Gallai cynghorau Cymru wynebu diffyg o fwy na £272m yn 2027-28

Gallai pob cyngor yng Nghymru orfod codi'r dreth gyngor a gwneud rhagor o doriadau i wasanaethau'r flwyddyn nesaf wrth iddyn nhw wynebu diffygion yn eu cyllidebau.

Mae ffigyrau cyfredol yn awgrymu bod cynghorau yng Nghymru yn wynebu diffyg o fwy na £272m yn 2027-28, yn ôl dadansoddiad gan uned data arbenigol y BBC (BBC Shared Data Unit).

Dywedodd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru fod "cynghorau yn parhau i wynebu pwysau ariannol sylweddol" ond y bydd "yr union sefyllfa yn dibynnu ar gyllidebau llywodraethau Cymru a'r DU yn y dyfodol".

Dywedodd Llywodraeth Cymru fod "pob awdurdod yn derbyn cynnydd o o leiaf 4% y flwyddyn ariannol hon" a bod cynghorau "yn cynllunio ar gyfer amrywiaeth o sefyllfaoedd ar hyn o bryd, a byddwn yn cyflwyno ein cynigion cyllideb yn yr hydref."

Yn ôl yr ymchwil, mae pob cyngor yng Nghymru, ac eithrio Abertawe, yn disgwyl wynebu diffyg yn y gyllideb erbyn diwedd 2027-28.

Mae'r diffyg hwn yn cael ei ragweld er gwaethaf y ffaith bod cynghorau wedi gwneud arbedion gwerth cyfanswm o £132m eleni ac wedi codi'r dreth gyngor ar gyfartaledd o 4.9%.

Caerdydd sy'n wynebu'r diffyg mwyaf yn gyffredinol, sef bron i £43m, ond Conwy sy'n rhagweld y bwlch mwyaf fesul person, sef £200.

Mae bwlch yn y gyllideb yn golygu'r gwahaniaeth rhwng y swm o incwm y mae cyngor yn disgwyl ei dderbyn a'r swm y mae'n disgwyl ei wario.

Mae'n rhaid i gynghorau sicrhau bod y gyllideb yn cydbwyso drwy gynyddu refeniw, torri gwariant neu ddefnyddio cronfeydd wrth gefn.

Dywedodd Anthony Hunt, arweinydd Cyngor Torfaen a phennaeth Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, fod cynghorau ar hyn o bryd yn cyfrifo gwariant ar gyfer y flwyddyn i ddod.

"Rydym yn amcangyfrif faint y credwn y bydd yn ei gostio i ni gynnal y gwasanaethau y mae angen i ni eu rhedeg fel cynghorau lleol, ac yn ceisio amcangyfrif hefyd faint o arian y credwn y bydd ei angen arnom i gynnal y gwasanaethau hynny."

Dywedodd y bydd cynghorau yn y misoedd nesaf yn "ceisio gweld beth allwn ei wneud i geisio pontio'r bwlch hwnnw", gan gynnwys lobïo "y llywodraeth ar bob lefel i geisio sicrhau bod gwasanaethau lleol yn cael yr arian sydd ei angen arnynt i weithredu".

Dywedodd Mr Hunt fod cynghorau yn ceisio dod o hyd i arbedion drwy ddulliau newydd.

"Mae cynghorwyr o bob plaid wleidyddol yn casáu gorfod gofyn am fwy o dreth," meddai.

Ond "os mai'r dewis arall yw diddymu gwasanaethau, yna mae'n benderfyniad anodd iawn i gynghorwyr ei wneud".

Addysg a gwasanaethau cymdeithasol yw gwariant mwyaf cynghorau, ac mae'r galw yn ystod y degawd diwethaf wedi codi'n sylweddol.

Rhybuddiodd Archwilydd Cyffredinol Cymru yn ddiweddar fod "costau uwch mewn meysydd fel gwasanaethau plant a darparu llety dros dro yn gwthio rhai cynghorau i'r pen yn ariannol".

Mae CLlLC wedi amcangyfrif eu bod wedi gwneud £3 biliwn o doriadau ers 2009-10 ac mae sawl man wedi colli gwasnaethau fel canolfannau hamdden a pharciau - gwasanaethau nad oes yn rhaid i gynghorau eu darparu.

Ar yr un pryd mae'r dreth gyngor yn cynyddu tra bod y gwasanaethau mae pobl yn eu derbyn yn lleihau.

Mae tua chwarter o gyllideb Llywodraeth Cymru yn cael ei rhoi i awdurdodau lleol ac ni fydd cynghorau'n gwybod beth maen nhw'n debygol o'i gael ar gyfer 2027-28 nes bod gweinidogion yn cyhoeddi'r gyllideb ddrafft ym mis Tachwedd.

Mae hynny'n golygu bod y ffigyrau ariannol sy'n cael eu rhagweld ar hyn o bryd ar gyfer pob cyngor yn debygol iawn o newid yn ddiweddarach yn y flwyddyn.

Dywedodd CLlLC: "Heb ddigon o gyllid, bydd cynghorau'n wynebu penderfyniadau anoddach wrth iddyn nhw geisio gydbwyso eu cyllidebau tra'n amddiffyn y gwasanaethau y mae cymunedau'n dibynnu arnynt.

"Byddwn yn parhau i weithio'n agos gyda Llywodraeth Cymru i sicrhau eu bod yn deall faint o bwysau sydd ar gynghorau ac i sicrhau setliad ariannol cynaliadwy ar gyfer gwasanaethau lleol."

Dywedodd Llywodraeth Cymru fod y cynnydd o 4% (ar ei isaf) a dderbyniodd cynghorau eleni yn "helpu cynghorau i amddiffyn gwasanaethau ac yn ceisio cyfyngu ar faint mae'r dreth gyngor yn codi".

"Rydym wedi ymrwymo i adolygu fformiwla ariannu llywodraeth leol, gan weithio gyda llywodraeth leol, i adlewyrchu cost darparu gwasanaethau mewn gwahanol rannau o Gymru yn well," ychwanegodd llefarydd.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.