Bu saytning kamroq internet sarflaydigan, faqat matndan iborat versiyasini ko‘rmoqdasiz. Barcha suratlar va videolarni o‘z ichiga olgan saytning asosiy versiyasini ko‘ring.
O‘zbekiston delegatsiyasi Eronda. Eron bilan hamkorlik Toshkent uchun xavflimi?
O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirining birinchi o‘rinbosari Bahromjon A’loev Eronda yuqori darajali uchrashuvlarni o‘tkazdi. 17 avgust kuni u Eron va O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirliklari o‘rtasidagi 8-davra siyosiy maslahatlashuvlarida qatnashish uchun Eron poytaxtiga kelgan.
Tashrifning eng yuqori darajadagi uchrashuvi — A’loevning Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi bilan uchrashuvi bo‘ldi. 18 avgustda esa A’loev Eronning birinchi vitse-prezidenti Ali Najafi Xoshrudi bilan uchrashdi.
Eronning rasmiy IRNA agentligi uchrashuvlar bo‘lganini xabar qilgan, ammo muhokama qilingan masalalar tafsilotini ochiqlamagan.
Bu oddiy rejali diplomatik tashrifdan biroz farqli, chunki Eron AQSh bilan yakuniga yetmagan harbiy ziddiyati tufayli og‘ir xavfsizlik vaziyati ichida qolgan. O‘zbekiston delegatsiyasi Tehronga kelgan paytda Eron tashqi siyosatida xavfsizlik, mintaqaviy barqarorlik va qo‘shni davlatlar bilan munosabatlar markaziy masalalardan bo‘lib turibdi.
O‘tgan hafta savdo embargolari, aktivlarni muzlatish va dengiz blokadasi doirasida kemalarga qilingan hujumlar fonida Vashington Eronga nisbatan yangi cheklovlar to‘lqinini joriy etish rejasini e’lon qildi. Bu choralar Eron iqtisodiyotini yanada aniqroq nishonga oladi.
Ammo, O‘zbekiston vakili bilan uchrashuvlarda AQSh bilan ziddiyat yoki Eron yadroviy dasturi muhokama qilingani haqida xabar yo‘q.
Bundan bir necha hafta oldin, 24 iyul kuni, O‘zbekiston tashqi ishlar vaziri Baxtiyor Saidov va Eron tashqi ishlar vaziri Aroqchi telefon orqali gaplashgan edi. Ular mintaqadagi so‘nggi voqealar va ikki tomonlama munosabatlarni muhokama qilgan, hamda o‘zaro hamkorlikni kuchaytirish muhimligini ta’kidlagan.
End of Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz
17 avgustdagi A’loev–Aroqchi uchrashuvini iyul oyidagi vazirlar muloqotining davomi sifatida ham ko‘rish mumkin.
8-davra siyosiy maslahatlashuvlari ikki davlat Tashqi ishlar vazirliklari o‘rtasidagi davomiy diplomatik mexanizm bo‘lib, 7-davra 2024 yil yanvarda Toshkentda o‘tkazilgandi. O‘shanda tomonlar ikki davlat munosabatlarining holati va istiqbollarini muhokama qilgan. Muhim yo‘nalishlar deya, xususan, siyosiy hamkorlik, savdo-iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar, hamda transport va kommunikatsiyalar sohalari ko‘rsatilgan edi.
Mehr News ayniqsa O‘zbekiston–Eron transport aloqalarini rivojlantirishga alohida urg‘u berilganini yozgan edi. Ammo, hozircha rasmiy manbalar 8-davraning kun tartibini to‘liq e’lon qilmagan.
O‘zbekiston uchun Eronning strategik ahamiyati
Eron O‘zbekiston uchun dengiz portlariga chiqish imkonini beruvchi muhim yo‘nalishlardan biri. O‘zbekistonning dengizga to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqish imkoni yo‘q, shunday ekan u Turkmaniston va Eron orqali Fors ko‘rfaziga chiqish imkoniyatiga ega.
Ayniqsa, Eronning Chobahor porti O‘zbekistonning Janubiy Osiyo va Hind okeaniga chiqish strategiyasida muhimdir. Ammo, uning xavfsizligi qaltis vaziyatda qolgan.
17 iyulda AQSh kuchlari Chobahor portiga havodan zarbalar berib, undagi tijoriy kemalarni nazorat qiluvchi bir minoraning qulashiga sabab bo‘ldi. Bu port qisman Hindiston tomonidan boshqariladi va Afg‘oniston savdosi uchun muhim yo‘lakdir.
AQShning Eronga qarshi sanksiyalaridan O‘zbekistonga xavf bormi?
Nazariy jihatdan, O‘zbekiston AQShning Eronga qarshi sanksiyalari ta’siriga tushishi mumkin, lekin Eron bilan savdo yoki diplomatik aloqa qilishning o‘zi avtomatik ravishda AQSh sanksiyasiga olib kelmaydi.
Xavf asosan O‘zbekiston kompaniyasi, banki yoki davlatga qarashli tuzilma AQSh sanksiya rejimida taqiqlangan shaxs, bank yo sektor bilan muayyan turdagi operatsiya qilsa paydo bo‘ladi.
Bugunda bu xavf yanada oshgan, chunki AQSh hozirda Eronga nisbatan sanksiyalarni juda faol qo‘llamoqda. AQSh Moliya vazirligi 2026 yil iyul oyida ham Eronning moliyaviy va logistika tarmoqlariga yangi sanksiyalar kiritgan. Sanksiyalanganlar orasida Xitoydagi kompaniyalar ham bor.
AQSh Moliya vazirligining Xorijiy aktivlarni nazorat qilish boshqarmasi (OFAC) qoidalariga ko‘ra, ayrim hollarda AQShdan tashqaridagi banklar ham Eron bilan "ahamiyatli" moliyaviy operatsiyalar qilgani uchun sanksiya xavfiga duch kelishi mumkin.
O‘zbekiston uchun eng xavfli nuqta, aftidan – Chobahor.
Chobahor — Eronning Siston va Balujiston viloyatida, Ummon dengizi sohilida joylashgan okean porti. U Eronning Fors ko‘rfazidan tashqaridagi eng muhim dengiz chiqish nuqtasi va O‘zbekiston kabi dengizga chiqish imkoni yo‘q davlatlar uchun strategik ahamiyatga ega.
O‘zbekiston Eron orqali dengizga chiqish va Chobahordan foydalanishga strategik qiziqish bildirib kelgan. Lekin Donald Tramp 2025 yilda Eronga nisbatan sanksiya rejimini yana kuchaytirdi va Chobahor bo‘yicha avvalgi (Afg‘oniston taraqqiyotiga bog‘liq) imtiyozlarni ham bekor qilish yo‘liga o‘tdi.
Demak, agar O‘zbekiston:
- Chobahorda terminal yoki logistika ob’ektiga investitsiya qilsa;
- sanksiyalangan Eron kompaniyasi bilan qo‘shma korxona tuzsa;
- sanksiyalangan bank orqali hisob-kitob qilsa;
- Eron nefti/gaziga aloqador operatsiyaga kirishsa;
- sanksiyalangan shaxs yoki IRGC bilan bog‘liq kompaniyalar bilan ishlasa,
AQShning ikkilamchi sanksiyalari (secondary sanctions) xavfi ancha jiddiy bo‘ladi.
AQSh odatda butun davlatni emas, konkret kompaniya, bank, shaxs yoki tarmoqni sanksiyalaydi. Masalan, 2026 yildagi yangi choralarda Eron bilan bog‘liq transport, sug‘urta, moliyaviy vositachilik va ta’minot tarmoqlaridagi xorijiy sub’ektlar nishonga olingan.
A’loevning Tehronga borishi ham siyosiy jihatdan AQSh sanksiyalarini buzish sanalmaydi. Diplomatik uchrashuv, siyosiy maslahatlashuv va ikki davlat o‘rtasida iqtisodiy hamkorlikni muhokama qilish avtomatik ravishda OFAC sanksiyasini keltirib chiqarmaydi.
Ammo, hozirgi maksimal bosim siyosatida Vashington uchinchi davlatlar va ularning kompaniyalariga ham ikkilamchi sanksiyalarni qo‘llamoqda. Shu sababli, Reytersga ko‘ra, Toshkent uchun asosiy vazifa — Eron bilan hamkorlikni saqlagan holda sanksiyalangan banklar, kompaniyalar, shaxslar va tarmoqlardan huquqiy jihatdan uzoq turish.