मोहम्मद शमीचा 'पांढऱ्या जर्सीला निरोप'; जीवन संपवण्याच्या विचारापासून यशाच्या शिखरापर्यंतचा प्रवास

फोटो स्रोत, ICC via Getty Images
वेगवान गोलंदाज मोहम्मद शमीनं कसोटी क्रिकेटमधून निवृत्ती जाहीर केली आहे. 6 नोव्हेंबरच्या रात्री त्याने एक व्हीडिओ प्रसिद्ध करत आपल्या निवृत्तीची घोषणा केली. या प्रवासात साथ देणाऱ्या सर्वांचे त्यानं आभार मानले.
सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म एक्सवर शमीने लिहिलं, "मी पांढऱ्या जर्सीला निरोप देतोय, पण तिच्या आठवणींना कधीच (निरोप देता येणार) नाही."
तो पुढे म्हणाला, "जेव्हा मी पहिल्यांदा भारताची कसोटी जर्सी घातली होती, तेव्हा माझ्याकडे एकच स्वप्न होतं, आपल्या देशासाठी काहीतरी करून दाखवायचं. त्यानंतर प्रत्येक विकेट, प्रत्येक संघर्ष, प्रत्येक दुखापत आणि प्रत्येक पुनरागमनाने मला खूप काही शिकवलं."
"माझ्यासाठी कसोटी क्रिकेट हा केवळ एक फॉरमॅट नव्हता, तर तो माझ्या आयुष्याचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग होता. आज जड अंतःकरणाने आणि असंख्य सुंदर आठवणींसह मी कसोटी क्रिकेटमधून निवृत्त होण्याचा निर्णय घेतला आहे."
शमीने आपल्या सर्व सहकाऱ्यांचे, प्रशिक्षकांचे, कुटुंबीयांचे आणि चांगल्या-वाईट काळात आपल्या पाठीशी उभ्या राहिलेल्या कोट्यवधी भारतीयांचे आभार मानले.
तसंच त्याने बीसीसीआय आणि क्रिकेट असोसिएशन ऑफ बंगालचेही आभार मानले.
शमी म्हणाला, "त्यांनी माझ्या प्रतिभेवर विश्वास ठेवला, मला पुढे जाण्याच्या संधी दिल्या आणि माझ्या क्रिकेट कारकिर्दीत महत्त्वाची भूमिका बजावली. तुमचा पाठिंबा आणि विश्वास माझ्यासाठी नेहमीच खास राहील. कसोटी क्रिकेटमध्ये माझा शेवटचा चेंडू मी कदाचित याआधीच टाकला असेल, पण भारताचे प्रतिनिधित्व केल्याचा अभिमान माझ्या हृदयात कायम जिवंत राहील."

फोटो स्रोत, Getty Images
मोहम्मद शमीने भारतासाठी 64 कसोटी सामने खेळले असून त्यात 229 विकेट्स घेतल्या आहेत.
36 वर्षीय शमी 2025 चॅम्पियन्स ट्रॉफीनंतर भारतीय संघाबाहेर आहे. मात्र, तो मर्यादित षटकांच्या (व्हाईट-बॉल) क्रिकेटमध्ये खेळणं सुरू ठेवणार असल्याचं त्याने सांगितलं.
मोहम्मद शमी यांनी भारतासाठी 64 कसोटी सामने खेळले असून त्यामध्ये 229 विकेट्स घेतल्या आहेत.
2023 विश्वचषकातील यश
'तुमचा रिदम योग्य हवा. तुम्ही ज्या टप्प्यावर बॉलिंग करता तो टप्पा योग्य पाहिजे. विशेषत: 'व्हाईट बॉल'तुम्ही अचूक टप्प्यावर टाकणे आवश्यक आहे. तुम्हाला पिचकडून मदत मिळते. ती मदत सर्वात महत्त्वाची असते. हे काही रॉकेट सायन्स नाही. हा फक्त रिदमचा मुद्दा आहे.'
आयसीसी वन-डे विश्वचषक 2023 मध्ये फक्त 6 सामन्यांमध्ये 23 विकेट्स घेणारा भारताचा वेगवान गोलंदाज मोहम्मद शमीनं या स्पर्धेतील आपल्या यशाचं रहस्य या शब्दात उलगडून सांगितलं होतं.
शमीनं मुंबईत न्यूझीलंडविरुद्ध झालेल्या वर्ल्ड कप सेमी फायनलमध्ये त्याच्या आजवरच्या वन-डे कारकिर्दीमधील सर्वोत्तम कामगिरी नोंदवली होती. त्यानं 57 धावांमध्ये 7 विकेट्स घेतल्या होत्या.
मी मला योग्यसंधी मिळण्याची वाट पाहातो आणि मग त्यानंतर मला दिलेली जबाबदारी पार पाडतो, असं मॅचनंतर बोलताना शमीनं म्हटलंय.
उत्तर प्रदेशच्या छोट्या गावात जन्मलेल्या भारताच्या या फास्ट बॉलरनं आजवरच्या प्रवासात बरेच चढ-उतार पाहिलेत. त्यामुळे त्याला रिदमचं महत्त्व चांगलंच माहिती आहे.
गोलंदाजाचा मुलगा गोलंदाज
नेत्यांचा मुलगा नेता. डॉक्टरचा मुलगा डॉक्टर. उद्योगपतीचा मुलगा उद्योगपती झाल्याची अनेक उदाहरणं आहेत. मोहम्मद शमीलाही वेगवान गोलंदाजीचा वारसा त्याच्या वडिलांकडून मिळालाय.
उत्तर प्रदेशातील सहसपूर आज मोहम्मद शमीचं गाव म्हणून ओळखलं जातं. त्यापूर्वी साखर कारखान्याचं गाव अशी सहसपूरची ओळख होती.
सहसपूरच्या क्रिकेट विश्वात तौसिफ अहमद या वेगवान गोलंदाजाचं मोठं नाव होतं. तो वरिष्ठ पातळीवर क्रिकेट खेळेल असं सर्वांना वाटत असे. तौसिफला ते जमलं नाही. संसाराच्या रहाटगाड्यात अडकल्यानं त्यांचं क्रिकेट सुटलं.
मोहम्मद शमी हा तौसिफ अहमद यांचा मुलगा. त्यांनी आपल्या मुलामधील स्पार्क लगेच ओळखला. त्यांच्या गोलंदाजीला पैलू पाडण्यासाठी वयाच्या 16 व्या वर्षी शमीला कोलकातामध्ये पाठवलं.
एक विकेट, एक प्लेट बिर्याणी
कोलकाता जवळील डलहौसी क्लबमधून मोहम्मद शमीनं सुरूवात केली. बंगाल क्रिकेटचे तत्कालीन अधिकारी देवब्रत दास यांना शमीच्या गोलंदाजांनी प्रभावित केलं. त्यांनी शमीशी वार्षिक 75 हजार रुपयांचा करार करत स्वत:च्या क्लबमध्ये घेतलं.
दास फक्त शमीच्या क्रिकेट क्लबचे मालक नव्हते. ते शमीचे कोलकातामधील पालकही होते. शमी त्यांच्याच घरी राहत असे.

फोटो स्रोत, Mohammad Shami/facebook
क्रिकेट सामन्यांच्या दरम्यान विकेट हवी असेल तर ते 'एक विकेट, एक प्लेट बिर्याणी' असं ओरडत असतं. शमीनं त्यांना कधीही निराश केलं नाही.
दास यांच्या सल्ल्यानंतर शमी कोलकातामधील प्रतिष्ठित मोहन बागान क्लबचा सदस्य झाला. त्या क्लबमध्ये त्यानं सौरव गांगुली त्याच्या गोलंदाजीनं प्रभावित झाला.
गांगुलीच्या सूचनेनंतर शमीची बंगालच्या रणजी संघात निवड झाली. त्यानंतर तो राष्ट्रीय संघातही दाखल झाला.
पदार्पण ते पहिला वर्ल्ड कप
मोहम्मद शमीनं जानेवारी 2013 साली पाकिस्तान विरुद्ध वन-डे क्रिकेटमध्ये पदार्पण केलं. त्याचवर्षी नोव्हेंबरमध्ये कोलकातामध्ये तो पहिला कसोटी सामना खेळला.
सचिन तेंडुलकरच्या कारकिर्दीमधील ती शेवटची मालिका होती. शमीनं त्या मालिकेत यशस्वी पदार्पण केलं. पहिल्याच कसोटी सामन्यात 9 विकेट्स घेतल्या.
शमी 2015 साली पहिली वन-डे विश्वचषक स्पर्धा खेळला. त्यानं त्या स्पर्धेत 17 विकेट्स घेतल्या. भारताच्या उपांत्य फेरीपर्यंतच्या प्रवासात त्याचं महत्त्वाचं योगदान होतं.
आत्महत्येचा विचार
2015 साली झालेल्य विश्वचषक स्पर्धेनंतर शमीच्या कारकिर्दीला वेगळं वळण लागलं. तो तब्बल 18 महिने दुखापतीमुळे क्रिकेटपासून दूर होता.
दुखापतीचा सामना करणाऱ्या शमीच्या वैयक्तिक आयुष्यातही मोठं वादळ आलं.
शमीची पत्नी हसी जहांनं त्याच्यावर छळ केल्याचा आरोप केला. या प्रकरणात स्थानिक कोर्टानं त्याच्या विरोधात अटक वॉरंट काढलं होतं. वैयक्तिक आयुष्यात अडचणीत आलेला शमी एका अपघातामध्ये जखमी झाला.
'या संपूर्ण कालावधीमध्ये आपल्या मनात आत्महत्येचा विचार आला होता,' असा खुलासा मोहम्मद शमीनं त्याचा तेव्हाचा सहकारी आणि सध्याचा कर्णधार रोहित शर्माशी एका इन्स्टाग्राम चॅटवर बोलताना केला होता.
'माझ्या आयुष्यातील खासगी घटनांना मोठ्या प्रमाणात मीडियामध्ये प्रसिद्धी मिळत होती. त्या काळात कुटुंबानं मला साथ दिली नसती तर मी आत्महत्या केली असती,' असा अनुभव शमीनं सांगितला.

फोटो स्रोत, Getty Images
आयुष्यातील सर्वात खराब कालखंडातून जात असलेल्या शमीला क्रिकेटवर लक्ष केंद्रीत करण्याचा सल्ला त्याच्या घरच्यांनी दिला होता. शमीनं हा सल्ला मानला.
'यो-यो टेस्ट' मध्ये नापास झालेल्या शमीनं फिटनेसवर लक्ष केंद्रीत केलं. स्वत:चं वजन कमी केलं. इंग्लंडमध्ये 2019 साली झालेल्या विश्वचषक स्पर्धेत शमीचं बदललेलं सकारात्मक रूप सर्वांनी पाहिलं.
शमीला मागील विश्वचषक स्पर्धेत फक्त 4 सामने खेळण्याची संधी मिळाली. त्या चार सामन्यात त्यानं 14 विकेट्स घेतल्या. यामध्ये अफगाणिस्ताविरुद्धच्या हॅट्ट्रिकचाही समावेश आहे.
वन-डे विश्वचषक स्पर्धेत चेतन शर्मानंतर (1987) हॅट्ट्रिक घेणारा शमी हा दुसरा भारतीय गोलंदाज आहे.
(बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन)
























