Sir Wicknell: Attajirin da ya mutu ya bar baya da ƙura

Wicknell Chivayo, attajirin ɗan Zimbabwe da ya rasu a makon jiya tare da matarsa Lucy Muteke a hatsarin jirgin sama mai saukar ungulu, mutum ne da ya raba kan jama'a tsakanin masu yabonsa da masu sukar sa tun yana raye, kuma har bayan rasuwarsa ana ci gaba da muhawara a kansa.

Ya kasance yana kiran kansa "Sir Wicknell", suna da ya dace da irin rayuwar nuna ƙawa da jin daɗi da ya yi fice da ita.

Mutum ne da ya tara cece-kuce da rigingimu masu yawa cikin gajeruwar rayuwarsa.

Ya yi amfani da kafafen sada zumunta wajen gina sunansa, inda yake wallafa hotuna da bidiyoyi yana nuna tarin kuɗi, motocin alfarma da kuma kyaututtukan da yake ba wa waɗanda yake ganin sun cancanta.

Chivayo ya kasance yana nuna kusancinsa da shugabannin ƙasashen Afirka, tare da baje kolin dukiyoyinsa da suka haɗa da motocin Rolls-Royce, agoguna masu tsada, tarin takalma na manyan kamfanoni da sauran kayayyakin alfarma.

Masu sha'awarsa suna kallonsa a matsayin attajiri mai karamci wanda ke raba dukiyarsa ga jama'a.

Sai dai masu sukar sa suna ganin nuna dukiyar da yake yi tamkar nuna wariyar arziki ne, kuma suna tambayar yadda ya samu wannan ɗimbin arziki da kuma irin alaƙarsa da 'yan siyasa masu iko.

Yayin da dukiyarsa ke ƙaruwa, sai ya ƙara fito da ita fili ba tare da jin kunya ba, alhali kusan rabin al'ummar Zimbabwe na rayuwa a ƙarƙashin talauci.

Wani masani mai suna Pedzisai Ruhanya, darektan cibiyar nazarin siyasa ta Zimbabwe Democracy Institute, ya ce:

"Ya fi mayar da kyaututtukansa ga masu fada a ji da masu iko, waɗanda suke zaune a wani tsibiri na masu arziki a tsakiyar tekun talauci."

Ruhanya ya kuma yi zargin cewa waɗannan kyaututtuka na Chivayo wata hanya ce ta taimaka wa jam'iyyar mulki ta ZANU-PF wajen samun goyon bayan 'yan siyasa da shugabannin addini.

Duk da haka, bayan rasuwarsa an ga dimbin mutane suna alhini saboda mutuwarsa, musamman waɗanda suka amfana da kyaututtukan da yake bayarwa.

'Yan siyasa, shugabannin addini da mashahuran 'yan kasuwa sun yi masa ta'aziyya.

Daga talauci zuwa wadata

Chivayo ya bar makaranta yana da shekara 15 saboda iyalinsa ba za su iya biyan kuɗin makaranta ba bayan rasuwar mahaifinsa lokacin yana shekara 10.

Aikinsa na farko shi ne magatakardan albashi a wani kamfanin motocin bas.

Daga bisani ya shiga kasuwancin wayoyin hannu da musayar kuɗi, ciki har da harkokin bayan fage a lokacin da Zimbabwe ke fama da mummunar hauhawar farashi.

A shekara ta 2005 an yanke masa hukuncin daurin shekaru biyar saboda safarar kuɗi ba bisa ka'ida ba. Ya shafe kusan shekaru uku a gidan yari na Chikurubi.

Bayan fitarsa daga kurkuku ya shiga harkar makamashi, inda ya fara samun kwangilolin gwamnati ta hannun kamfaninsa na Intratrek Zimbabwe.

Rikicin aikin tashar wutar lantarki

A shekarar 2015, kamfaninsa ya samu kwangilar gina tashar samar da wutar lantarki mai amfani da hasken rana a Gwanda, aikin da ya kai darajar sama da dala miliyan 170.

Sai dai aikin ya shiga cece-kuce saboda jinkiri mai tsawo. Duk da cewa kamfanin ya karɓi sama da dala miliyan 5 a matsayin kuɗin farko, har yanzu ba a kammala aikin ba.

Kwamitin majalisar dokoki ya taba bayyana Intratrek a matsayin kamfani mara cikakken ƙarfi wanda aka yi amfani da shi wajen jawo masu zuba jari.

Kusanci da shugabannin siyasa

Da farko shugaban Zimbabwe Emmerson Mnangagwa ya yi suka ga Chivayo, yana mai bayyana shi a matsayin ɗaya daga cikin 'yan kasuwar da ba za a amince da su ba.

Sai dai daga baya dangantakarsu ta canza zuwa kusanci sosai, inda Chivayo ya zama daya daga cikin fitattun masu goyon bayan jam'iyyar ZANU-PF da shugabanta.

An kuma zarge shi da amfani da dukiyarsa wajen tallafawa manufofin siyasa, ciki har da bayar da dala 10,000 ga kowane dan majalisar Zimbabwe a shekarar nan, lamarin da ya haddasa zarge-zargen cewa yana son yin tasiri kan kuri'un majalisa.

Alaƙa da shugabannin Afirka

Chivayo ya yi mu'amala da shugabannin ƙasashe da dama na Afirka, ciki har da:

A watan Yuni ma, Sarki Mswati III ya ba shi zama ɗan ƙasar Eswatini da fasfo na diflomasiyya.

Kyaututtuka masu yawa

Daga shekarar 2023, Chivayo ya yi suna wajen rabon:

Wasu sun ce wannan karamci ne na gaske, yayin da wasu suke ganin hanya ce ta neman tasirin siyasa.

Abin da ya bari a baya

Rasuwar Chivayo ta bar giɓi ga jam'iyyar ZANU-PF, wadda ta rasa ɗaya daga cikin fitattun masu goyon bayanta.

Sai dai har yanzu tambayoyi da dama sun rage ba tare da amsa ba: ta yaya mutumin da ya fito daga talauci ya tara dukiyar miliyoyin daloli da zai iya raba motoci da kuɗaɗe masu tarin yawa ga jama'a?

Wannan ita ce tambayar da har yanzu mutane da yawa a Zimbabwe da sauran Afirka ke ci gaba da yi bayan rasuwarsa.