایان نیافته و به اعتماد مردم نسبت به آینده آسیب زده است. شنژن یکی از گران‌ترین شهرهای چین است، اما حتی در اینجا نیز راننده تاکسی ما می‌گوید ارزش خانه‌اش اکنون به حدود یک‌سوم قیمت اولیه آن کاهش یافته است.

بازار ضعیف مسکن و رشد کند هزینه‌کرد خانوارها باعث شده بسیاری از مردم کمتر خرید کنند. کارخانه‌ها بیش از پیش به صادرات متکی شده‌اند و بسیاری از تولیدکنندگان نیز برای کاهش هزینه‌ها، تولید خود را محدود کرده‌اند، نیروهایشان را تعدیل کرده‌اند، به سمت اتوماسیون رفته‌اند یا برای یافتن نیروی کار ارزان‌تر به نقاط دیگر نقل مکان کرده‌اند.

در نتیجه، شمار فزاینده‌ای از کارگران به مشاغل موقت در اقتصاد گیگ روی آورده‌اند؛ مشاغلی که اغلب دستمزد کمتری دارند و مزایای شغلی کمتری ارائه می‌کنند.

یکی از رانندگان تحویل کالا که حدود ۴۰ سال دارد و نمی‌خواهد نامش فاش شود، می‌گوید: «شنژن شهر جادویی نیست. بعضی‌ها می‌گویند در شنژن همه جا طلا پیدا می‌شود، اما دیگر این‌طور نیست. این دیگر شهری نیست که فقط بیایی و موفق شوی. اگر سخت کار نکنی، چیزی به دست نمی‌آوری.»

بی‌بی‌سی چند روز را در شنژن گذراند تا این دو چهره متفاوت پیشرفت چین را از نزدیک بررسی کند: از یک سو، وعده خیره‌کننده هوش مصنوعی و از سوی دیگر، نگرانی کارگرانی که نمی‌دانند در آینده‌ای که این فناوری می‌سازد، چه جایگاهی برای آن‌ها باقی خواهد ماند.

زنی از پهپادی که در حال تحویل محموله است، عکس می‌گیرد.
توضیح تصویر، پهپادهای تحویل کالا در شنژن به یک جاذبه گردشگری تبدیل شده‌اند

چهارشنبه‌ها در دفتر شرکت دکس‌فورس تکنالوجیز روز ساندویچ و چای بوبا است.

آسانسور پر از مهندسان و برنامه‌نویسان جوانی است که برای رسیدن به طبقه مورد نظر و استفاده از این خوراکی‌های رایگان صف کشیده‌اند؛ خوراکی‌هایی که انرژی لازم برای ادامه کار در ساعات بعدازظهر را فراهم می‌کنند. آن‌ها در مسیر خود از کنار ساخته‌هایشان عبور می‌کنند؛ ربات‌های زردرنگی در اندازه انسان که اندام‌هایشان هر گوشه خالی ساختمان را اشغال کرده است.

هوانگ می‌گوید: «فکر می‌کنم تا ده سال دیگر، ربات‌ها با انجام کارهای بسیار تکراری یا حتی خطرناک بتوانند خدمات بهتری به انسان‌ها ارائه دهند.»

این کارها می‌تواند از سرو قهوه گرفته تا کار در معادن را شامل شود. ربات‌ها در این آزمایشگاه آینده برای انجام همه این وظایف آموزش می‌بینند؛ جایی که ماشین‌ها در روند یادگیری رفتارهای انسانی، دست‌وپا می‌زنند، تکان‌های ناگهانی می‌خورند یا با حرکاتی ناموزون به حرکت درمی‌آیند.

او می‌گوید: «شنژن یک آمریکای دیگر است. چون همان‌طور که در آمریکا اتفاق افتاد، بسیاری از جوانان در اینجا هم توانسته‌اند رویاهای خود را محقق کنند و به ثروتی که در پی آن بوده‌اند دست یابند.»

این همان چیزی است که شی جین‌پینگ می‌خواهد بشنود؛ در حالی که تلاش می‌کند چین را به پیشگام جهان در فناوری‌های پیشرفته تبدیل کند. شنژن از دیرباز مقصد کسانی بوده که در جست‌وجوی فرصت بودند، اما هوانگ و همکارانش اهدافی فراتر از این دارند.

آن‌ها تنها نمی‌خواهند برتری چین در عرصه تولید را حفظ کنند؛ می‌خواهند آن را دگرگون کنند.

کارمندی در میان ربات‌های زردِ هم‌اندازه‌ی انسان ایستاده و به یکی از آن‌ها نگاه می‌کند، در حالی که یکی از همکارانش مشغول کار روی آن ربات است.
توضیح تصویر، شرکت «دکس‌فورس تکنالوجیز» مملو از ربات‌هاست؛ و سرشار از ایمان به آینده‌ای که با فناوری جان گرفته است

هوانگ معتقد است هوش مصنوعی فراتر از آن است که صرفا «زندگی ما را راحت‌تر و آسوده‌تر کند». او می‌گوید این فناوری می‌تواند به «تبدیل شدن کل جهان به یک خانواده و یک دهکده جهانی» کمک کند.

او می‌گوید: «هوش مصنوعی این ظرفیت را دارد که به برابری بیشتر کمک کند و از نظر من، چشم‌انداز برابری‌ که با هوش مصنوعی به دست بیاید، هیجان‌انگیزترین امکانی است که می‌توان تصور کرد.»

هوانگ با شور و اشتیاق توضیح می‌دهد که امیدوار است ربات‌ها بتوانند به اقتصادهای نوظهور در آفریقا و جنوب شرق آسیا کمک کنند تا آن‌ها نیز با دگرگون کردن خطوط تولید خود، فاصله‌شان را با کشورهای پیشرفته کمتر کنند.

این خوش‌بینی سرشار از فناوری، که در همه جای ساختمان به چشم می‌خورد، با فضای نامطمئنی که در بخش‌های دیگر شنژن حاکم است و هنوز خبری از ربات‌ها در آن نیست، تفاوتی آشکار دارد. هرچند فعلا چنین است. اما این تنها یکی از تفاوت‌هاست.

در بخشی از شهر که هوانگ در آن زندگی و کار می‌کند، کارکنان حوزه فناوری و امور مالی پس از ورزش صبحگاهی، در حالی که فنجان‌های قهوه در دست دارند، راهی محل کار می‌شوند؛ قهوه‌ای که احتمالا بهای آن بیش از ۳۰ یوان (حدود ۴ دلار و ۵۰ سنت) است.

اما در سوی دیگر شهر، موتورسیکلت‌ها و اسکوترها در خیابان‌هایی که انباشته از کالاهای در حال جابه‌جایی میان کارخانه‌ها هستند با سرعت رفت‌وآمد می‌کنند و دستفروشان بشقاب‌های کامل نودل تند و ادویه‌دار را با قیمتی کمتر از ۳ یوان می‌فروشند.

کارگران در یک دکه صبحانه‌فروشی که نودل، «بائو» و تخم‌مرغ می‌فروشد.
توضیح تصویر، دو سوی شنژن از جهات مختلفی با هم در تضاد هستند

بیرون یکی از بلندترین آسمان‌خراش‌های شهر، خانم لو ۵۰ ساله در حالی که تلفن را کنار گوشش نگه داشته و خودکاری در دست راستش دارد، با دست چپ کیسه‌ای را از یک پیک تحویل می‌گیرد.

او چهار شماره مهم را با صدای بلند برای همکارش می‌خواند؛ اطلاعاتی برای زن دیگری که منتظر است غذا را با آسانسور به دست فردی برساند که پشت میزش در یکی از طبقات ساختمان نشسته است.

اینجا شلوغی ساعت ناهار در برابر برج اس‌ای‌جی است؛ ساختمانی ۷۰ طبقه که هزاران مستاجر در آن فعالیت می‌کنند. خانم لو زمانی یکی از آن‌ها بود.

او می‌گوید: «در طبقه دوم یک کسب‌وکار کوچک داشتم. مدارهای الکترونیکی می‌فروختم. اما این روزها کسب‌وکار خیلی سخت شده و هزینه اجاره هم بالا رفته است.»

شنژن که اغلب به سیلیکون‌ولی چین تشبیه می‌شود، با ورود سرمایه‌های جدید شاهد جهش شدید اجاره‌بها بوده است؛ روندی که بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک و سنتی را از بازار بیرون رانده است. خانم لو در ۵۰ سالگی نتوانست شغل دیگری پیدا کند تا این‌که پیک‌های تحویل کالا پیشنهادی به او دادند.

انتظار برای آسانسور گاهی تا نیم ساعت طول می‌کشد؛ زمانی که برای پیکی که می‌خواهد تا جای ممکن سفارش‌های بیشتری تحویل دهد، به معنای از دست دادن درآمد است. به این ترتیب، خانم لو به بخشی از لایه تازه‌ای در اقتصاد پلتفرمی و مشاغل موقت تبدیل شد.

او توضیح می‌دهد: «پیک‌ها غذا را تا ورودی ساختمان می‌آورند. ما آن را تحویل می‌گیریم و به طبقات بالا می‌بریم. آن‌ها برای هر سفارش دو یوان به ما پرداخت می‌کنند.»

او در حالی که مدام در رفت‌وآمد است، می‌گوید پیک‌ها برای هر سفارش بین چهار تا هشت یوان درآمد دارند و بنابراین سهم او بخش قابل توجهی از درآمد هر سفارش را شامل می‌شود.

خانم لو می‌گوید: «اوج سفارش‌های ناهار فقط دو یا سه ساعت طول می‌کشد. اگر از خدمات ما استفاده کنند، می‌توانند سفارش‌های بیشتری تحویل دهند و ما هم درآمدی به دست می‌آوریم. اما بازار خوب نیست. این روزها روزی حدود ۲۰۰ یوان بیشتر درآمد ندارم.»

خانم «لو» روی یک بسته پلاستیکی که حاوی مرسوله‌ای است می‌نویسد، در حالی که سه پیک موتوری منتظرند تا بسته‌ها را تحویل دهند.
توضیح تصویر، خانم لو که در وسط ایستاده است، پس از از دست دادن شغلش به کار تحویل کالا روی آورد

برآورد می‌شود حدود ۲۰۰ میلیون کارگر در چین، یعنی نزدیک به ۴۰ درصد نیروی کار شهری این کشور، اکنون به نوعی از مشاغل موقت و اقتصاد پلتفرمی وابسته باشند. بسیاری از پیک‌های تحویل کالا در شنژن به ما می‌گویند به این دلیل به سراغ کار موقت رفته‌اند که فرصت‌های شغلی در کارخانه‌ها نسبت به گذشته کمتر شده است.

یکی از پیک‌ها به ما می‌گوید: «باید خودمان را با شرایطی که در آن قرار داریم وفق دهیم، نه این‌که منتظر بمانیم شرایط با خواسته‌های ما سازگار شود.» او همراه گروهی دیگر از رانندگان بیرون دروازه‌های یک کارخانه تولید سیگار الکترونیکی منتظر دریافت سفارش‌های حمل‌ونقل صنعتی است.

دیگران نیز با تکان دادن سر حرف او را تایید می‌کنند. راننده دیگری می‌گوید انتخاب چندانی ندارد: «دو فرزند دارم و باید خرج زندگی‌شان را تامین کنم. نمی‌توانم کار را کنار بگذارم. اصلا فرصتی برای فکر کردن به چیز دیگری ندارم.»

در بسیاری از مشاغل دائمی، بخشی از حقوق باید به بیمه تامین اجتماعی و صندوق بازنشستگی اختصاص یابد و همین باعث می‌شود دریافتی نهایی کمتر شود. اما کارهای موقت و پلتفرمی، پول نقد بیشتری در اختیار افراد می‌گذارد و ساعات کاری منعطف‌تری دارد.

لی شیائوهه، کاریاب محلی، می‌گوید: «بیشتر کارگران مشاغل با مدت‌زمان مشخص و کوتاه‌مدت را ترجیح می‌دهند. این نوع کار به آن‌ها آزادی می‌دهد که هر زمان بخواهند استعفا دهند و بروند. آن‌ها علاقه‌ای به کارمند دائمی شدن ندارند.»

او این روزها بیشتر روی پیاده‌روها تابلوهایی نصب می‌کند که روی آن‌ها آگهی کار موقت در کارخانه‌ها دیده می‌شود؛ مشاغلی با دستمزدی حدود ۲۲ یوان در ساعت برای مونتاژ تجهیزات الکترونیکی کوچک.

با این حال، به نظر می‌رسد فعالیت شرکت‌های کاریابی نیز در حال کوچک‌تر شدن است و چندین دفتر کاریابی که پیش‌تر فعال بودند اکنون تعطیل شده‌اند؛ نشانه‌ای دیگر از رکود در بخش تولید سنتی.

لی می‌گوید: «شاید کسب‌وکار ما دیگر به اندازه گذشته امیدوارکننده نباشد. ما می‌توانیم آثار تحولاتی را که شنژن در حال گذر از آن‌هاست، به‌وضوح احساس کنیم.»

لی روی پیاده‌رو، میان دو تابلو حاوی آگهی‌های کار موقت، نشسته است.
توضیح تصویر، لی، یک واسطه‌ی نیروی کار که برای مشاغل موقت تبلیغ می‌کند، می‌گوید کسب‌وکار خودش با مشکل مواجه شده است

این دگرگونی را به‌سختی می‌توان نادیده گرفت.

پهپادها بر فراز محوطه سرسبز «پارک استعدادها» که در کنار ساحل و با هدف جذب نیروهای متخصص ساخته شده، وزوزکنان پرواز می‌کنند و در حالی که غذاها را به سکوی ویژه تحویل می‌رسانند، بالا و پایین می‌روند و در هوا مانور می‌دهند. گردشگران نیز با تلفن‌های همراهشان لحظه فرود آن‌ها همراه با سفارش غذا را ثبت می‌کنند.

یکی از گردشگران کانادایی با هیجان می‌گوید: «این فوق‌العاده است. فناوری واقعا شگفت‌انگیز است. کاش ما هم در کشورمان چنین چیزی داشتیم.»

سفارش قهوه ما، در ازای هزینه تحویل پنج یوان، کمی بیش از ۱۵ دقیقه بعد به دستمان می‌رسد. پهپاد به نرمی فرود می‌آید و من سفارش خود را برمی‌دارم.

آنله، گردشگری از ویتنام، می‌گوید: «شنیده بودم شنژن سال‌ها پیش یک روستای ماهیگیری بوده است.» بعد با خنده اضافه می‌کند: «ها! دیگر اصلا شبیه روستای ماهیگیری نیست.» او در حالی که برای خودش و همسرش چای شیری سفارش می‌دهد تا با پهپاد تحویل شود، این جمله را می‌گوید.

با وجود همه این نوآوری‌ها، آنچه دیده می‌شود بیشتر شبیه نمایش توانایی‌های فناوری است تا بخشی عادی از زندگی روزمره. این خدمات تحویل، که فقط در برخی نقاط خاص در دسترس هستند، ساعت ۸ شب به وقت محلی متوقف می‌شوند. خودروهای بدون راننده نیز که برای استفاده از آن‌ها باید یک برنامه جداگانه نصب کرد، هنوز بیشتر جنبه تازه و متفاوت دارند. این خودروها حتی در طول مسیر به شما پیشنهاد ماساژ می‌دهند.

شب‌ها، زیر نور هزاران چراغ درخشان، پهپادها نقشی متفاوت بر عهده می‌گیرند. آن‌ها بر فراز پارک پرواز می‌کنند و به مردم هشدار می‌دهند که مقررات را رعایت کنند و دردسری ایجاد نکنند.

گروهی از کارگران نشسته‌اند، آبجو می‌نوشند و شام می‌خورند.
توضیح تصویر، شنژن همچنان میلیون‌ها کارگر مهاجر را از سراسر چین به سوی خود جذب می‌کند

دور از خط افق پرزرق‌وبرق شهر، کارگران دور میزهای پلاستیکی بیرون رستوران‌هایی جمع می‌شوند که دیگ‌های غذای داغ و سیخ‌های غذای دریایی ارزان‌قیمت سرو می‌کنند.

در امتداد همین خیابان رستوران‌های گران‌تر نیز دیده می‌شوند، اما آن‌ها هم از رکود آسیب دیده‌اند. یکی از صاحبان رستوران به ما گفت که کسب‌وکارش بیش از ۷۰ درصد افت کرده است، چون کارگران دیگر تمایل چندانی به خرج کردن پول برای شام ندارند.

بسیاری از این کارگران دهه‌هاست که در شنژن زندگی می‌کنند؛ از جمله آقای وو، کارگر ساختمانی ۵۸ ساله.

او در دهه ۱۹۹۰، اندکی پس از آن‌که چین درهای این شهر را به روی شرکت‌های خارجی گشود، از استان سیچوان به شنژن آمد.

وو یکی از میلیون‌ها مهاجری بود که از استان‌های فقیرتر چین برای کار در خطوط تولید یا ساخت آسمان‌خراش‌ها راهی این شهر شدند. این روند هنوز هم ادامه دارد.

همه افرادی که با آن‌ها گفت‌وگو کردیم از نقاط دیگری به شنژن آمده بودند. آن‌ها اغلب تا ۱۴ ساعت در روز کار می‌کنند و در خوابگاه‌های مشترک زندگی می‌کنند؛ زندگی‌ که با امید به داشتن شغلی باثبات و درآمدی مناسب برای فرستادن پول به خانواده‌هایشان ادامه پیدا می‌کند.

لباس‌های آویزان برای خشک شدن در یک بالکن سرپوشیده در یک خوابگاه کارگران در چین.
توضیح تصویر، خوابگاه‌هایی از این دست، در طول دهه‌ها محل اسکان کارگران بوده‌اند

برای این کارگران، به نظر می‌رسد همه‌گیری کووید نقطه عطف نخست بوده است؛ دوره‌ای که تولید صنعتی چین به پایین‌ترین سطح خود رسید.

آقای وو به یاد می‌آورد: «بعد از کووید، دستمزد ما دست‌کم یک‌سوم کاهش پیدا کرد.» او می‌گوید پس از آن، سطح درآمدها هرگز به طور کامل بهبود نیافت.

او می‌افزاید: «به کار کردن ادامه می‌دهم. تا وقتی کار کنید، درآمد خواهید داشت. این‌که حقوق بیشتر باشد یا نه، اهمیتی ندارد. تا وقتی کار کنید، درآمد خواهید داشت. اگر اقتصاد کند شود، همه ما کند می‌شویم. اگر رشد کند، وضع همه ما بهتر می‌شود.»

در تمام این دهه‌ها، شنژن به وعده‌اش عمل کرده بود: اگر سخت کار می‌کردی، زندگی‌ات بهتر می‌شد.

اما اکنون، در شهری که هوش مصنوعی و خودکارسازی در حال بازتعریف آن هستند، آن وعده قدیمی دیگر به آن اندازه مطمئن و تضمین‌شده به نظر نمی‌رسد.