Romania hậu cộng sản: Các game thủ tuổi teen 'giăng mạng nhện' đưa cả nước lên mạng

Vào cuối những năm 1990, một thập kỷ sau khi chế độ cộng sản sụp đổ, một nhóm thiếu niên ở thủ đô Bucharest, Romania đã làm điều mà nhiều thanh thiếu niên vẫn làm: cùng nhau chơi game trên máy tính.

Eric Băleanu, hiện là chủ một nhà cung cấp dịch vụ Internet nhỏ ở Bucharest, kể rằng ban đầu bạn bè ông thường phải khuân những chiếc máy tính cồng kềnh đến căn hộ của ông để kết nối với nhau.

"Tôi nhớ có một lần có 10 người với 10 chiếc máy tính ở nhà tôi, cộng thêm 2 máy của tôi. Chúng tôi dùng mạng có dây để chơi game và vui chơi cùng nhau."

Tuy nhiên, việc khiêng những chiếc máy tính nặng lên xuống cầu thang rõ ràng không phải giải pháp lâu dài. Vì vậy, nhóm bạn bắt đầu kéo dây cáp giữa các tầng.

Mạng lưới sơ khai này rất đơn giản và thường xuyên gặp trục trặc. Băleanu cho biết không hiếm lần một người nói "xin lỗi, mẹ tôi đang dọn nhà nên mạng sẽ mất khoảng một tiếng, sau đó tín hiệu sẽ có lại."

Rõ ràng họ cần một cách thức tính chiến lược hơn. Và tại một Romania thời hậu cộng sản, dường như mọi thứ đều có thể xảy ra.

"Người ta làm bất cứ điều gì họ muốn," Băleanu nói. "Đó là một sự bùng nổ của tự do, nhưng cũng có một chút hỗn loạn vì bạn có thể làm mọi thứ."

'Khát khao được giao tiếp và tự do ngôn luận'

Trước khi chế độ độc tài cộng sản của Nicolae Ceaușescu sụp đổ vào năm 1989, người Romania hầu như bị cô lập với phương Tây.

Rất ít người được phép ra nước ngoài, còn việc giao tiếp với người nước ngoài thì bị hạn chế. Truyền thông bị kiểm soát chặt chẽ và phần lớn hoạt động như công cụ tuyên truyền của nhà nước.

Ông Băleanu cho rằng điều này đã tạo ra "một khát khao được giao tiếp tự do ngôn luận".

Nhưng dù Internet khi đó đã được hợp pháp hóa, chi phí sử dụng, trong bối cảnh lạm phát tăng vọt, vẫn quá cao đối với phần lớn người dân – khoảng 200-300 USD/tháng.

Vì vậy, nhóm thiếu niên nảy ra ý tưởng mua một đường truyền Internet duy nhất, sau đó chia sẻ nó cho các hộ gia đình trong thành phố và chia đều chi phí. Băleanu cho biết cuối cùng mỗi người chỉ phải trả khoảng 6 USD.

Roxana Ardelean, một thành viên khác của nhóm, kể rằng từ đó hình thành một mạng lưới dây cáp hỗn loạn giống như "mạng nhện", quấn quanh các cột điện và nối các khu chung cư với nhau.

Đối với bà, quãng thời gian vẫn là một kỷ niệm đẹp:

"Chúng tôi giống như một gia đình, một bộ tộc nhỏ gồm những đứa trẻ… Chúng tôi có sự gắn kết xã hội và cùng nhau chia sẻ kết nối Internet."

'Hoạt động trong vùng xám'

Cùng với những đường dây cáp mà họ kéo, tin tức về những gì nhóm thiếu niên đang làm cũng lan rộng. Khi họ khoan lỗ và luồn cáp từ mái nhà xuống, cư dân các khu chung cư bắt đầu tìm đến.

Laurențiu Simion, một trong những người xây dựng mạng lưới, kể rằng ông thường bị người dân chặn lại trên cầu thang và hỏi:

"Các cậu đang lắp dây cáp à? Chúng tôi cũng muốn có Internet. Chúng tôi ở căn hộ số 55."

Ông cho biết cuối cùng họ đã lắp mạng cho phần lớn các khu nhà.

Khi ban quản lý các khu nhà phát hiện ra, họ sẽ hỏi:

"Internet là gì? Chúng tôi có truyền hình cáp rồi. [Tại sao] chúng tôi cần Internet?"

Đôi khi, cư dân thuyết phục ban quản lý để nhóm thiếu niên tiếp tục làm, lập luận rằng họ đang cung cấp một dịch vụ mà cộng đồng có nhu cầu. Những lúc khác, nhóm tìm cách khác, chẳng hạn đưa cáp qua cửa sổ thay vì khoan lỗ.

Nhưng việc kéo cáp giữa các khu chung cư không hề đơn giản.

Trên một số tuyến đường, những thanh thiếu niên xây dựng mạng lưới phải chặn giao thông giữa đêm để kéo cáp băng qua đường. Họ thả một đầu cáp từ mái nhà này xuống, đồng thời thả một sợi dây thừng từ mái nhà bên kia, rồi nối hai thứ lại ở giữa. Sau đó, họ dùng dây thừng để kéo cáp lên mái của tòa nhà thứ hai.

Nhưng khi dây điện trên cao của xe điện khiến họ không thể kết nối theo cách này, họ phải nghĩ ra một phương pháp khác.

Và họ đã giải quyết vấn đề bằng… khoai tây.

Giải pháp củ khoai tây

Roxana Ardelean kể rằng họ dùng tua vít đục lỗ xuyên qua những củ khoai tây, luồn dây cáp qua, buộc cố định rồi ném củ khoai tây sang tòa nhà bên kia.

"Nó hơi giống chơi bóng chày."

Bà cho biết họ dừng dùng khoai tây sau khi bà và những người bạn bắt đầu kiếm được nhiều tiền hơn.

Giờ đây, khi đã trưởng thành, Ardelean nói rằng việc họ từng liều lĩnh đến vậy trên những mái nhà là điều "không thể tưởng tượng nổi".

"Có những nơi bạn phải đi như Tom Cruise trong Mission: Impossible (Nhiệm vụ bất khả thi) – ngay sát mép mái nhà… Cực kỳ, cực kỳ nguy hiểm."

Ở nhiều quốc gia, những hệ thống lắp đặt như vậy sẽ là bất hợp pháp. Nhưng tại Romania vào đầu những năm 2000, các quy định chưa theo kịp tốc độ thay đổi của công nghệ, và nhiều nhà cung cấp dịch vụ Internet thời kỳ đầu hoạt động mà không có khuôn khổ pháp lý rõ ràng.

Cảnh sát thỉnh thoảng chất vấn họ, nhưng việc thực thi pháp luật không nhất quán.

"Chúng tôi không hoàn toàn hợp pháp, nhưng cũng không hẳn là bất hợp pháp. Đó là một vùng xám," Băleanu nói.

"Cảnh sát nhìn thấy chúng tôi kéo cáp lên các cột điện và hỏi chúng tôi có giấy tờ không. Đôi khi chúng tôi không xuất trình được giấy tờ nào, nên họ bảo: 'Về nhà đi.' Vì thế, chúng tôi thích làm việc vào ban đêm, khi không có giao thông và không có cảnh sát."

Quy định của EU

Nhưng nhu cầu cao cũng kéo theo sự cạnh tranh. Đến năm 2006, hơn 1.400 mạng lưới đã mọc lên khắp Bucharest. Các mạng lưới đối thủ thường cắt phá cáp của nhau. Những nhà cung cấp lớn hơn, vốn cũng từng lắp đặt cáp theo cách hỗn loạn và gần như không bị kiểm soát như vậy, bắt đầu thâu tóm các nhà cung cấp nhỏ hơn.

Đến năm 2007, Romania gia nhập Liên minh châu Âu (EU) và bắt đầu áp dụng những quy định chặt chẽ hơn của khối.

Cáp Internet giờ đây phải được chôn ngầm dưới đất, không còn được giăng mắc trên các mái nhà và làm ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị. Theo Băleanu, đây là một điều tốt, nhưng chi phí để thực hiện lại quá cao, vượt khả năng của phần lớn các nhà cung cấp nhỏ.

Thành công về kỹ thuật số

Ngày nay, ông Băleanu và ông Simion vẫn điều hành các nhà cung cấp Internet quy mô nhỏ, là hai trong số chưa đến 300 nhà cung cấp độc lập còn tồn tại sau quá trình hợp nhất của ngành.

Hiện ba công ty lớn chiếm tới 98% thị trường, điều mà ông Băleanu cho rằng không có lợi cho hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, ông Simion cho rằng di sản của những mạng lưới khu dân cư tự phát thời kỳ đầu, cùng với việc Romania sớm triển khai mạng cáp quang tốc độ cao, vẫn có thể được nhìn thấy trong thành công về kỹ thuật số của Romania ngày nay.

Ông tin rằng những mạng lưới đó đã đặt nền móng cho ngành công nghệ phát triển mạnh mà Romania được biết đến ngày nay.

"Internet tốc độ cao của chúng tôi đã… thu hút các công ty công nghệ lớn đến Romania và mang lại hàng ngàn việc làm từ khắp nơi trên thế giới."