شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
چرا سوئیس بیشترین پناهگاههای هستهای جهان را دارد؟
- نویسنده, کریستینا جی. اورگاس
- شغل, بیبیسی موندو
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۷ دقیقه
«اگر صلح میخواهی، برای جنگ آماده شو»؛ اصلی که دستکم در سوئیس برای سالها راهنمای سیاست دفاعی کشور بود.
در دل سنگهای سخت آلپ سوئیس، در عمقی باورنکردنی، شبکهای پیچیده و هزارتومانند از تونلهای نظامی و غیرنظامی پنهان شده است؛ شبکهای که صدها پناهگاه مقاوم در برابر جنگ هستهای را در خود جای داده است.
ورودیهای این پناهگاهها بهخوبی استتار شدهاند؛ برخی زیر تپهها پنهان شدهاند، برخی پشت درهای کوچکی در دل جنگل و برخی دیگر در زیر سازههایی که ظاهرا خانههای معمولی به نظر میرسند، اما در واقع دیوارهایی دو متری از بتن دارند و پنجرههایشان به شکافهایی برای قرار دادن تفنگ مجهز است.
سوئیس با ۸.۸ میلیون نفر جمعیت، بیشترین تعداد پناهگاههای هستهای را به نسبت جمعیت در جهان دارد؛ بیش از ۳۷۰ هزار پناهگاه. تازهترین آمارها نشان میدهد تعداد محلهای پیشبینیشده برای اسکان در این پناهگاهها از شمار ساکنان سوئیس بیشتر است.
قانونی در سال ۱۹۶۳ تصویب شد که تضمین میکند همه شهروندان، از جمله خارجیها و پناهجویان، در صورت بروز درگیری مسلحانه یا فاجعه هستهای در کشور خود یا کشور همسایه، جایگاهی تضمینشده در یک پناهگاه خواهند داشت.
فضای موردنیاز برای هر نفر باید حداقل یک متر مربع باشد. علاوه بر این، پناهگاهها باید در فاصلهای حداکثر ۳۰ دقیقه پیادهروی از خانه قرار داشته باشند، یا در مناطق کوهستانی، حداکثر ۶۰ دقیقه.
این فاصلهها نهتنها به دلیل کوچکی کشور، بلکه بهواسطه الزام صاحبان آپارتمانها به ساخت و تجهیز پناهگاه در تمام ساختمانهای مسکونی قابلدسترسی است.
اداره فدرال حفاظت غیرنظامی میگوید: «اکثریت جمعیت در ساختمانهایی زندگی میکنند که پناهگاه مخصوص خود را دارند. اگر در یک ساختمان مسکونی پناهگاهی وجود نداشته باشد، امکانات عمومی در دسترس هستند.»
پناهگاهها برای استفاده در شرایط درگیری مسلحانه طراحی شدهاند و باید در برابر اثرات سلاحهای مدرن مقاوم باشند. آنها باید در برابر مواد خطرناک از جمله سلاحهای هستهای، بیولوژیکی و شیمیایی و همچنین سلاحهای متعارف محافظت کنند.
این رویکرد بیش از آنکه ریشه در فرهنگ نظامیگری داشته باشد، بر فرهنگ دفاع مدنی و مسئولیتپذیری شهروندان در برابر کشور استوار است.
سازمان دفاع مدنی میگوید: «سازه خارجی این پناهگاه به اندازهای مستحکم است که دستکم فشاری معادل ۱۰ تن بر متر مربع را تحمل کند. به همین دلیل، حتی اگر ساختمانی روی آن فرو بریزد، پناهگاه همچنان پابرجا میماند.»
برای نمونه، پس از وقوع زلزله، این پناهگاهها میتوانند بهعنوان محل اسکان اضطراری مورد استفاده قرار گیرند. همچنین فیلترهای ویژهای که در آنها نصب شده است، با تصفیه هوای آلوده بیرون، در برابر عوامل بیولوژیک و شیمیایی نیز حفاظت فراهم میکنند.
«آماده بودن چیز خوبی است»
نیکولا اشتدلر از شهر بازل که دقیقا در مرز با آلمان و فرانسه است، به بیبیسی موندو میگوید: «اینکه میدانم در صورت حمله یا فاجعه هستهای، برای همه پناهگاهی وجود دارد، به من حس امنیت میدهد. فکر نمیکنم جنگ در سوئیس یا یکی از کشورهای همسایه سناریوی محتملی باشد. اما فکر میکنم داشتن آمادگی کار خوبی است.»
اما او اذعان دارد که در حال حاضر، اگر اتفاقی بیفتد، نمیداند پناهگاه اختصاصیاش کجاست.
برای دانیل یوردی، معاون اداره فدرال حفاظت غیرنظامی، دانستن مکان پناهگاه مهم است.
یوردی میگوید: «پناهگاهی که باید به آن بروید بر اساس نشانی محل زندگی تعیین میشود. اما طبیعی است که خانوادهها جابهجا شوند یا خانه عوض کنند. توصیه ما این است که این اطلاعات فقط در زمان لازم منتقل شود.»
ریشه این پناهگاهها به جنگ جهانی دوم بازمیگردد؛ زمانی که سوئیس میان آلمان نازیِ آدولف هیتلر، ایتالیای فاشیستیِ بنیتو موسولینی و تمایل خود برای حفظ بیطرفی گرفتار شده بود. سوئیس از سال ۱۸۱۵ تاکنون از درگیری در جنگهای خارجی پرهیز کرده است.
دوران جنگ سرد به ساخت این تاسیسات، بهویژه پناهگاههای خصوصی، شتاب بیشتری بخشید. همه این پناهگاهها باید هر ۱۰ سال یکبار بازرسی شوند و گواهی تایید دریافت کنند.
اکنون بسیاری از این فضاها به انباریهای موقت، اتاقهای پر از وسایل یا انبار شراب تبدیل شدهاند. برخی هم به موزه، هتل یا رستوران بدل شدهاند.
معاون اداره فدرال حفاظت غیرنظامی میگوید: «ایده این بود که از فضا استفاده شود بدون اینکه ساختار آن تغییر یابد. ما انتظار داریم که وقتی زمانش برسد، شهروندان در عرض دو روز آن بخش از زیرزمین را دوباره به کاربری اصلیاش یعنی پناهگاه بازگردانند.»
پناهگاههایی که حدود ۵۰ یا ۶۰ سال پیش ساخته شدهاند
برخی از این پناهگاهها به دلیل سالها بلااستفاده ماندن در وضعیت نامناسبی قرار دارند. با این حال، همه این پناهگاهها باید هر ۱۰ سال یکبار بازرسی شوند و گواهی تایید دریافت کنند؛ در غیر این صورت، مالکان موظفاند برای رفع نواقص و رساندن آنها به استانداردهای لازم هزینه کنند.
اوخنیو گاریدو، وکیل اهل جمهوری دومینیکن که سالهاست در زوریخ زندگی میکند، میگوید: «من احساس نمیکنم امنیت بیشتری دارم. فناوری تسلیحات جنگی چنان پیشرفت کرده است که حملهای علیه غیرنظامیان در سوئیس میتواند تلفات سنگینی بر جا بگذارد.»
او میافزاید: «مطمئن نیستم پناهگاههایی که ۵۰ یا ۶۰ سال پیش ساخته شدهاند بتوانند جلوی چنین حملاتی را بگیرند.»
دولت سوئیس با اشاره به «تحولات وضعیت امنیتی جهان» قصد دارد این پناهگاهها را بهروز کند و برای نوسازی آن ۲۵۰ میلیون دلار سرمایهگذاری در نظر گرفته است؛ اقدامی با هدف اطمینان از اینکه پناهگاهها در شرایط عملیاتی قرار داشته باشند و در مواقع اضطراری آماده استفاده باشند.
مقامها تاکید کردهاند که بهبود پناهگاهها، آمادهسازی برای جنگ نیست، بلکه سرمایهگذاری برای امنیت جامعه است.
ایزابل در زوریخ زندگی میکند. او نیز مطمئن نیست پناهگاه اختصاصیاش کجاست، مکانی که باید در صورت حمله به آن پناه ببرد، اما به بیبیسی موندو میگوید دانستن اینکه چنین مکانی وجود دارد به او «آرامش» میدهد.
او میگوید: «فکر میکنم این اقدام بسیار خوبی برای محافظت از جمعیت در برابر هر فاجعه یا درگیری هستهای است، به من آرامش میدهد که من و خانوادهام جایی برای حفاظت داریم.»
او با اشاره به روحیه سنتی مهماننوازی و بیطرفی سوئیس میگوید: «با توجه به شرایط جهان، نمیتوان هیچ چیزی را منتفی دانست، اما امیدوارم سوئیس بیطرفیاش را حفظ کند و همچنان مکانی امن برای ساکنانش باقی بماند و پناهگاهی برای نیازمندان فراهم کند.»
در گذشتهای نه چندان دور، سوئیس هزاران یهودی گریخته از آلمان نازی هیتلر را پذیرفت.
اما تصمیم دولت سوئیس برای پیوستن به تحریمهای اتحادیه اروپا علیه روسیه نقطه عطفی در موضع دیرینه بیطرفی این کشور و نگرش عمومیاش بهشمار میرود.
افزایش علاقهمندی
به گزارش رسانههای محلی، شرکتهای سوئیسی متخصص ساخت پناهگاه از افزایش قابلتوجه درخواستها از زمان آغاز درگیری خبر دادهاند. به عنوان مثال، شرکت اوپیدوم بانکرز که پناهگاههای لوکس میسازد، از «افزایش مداوم» درخواستها برای محصولاتش در ماههای اخیر خبر داده است.
شرکتهایی مانند منگو ایجی و لنور نیز با «رشد درخواستها» برای بازسازی یا بررسی کارکرد پناهگاههای موجود مواجه شدهاند، بسیاری از آنها مربوط به دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۸۰ هستند و نیاز فوری به تعمیر دارند.
دانیل یوردی از اداره حفاظت غیرنظامی تایید میکند: «از زمان جنگ در اوکراین، پرسشهای بسیار بیشتری دریافت کردهایم، چه از سوی شهروندان و چه از سوی کانتونها – اجزای تشکیل دهنده فدراسیون سوئیس- که مسئول اطمینان از آمادهبودن پناهگاهها و دسترسی مردم به آنها هستند.»
موجی از پرسشها شامل مواردی این چنین است: «پناهگاه من کجاست؟»، «آیا اصلا پناهگاهی دارم؟»، «آیا هنوز سالم است؟»، «چطور میتوانم آن را تعمیر کنم؟»
سوئیس سالها از آنچه در ادبیات سیاسی «سود صلح» نامیده میشود بهره برد؛ دورهای که کاهش نگرانیهای امنیتی به فرسودگی یا رها شدن بخشی از پناهگاهها انجامید.
خوان موسکوسو دل پرادو، پژوهشگر ارشد موسسه EsadeGeo، میگوید: «منظور از «سود صلح» این است که در دهههای گذشته، به دلیل از میان رفتن احساس تهدید نظامی پس از پایان جنگ سرد، هزینههای کمتری برای امنیت و دفاع اختصاص داده شد.»
این تحلیلگر یادآور میشود که تهاجم روسیه به اوکراین حتی زیرساختهای حساس هستهای، از جمله نیروگاه زاپوریژیا را نیز در معرض تهدید قرار داد. او میگوید در صورت وقوع انفجار یا حمله، ابر آلودگی رادیواکتیو میتواند بخشهایی از اروپای مرکزی را تحت تاثیر قرار دهد؛ همانگونه که پس از فاجعه چرنوبیل رخ داد.
همچنین تصمیم آمریکا برای کاهش بخشی از حضور نظامی خود در اروپا و عقبنشینی نسبی از تعهدات دفاعیاش در قبال اروپای غربی، بدون شک بر محاسبات امنیتی سوئیس نیز اثر گذاشته است.
سرزمینی گرفتار میان منازعات خارجی
خوان موسکوسو دل پرادو میافزاید: «سوئیس برای مدت طولانی در میان کشورها و بلوکهای رقیب قرار داشت. این وضعیت قرنها ادامه داشت و دورههایی از جنگ و تنش میان فرانسه، پروس و بعدها آلمان، امپراتوری اتریش-مجارستان و روسیه را در بر میگرفت. اما از پایان جنگ سرد به این سو، سوئیس به جزیرهای در دل قارهای باثبات و صلحآمیز تبدیل شده بود. جنگ اوکراین این تصور از ثبات فراگیر را بهطور بنیادین بر هم زد.»
با توجه به نامشخص بودن سرانجام جنگ اوکراین، کشورهای دیگری نیز رویکردی مشابه در پیش گرفتهاند؛ از جمله کشورهای بالتیک، فنلاند، نروژ و سوئد.
در شرایطی که قدرتهای اروپایی تصمیم گرفتهاند هزینههای دفاعی و نظامی خود را افزایش دهند، سوئیس نیز شبکه قدیمی پناهگاههای خود را دوباره فعال کرده است؛ شبکهای که در قرن گذشته به این کشور کمک کرد از درگیریهای مسلحانه دور بماند.