Ўзбекистон делегацияси Эронда. Эрон билан ҳамкорлик Тошкент учун хавфлими?

Published
Ўқилиш вақти: 3 дақ

Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирининг биринчи ўринбосари Баҳромжон Аълоев Эронда юқори даражали учрашувларни ўтказди. 17 август куни у Эрон ва Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирликлари ўртасидаги 8-давра сиёсий маслаҳатлашувларида қатнашиш учун Эрон пойтахтига келган.

Ташрифнинг энг юқори даражадаги учрашуви — Аълоевнинг Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи билан учрашуви бўлди. 18 августда эса Аълоев Эроннинг биринчи вице-президенти Али Нажафи Хошруди билан учрашди.

Эроннинг расмий IRNA агентлиги учрашувлар бўлганини хабар қилган, аммо муҳокама қилинган масалалар тафсилотини очиқламаган.

Бу оддий режали дипломатик ташрифдан бироз фарқли, чунки Эрон АҚШ билан якунига етмаган ҳарбий зиддияти туфайли оғир хавфсизлик вазияти ичида қолган. Ўзбекистон делегацияси Теҳронга келган пайтда Эрон ташқи сиёсатида хавфсизлик, минтақавий барқарорлик ва қўшни давлатлар билан муносабатлар марказий масалалардан бўлиб турибди.

Ўтган ҳафта савдо эмбарголари, активларни музлатиш ва денгиз блокадаси доирасида кемаларга қилинган ҳужумлар фонида Вашингтон Эронга нисбатан янги чекловлар тўлқинини жорий этиш режасини эълон қилди. Бу чоралар Эрон иқтисодиётини янада аниқроқ нишонга олади.

Аммо, Ўзбекистон вакили билан учрашувларда АҚШ билан зиддият ёки Эрон ядровий дастури муҳокама қилингани ҳақида хабар йўқ.

Бундан бир неча ҳафта олдин, 24 июль куни, Ўзбекистон ташқи ишлар вазири Бахтиёр Саидов ва Эрон ташқи ишлар вазири Ароқчи телефон орқали гаплашган эди. Улар минтақадаги сўнгги воқеалар ва икки томонлама муносабатларни муҳокама қилган, ҳамда ўзаро ҳамкорликни кучайтириш муҳимлигини таъкидлаган.

Skip Ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларимиз and continue readingИжтимоий тармоқлардаги саҳифаларимиз

End of Ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларимиз

17 августдаги Аълоев–Ароқчи учрашувини июль ойидаги вазирлар мулоқотининг давоми сифатида ҳам кўриш мумкин.

Skip Энг кўп ўқилган and continue reading
Энг кўп ўқилган

End of Энг кўп ўқилган

8-давра сиёсий маслаҳатлашувлари икки давлат Ташқи ишлар вазирликлари ўртасидаги давомий дипломатик механизм бўлиб, 7-давра 2024 йил январда Тошкентда ўтказилганди. Ўшанда томонлар икки давлат муносабатларининг ҳолати ва истиқболларини муҳокама қилган. Муҳим йўналишлар дея, хусусан, сиёсий ҳамкорлик, савдо-иқтисодий алоқалар, инвестициялар, ҳамда транспорт ва коммуникациялар соҳалари кўрсатилган эди.

Mehr News айниқса Ўзбекистон–Эрон транспорт алоқаларини ривожлантиришга алоҳида урғу берилганини ёзган эди. Аммо, ҳозирча расмий манбалар 8-давранинг кун тартибини тўлиқ эълон қилмаган.

Ўзбекистон учун Эроннинг стратегик аҳамияти

Эрон Ўзбекистон учун денгиз портларига чиқиш имконини берувчи муҳим йўналишлардан бири. Ўзбекистоннинг денгизга тўғридан-тўғри чиқиш имкони йўқ, шундай экан у Туркманистон ва Эрон орқали Форс кўрфазига чиқиш имкониятига эга.

Айниқса, Эроннинг Чобаҳор порти Ўзбекистоннинг Жанубий Осиё ва Ҳинд океанига чиқиш стратегиясида муҳимдир. Аммо, унинг хавфсизлиги қалтис вазиятда қолган.

17 июлда АҚШ кучлари Чобаҳор портига ҳаводан зарбалар бериб, ундаги тижорий кемаларни назорат қилувчи бир миноранинг қулашига сабаб бўлди. Бу порт қисман Ҳиндистон томонидан бошқарилади ва Афғонистон савдоси учун муҳим йўлакдир.

АҚШнинг Эронга қарши санкцияларидан Ўзбекистонга хавф борми?

Назарий жиҳатдан, Ўзбекистон АҚШнинг Эронга қарши санкциялари таъсирига тушиши мумкин, лекин Эрон билан савдо ёки дипломатик алоқа қилишнинг ўзи автоматик равишда АҚШ санкциясига олиб келмайди.

Хавф асосан Ўзбекистон компанияси, банки ёки давлатга қарашли тузилма АҚШ санкция режимида тақиқланган шахс, банк ё сектор билан муайян турдаги операция қилса пайдо бўлади.

Бугунда бу хавф янада ошган, чунки АҚШ ҳозирда Эронга нисбатан санкцияларни жуда фаол қўлламоқда. АҚШ Молия вазирлиги 2026 йил июль ойида ҳам Эроннинг молиявий ва логистика тармоқларига янги санкциялар киритган. Санкцияланганлар орасида Хитойдаги компаниялар ҳам бор.

АҚШ Молия вазирлигининг Хорижий активларни назорат қилиш бошқармаси (OFAC) қоидаларига кўра, айрим ҳолларда АҚШдан ташқаридаги банклар ҳам Эрон билан "аҳамиятли" молиявий операциялар қилгани учун санкция хавфига дуч келиши мумкин.

Ўзбекистон учун энг хавфли нуқта, афтидан – Чобаҳор.

Чобаҳор — Эроннинг Систон ва Балужистон вилоятида, Уммон денгизи соҳилида жойлашган океан порти. У Эроннинг Форс кўрфазидан ташқаридаги энг муҳим денгиз чиқиш нуқтаси ва Ўзбекистон каби денгизга чиқиш имкони йўқ давлатлар учун стратегик аҳамиятга эга.

Ўзбекистон Эрон орқали денгизга чиқиш ва Чобаҳордан фойдаланишга стратегик қизиқиш билдириб келган. Лекин Доналд Трамп 2025 йилда Эронга нисбатан санкция режимини яна кучайтирди ва Чобаҳор бўйича аввалги (Афғонистон тараққиётига боғлиқ) имтиёзларни ҳам бекор қилиш йўлига ўтди.

Демак, агар Ўзбекистон:

  • Чобаҳорда терминал ёки логистика объектига инвестиция қилса;
  • санкцияланган Эрон компанияси билан қўшма корхона тузса;
  • санкцияланган банк орқали ҳисоб-китоб қилса;
  • Эрон нефти/газига алоқадор операцияга киришса;
  • санкцияланган шахс ёки IRGC билан боғлиқ компаниялар билан ишласа,

АҚШнинг иккиламчи санкциялари (secondary sanctions) хавфи анча жиддий бўлади.

АҚШ одатда бутун давлатни эмас, конкрет компания, банк, шахс ёки тармоқни санкциялайди. Масалан, 2026 йилдаги янги чораларда Эрон билан боғлиқ транспорт, суғурта, молиявий воситачилик ва таъминот тармоқларидаги хорижий субъектлар нишонга олинган.

Аълоевнинг Теҳронга бориши ҳам сиёсий жиҳатдан АҚШ санкцияларини бузиш саналмайди. Дипломатик учрашув, сиёсий маслаҳатлашув ва икки давлат ўртасида иқтисодий ҳамкорликни муҳокама қилиш автоматик равишда OFAC санкциясини келтириб чиқармайди.

Аммо, ҳозирги максимал босим сиёсатида Вашингтон учинчи давлатлар ва уларнинг компанияларига ҳам иккиламчи санкцияларни қўлламоқда. Шу сабабли, Рейтерсга кўра, Тошкент учун асосий вазифа — Эрон билан ҳамкорликни сақлаган ҳолда санкцияланган банклар, компаниялар, шахслар ва тармоқлардан ҳуқуқий жиҳатдан узоқ туриш.