Y dramodydd o Forfa Nefyn sydd wedi ail-ddychmygu nofel Islwyn Ffowc Elis

"Dwi'n meddwl fasa fo'n ei gasáu o... dwi'm yn gwybod... ond dwi'n meddwl fasa fo o leiaf yn falch fod mwy o bobl wedi troi yn ôl at y nofel."

Dyw'r dramodydd Mared Llywelyn Williams ddim yn hollol siŵr sut fyddai'r diweddar Islwyn Ffowc Elis wedi ymateb i'w hail-ddychmygiad theatrig o'i nofel Wythnos yng Nghymru Fydd.

Bron i 70 mlynedd ers i glasur Islwyn Ffowc Elis sy'n sôn am Gymru fel y gallai fod yn y flwyddyn 2033, mae cwmni theatr Frân Wen yn mynd â'r ddrama sydd wedi ei chyfarwyddo gan Gethin Evans ac yn serennu'r actorion Garmon Rhys, Lois Elenid, Siôn Eifion, Morfudd Hughes a Sam Reeves ar daith.

"Dwi wastad wedi edmygu gwaith Islwyn Ffowc Elis, dwi'n cofio darllen Cysgod y Cryman ac Yn ôl i Leifior a meddwl fod o'n wych," eglurodd Mared ar raglen Llwyfan, Radio Cymru.

"Yna mynd 'mlaen i ddarllen Ffenestri Tua'r Gwyll pan o'n i'n y brifysgol a'i edmygu fo fel person achos fod o'n wleidydd a hefyd yn berson creadigol," ychwanegodd.

O chwarae rhan Yvonne yn y ffilm Effi o Blaenau, i actio'n y ddrama Parti Priodas yn Efrog Newydd, i gyhoeddi ei nofel gyntaf sef Suddo, a rŵan gweld ei hail-ddychmygiad theatrig mewn theatrau ledled y wlad, mae 2026 wedi bod yn flwyddyn fawr i'r dramodydd, awdures ac actores o Forfa Nefyn.

Ond fel Islwyn ei hun, mae gan Mared hefyd gefndir gwleidyddol fel ymgyrchydd iaith a'r argyfwng tai.

"Dwi fy hun wastad wedi bod yn 'neud efo ymgyrchoedd Hawl i Fyw Adra a weithiau mae'n anodd gwahaniaethu chdi dy hun o ran be' ydw i - person creadigol neu person sy'n canolbwyntio ar wleidydda ac ymgyrchu.

"Weithia' mae'r hunaniaeth yna'n wahanol felly dwi'n edmygu rhywun fatha Islwyn Ffowc Elis am allu gwneud hynna i gyd a defnyddio ei weledigaeth o fel cendlaetholwr i drio 'neud gwahaniaeth," meddai.

Yn ôl cwmni theatr Frân Wen mae Wythnos yng Nghymru Fydd yn "ail-ddychmygiad beiddgar o glasur Islwyn Ffowc Elis sy'n gofyn pa ddyfodol sy'n cael ei greu gan ein heddiw?".

Mared sy'n dweud sut aeth hi ati i ail-ddychmygu'r nofel: "O'n i wedi darllen hi pan o'n i'n y brifysgol ond i fod yn gwbl onast do'n i ddim yn 'nabod hi tu chwith allan o gwbl.

"Be' sy'n ddiddorol am Wythnos yng Nghymru Fydd ydy ti'n ymwybodol o'r strwythur, ti'n ymwybodol o be' sy'n cael ei ddweud ynddo fo a ti'n ymwybodol o'r prif ddelweddau sy'n dyst i ba mor bŵerus ydi'r nofal, a dwi'm yn meddwl y gwna i dramgwyddo fawr o neb pan dwi'n dweud dydi hi ddim y nofal fwya' gyffrous, achos mae hi'n darllen fel maniffesto a dyna oedd hi.

"Mi gafodd hi ei 'sgwennu yn bwrpasol i Blaid Cymru a'i chyhoeddi yn 1957 - nofel efo bwriad oedd hi a dyna sy'n ddifyr amdani."

Bydd darllenwyr nofel Islwyn Ffowc Elis yn gyfarwydd â thaith Ifan Powell mewn amser i Gaerdydd yn 2033 lle mae'n canfod fod Cymru wedi ennill hunan-lywodraeth, a'r iaith Gymraeg yn ffynnu, cyn dychwelyd i Gymru ddystopaidd, hefyd yn 2033, lle mae'r hunaniaeth Gymreig yn marw.

Mared fu'n trafod yr heriau wrth addasu nofel Islwyn gydag adnabyddiaeth o'r oes yr oedd Islwyn yn ei dychmygu, a ninnau lai na degawd i ffwrdd o 2033.

"Dwi'n meddwl fod angen cofio cyd-destun y cyfnod gafodd y nofel ei 'sgwennu. Dydi Mair, y ferch mae Ifan mewn cariad â hi, ddim y cymeriad ffeministaidd fasa hi'n gallu bod heddiw er enghraifft.

"Yr unig beth o'n i'n teimlo'n gryf iawn drosto fo oedd cadw'r effaith ga'th y prif ddelwedda' yn y nofel - bod rheiny yr un mor bŵerus yn yr addasiad llwyfan a bod nhw'n gwasanaethu pwrpas."

"Mae'n nofel eiconig felly mae'n rhaid i chdi gael adlais o'r elfennau eiconig yna yn y cynhyrchiad llwyfan. Ond ailddychmygiad ydy hi - mae 'na fwy o gig a gwaed ar gymeriad Ifan - mae o'n mynd ar daith â hanner.

"Nid taith wleidyddol ond taith bersonol fawr lle mae o'n delio efo trawma eithriadol o'i blentyndod, felly mae hynny ei hun yn elfen newydd i'r stori.

"Mae'r stori wleidyddol o dan yr wyneb yn yr addasiad yma, stori y cymeriadau ti'n sbio arno fo ac wedyn mae o fyny i chdi sut wyt ti am lywio yr elfen dwi'n drio ei ddeud fel dramodydd - fedri di gytuno neu anghytuno.

"Be' sy'n bwysig ydi sut mae'r cymeriadau yma yn ymdrin â'i gilydd ac yn goroesi mewn byd sy'n ei 'neud o'n anodd i fyw."

Ag Ifan yn cael ei daflu ymlaen ddegawdau mewn amser wrth i storm wleidyddol godi yng ngogledd Cymru yn yr ailddychmygiad theatrig hefyd, gan wynebu un dyfodol yn cynnig Cymru rydd yn llawn cariad a gobaith, a'r llall yn fyd llwm heb iaith, ffiniau, a chymuned, dywed Mared bod ysgrifennu rhai darnau wedi bod yn "anodd iawn" iddi.

Meddai: "Y prif beth 'dan i'n ymdrin efo fo ydi'r ffin yna efo pa mor bell ti'n mynd i warchod be' ti'n garu.

"Rydan ni wedi gweld twf yr adain dde eithafol dros y blynyddoedd dwytha, ac adegau lle mae baner y ddraig goch yn chwifio yn un o'r protestiadau yna.

"Dwi wedi meddwl sut fath o fyd fasa fo tasa ni newid y fflagia' Jac yr Undeb i gyd i fod yn rhai'r Ddraig Goch a bod pobl yn ymddwyn fel'na - be' ydi'r gwrthdaro rhwng cenedlaetholdeb Prydeinig a chenedlaetholdeb Cymreig.

"Mae'n anodd ac oedd yna adega' lle do'n i ddim isio 'sgwennu y darna' yna achos ei fod o'n rhy boenus i wynebu."

Gydag Wythnos yng Nghymru Fydd wedi cychwyn ei thaith o amgylch theatrau'r wlad, sut brofiad yw gwylio ei gwaith ar lwyfan?

"Mae'n deimlad od a gwych iawn, mae pawb sy'n gweithio ar y cynhyrchiad wedi gweithio mor galad.

"Mae yna lot o ddawnsio, lot o symud sy'n gyffrous iawn ac mae sut mae'r elfen yna yn cael ei blethu i mewn i'r testun wedi dod â rwbath arbennig iawn i bob cymeriad."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.