ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

እቶም ኣፍላ መንእሰያት ቅድሚ ዓሰርተ መዓልቲ፡ ምውዳእ ፈተና ፍርቂ ዓመት ምኽንያት ብግባር ኣብ ሓደ እንዳ ለይታዊ ትልሂት ይዘናግዑ ነይሮም። ካብቶም ግዳያት ብዕደመ ዝነኣሰት፡ ጓል 13 ዓመት ህጻን ነይራ።


ንብዙሓት ዘንበዐ ስነ ስርዓት ቀብሪ ኣብ ለይታዊ ትልሂት ዝሞቱ ዕሸላት መናእሰይ

ዳመ ዲቦራ ጀምስ፡ ኣብ 40 ዓመታ ብመንሽሮ መዓንጣ’ያ ሞይታ፡ ሰብ ብዛዕባ መንሽሮ መዓንጣ ዘለዎ ኣፍልጦ ንኽዓቢ ኸኣ፡ ለይትን ቀትርን ሰብ ቀልቀሉ እንታይ ከምዝመስል ክርኢ ከምዘለዎ ትጉስጉስ ነይራ።
ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ፡ መንሽሮ መዓንጣ ኣዝዩ ግኑን ዓይነት መንሽሮ ኮይኑ፡ ሰብ ብዛዕባ እዚ ሕማም ንዝሓቶ ሕቶታት ክንምልስ ፈቲንና ኣለና።

መንሽሮ መዓንጣ፡ ብኸመይ ካብ ቀልቀል ኵነታትና ንፈልጥ?

እዚ ሕጂ ዝነግረኩም ዛንታ፡ ኣብ መወዳእታ ዘመነ ስልጣን ደርግ፡ ኣብ ወለጋ፡ ወረዳ ሆሮ ጉድሩ፡ ሻምቡ ኣብ ዝተባህለ ቦታ ዝጅምር ዛንታ ፍቕሪ ንእስነት፡ ምፍልላይ፡ ደግሲ ፍቕሪ፡ ሓዳርን፡ እንደገና ምፍልላይን እዩ።

ድሕሪ 20 ዓመታት ተራኺቦም ሓዳር ዝመስረቱ ፍቝራት፡ ንኻልኣይ ግዜ ደኣ እንታይ ፈለዮም? 

ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝርገሐን መልከፍትን ኮቪድ ብቐጻሊ ይውስኽ ከምዘሎ ፡እዋናዊ ኣሃዛት ቤት-ጽሕፈት ሃገራዊ ስታቲስቲክስ (ONS) ይሕብር ።

ኮቪድ፡ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ብቐጻሊ ይውስኽ ኣሎ

ምሸት ምሸት፡ 0.3 ሚሊ ሜትር ንውሓት ዘለዎም ፍጥረታት፡ ሓደሽቲ ነኳላት ቈርበትና ኣሊሾም ብምውጻእ ምስ መጻምዶም ይራኸቡ። 

ኣብ ገጽና ጾታዊ ርክብ ዝፍጽሙ ሓሳኹ

ካብ ዓለም ብዕድመ እቲ ዝነኣሰ መምህር ዮጋ ረያሽኒ ካብ ወዲ ኣርባዕተ ዕድመ ጀሚሩ ዮጋ ክተግብር ከምዝጀመረ እዩ ዝገልጽ። ካብ ግዜ ቁልዕነቱ ጀሚሩ ምስ ዮጋ ክቱር ፍቕሪ ዝሓደሮ ረያሽኒ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ናይ ባዕሉ ቤት ትምህርትን ካልኦት መድረኻትን ዮጋ ይምህር'ሎ።

"ዮጋ ርጉእን ትኩርን ንክኸውን'ዩ ዝሕግዘኒ" ረያሽኒ

ኣብታ ኣብዚ ቕነ ከቢድ ሙቐት እተተኣናግድ ዘላ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ብዙሓት ጽቡቕ ድቃስ ክድቅሱ ከምዘይከኣሉ የማርሩ ኣለዉ፡፡ እንተኾነ እዞም ዝስዕቡ ስጉምቲታ ዋላ ኣብ ሃሩር ጽቡቕ ድቃስ ንምድቃስ ዝሕግዙ እዮም ይብሉ ተመራመርቲ፡፡ 


ኣብ ውዑይ ኩነታት ኣየር ከመይ ክንድቅስ ንኽእል?

ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ካብ ዝውለዱ 800 ህፃናት፡ ኣብቲ ሓደ እዚ ፀገም ይኽሰት።ኣብ ኢትዮጵያ በብዓመቱ ኣስታት 5 ሽሕ ህፃናት እግሮም ተጠውዩ ይውለዱ። እዚ ኣሃዝ ካብ ናይጄርያ ቀፂሉ፡ ኣብ ኣፍሪካ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ዝስራዕ’ዩ።


ክድሕን እናተኻእለ ንስንክልና ዘቃልዕ ምጥዋይ እግሪ

 ኣብ ሓደሓደ ማእኸላት መራብሒ ደርሁ ሙሉእ ንሙሉእ ብዝበሃል መልክዑ ደርሁ ቀቲሉ ዝተብሃለ ዘይተፈለጠ ሕማም መንቀሊኡን እንታይነቱን ክሳብ ዝፍለጥ፡ ደርሁ፣ ጨቓውትን እንቁላሊሕን ካብ ዝተፈላለዩ ክልላት ምጓዓዝ ኣይከኣልን።

ኣብ ኢትዮጵያ ኣሽሓት ደርሁ ዝቐተለ ሕማምን ዝተገበረ ክልከላን

"ኣብቲ ግዜ ንወጻኢ ሃገር ክትከይድ ዕድል ምርካብ ሎተሪ ከም ምዕዋት እዩ ዝርአ ነይሩ። ነዚ ዕድል እዚ ረኺበ፡ ግን ከኣ ናይ ኣእምሮ ሕምምቲ ኮይነ ክምለስ እንከለኹ እቲ ዝስምዓኒ ጸቕጢ ቀሊል ኣይነበረን። ንዓይ ይዅን ንስድራ ቤተይ ዓቢይ ፀገም ኰይኑ እዩ ዝስምዓኒ ነይሩ፡" 

ስነኣእምሮኣዊ ምዝባዕ ክልተ ጫፍ ስምዒታት 

እታ ዝደኸመ ስርዓት ሕክምና ዘለዋ ሃገር፡ ንህዝባ ዝቐርብ ዓለም ለኻዊ ሓገዝ ክታበት ክትነጽግ ጸኒሓ እያ።

ሰሜን ኮርያ ለበዳ ዘይተፈለጠ ሕማም መዓንጣ ከምዝኣተዋ ኣፍሊጣ  

ኣብ ህንዲ ግዝኣት ማሃራሺትራ ዝርከቡ ማሕበረሰብ ዋሕዲ ማይ ስለዘጋጥሞም ኣብ ዒላታት ክዳፍኡ ልሙድ እዩ። 
ኣብተን ምምሕዳር እቲ ከባቢ ዘከፋፍለን ማይ ከኣ እቶም ጉልበተኛታት ተዳፊኦም ስለዝወስድዎ እቶም ብዕድመ ዝደፍኡ ሽማግለታትን ኣንስትን ኣመና ከምዝተጸገሙ ይግለጽ።

ብሰንኪ ዋሕዲ ማይ ኣብ ዒላታት ዝዳፍኡ ህንዳዉያን 

እቲ ቅድሚ 600 ዓመታት ተራእዩ ዝነበረ ሕማም ኣብ ኣውሮጳ፣ እስያን ሰሜን ኣፍሪቃን ብዓሰርተታት ሚልዮናት ዝቑፀሩ ሰባት ናብ ሞት ከምዘቃልዐ ይግለፅ።
ኣብ መፋርቕ 14 ክፍለዘመን ዘጋጠመ መቕሰፍቲ ጥዕና፡ ኣብ ታሪኽ ደቂሰብ ካብ ሞንጎ ዝተረኣዩ ኣዝዮም ዓበይቲ ክስተታት ሓደ ነይሩ።

ጠንቂ ‘ቲ ሚልዮናት ዝቐዘፈ ‘ጸሊም ሞት’ ከም ዝተረኽበ ተመራመርቲ ገሊጾም

ክኢላ መጥባሕቲ ኩሊትን ፕሮስተይት ከረጺትን ቱቦ ሽንቲን ዶክተር ፍጹም ሰሎሞን ግን፡ ፕሮስተይት ኣብ ትሕቲ ከረጺት ሽንቲ ዝርከብ፡ ፈሳሲ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ዘመንጩ ኣካል ምዃኑ ይሕብር። ኣስታት 70 ሚእታዊት እቲ ዝፈስስ ዘርኢ ከኣ ካብ ፕሮስተይት ከም ዝምንጩ እቲ ክኢላ የብርህ።

ደቂ ተባዕትዮ፡ ጸለምትን ደቀ-40ን ክፈልጥዎ ዝግባእ ዓይነት መንሽሮ

ወዲ 10 ዓመት ሉካስ፡ ካብ ኣዋርሕ ዘይበዝሕ ዕድመ ተሪፍዎ ከምዘሎ ሓካይም ክነግርዎ እንከለው ወለዱ፡ ወዶም ሓድሽ ኣገባብ ሕክምና መንሽሮ ክረክብ ብልዑል ተስፋ ይጽበዩ ኣለው።

ወዶም ብሓድሽ ኣገባብ ኣፋውሳ መንሽሮ ሓንጎል ክድሕን ተስፋ ጌሮም ዘለው ወለዲ

ኣብዚ ሰሙን ከካይዶ ወጢንዎ ንዝነበረ ሙዚቃዊ ምርኢት (ኮንሰርት) ዝሰረዘ ድምጻዊ ጀስቲን ቢበር ኣብ ገጹ መልመስቲ ከምዘጋጠሞ ኣፍሊጡ። 

ጀስቲን ቢበር፡ ገጹ መልመስቲ ከምዘጋጠሞ ኣፍሊጡ 

ማእከል ምቁጽጻርን ምክልኸልን ሕማማት ኣመሪካ፡ ነቲ ዝተገበረ ምምሕያሽ ን 90 መዓልቲታት ከምዝምርምሮ ዝተገለጸ ኮይኑ፡ ኣሉታዊ ሳዕቤን እንተተራእዩ ግና እቲ ምምሕዳር ብቕልጡፍ ስጉምቲ ከምዝወስድ ተገሊጹ፡፡

ኮቪድ፡ ኣመሪካ ንተጉዓዝቲ ውጽኢት ምርመራ ምሕታት ደው ክተብል እያ

ጓል 25 ዓመት ሶፊ ሳሮንጌ፡ ምስ ወለደት ድሕሪ ሰለስተ ወርሒ ናብ ስራሕ ምምላሳ፡ ጸጸት እዩ ዝስመዓ። ንውላዳ ከምቲ ዝምከር ንሽዱሽተ ወርሒ ጸባ ጡብ ክትህብ ኣይከኣለትን።

ደቀን ወይ ስረሐን ክመርጻ ዝግደዳ ዘለዋ ኣደታት 

ኣብ 2020፡ ብደረጃ ዓለም ኣስታት 23 ሚሊዮን ደቂ ኣንስትዮ ብመንሽሮ ጡብ ክሓማ እንከለዋ፡  ካብኣተን እተን 685 ሽሕ ከም ዝሞታ ሓበሬታ ውድብ ጥዕና ዓለም የመልክት። ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት፡ ኣስታት 7.8 ሚሊዮን ደቂ ኣንስትዮ ብመንሽሮ ጡብ ከም ዝሓመማ ክረጋገጽ እንከሎ፡ መንሽሮ ጡብ ዝበዝሐ ሰብ ብምጥቃዕ ቀዳማይ ደረጃ ክሕዝ ክኢሉ እዩ። ጓል ኣንስተይቲ ንእተዄንኪ፡ ኣብ ዝዀነ ክሊ ዕድመ እናሃለኺ መንሽሮ ጡብ ክትሓሚ ትኽእሊ ኢኺ።

መንሽሮ ጡብ ጠንቁ እንታይ'ዩ? ክፍወስከ ይኽእል ዶ?

እቲ ሓበሬታ ካብ ዚምባብወ ዝመንጨወ ኮይኑ፡ ሰባት ኣፃብዕቲ ኣእጋሮም ብኣዝዩ ዝለዓለ ዋጋ ይሸጡ ከምዘለዉ ይሕብር። እዚ ካብ ዚምባብወ ዝተበገሰ ሓበሬታ ኣብዚ እዋን ብፍላይ ኣብ ናይጀርያ ንቐልቢ ብዙሓት ዝሰሓበ ኮይኑ'ሎ።

'ኣፃብዕቲ እግሪ ይሽየጥ ኣሎ' ዝብል ሓበሬታን ሓቅነቱን?

ኣብ ኢትዮጵያ፡ መንሽሮ ሓደ ካብቶም ቀንዲ ጠንቂ ሞት ሰባት ዝኾኑ ኣርባዕተ ዘይተመሓላለፍቲ ሕማማት ምዃኑ ሚኒስተር ጥዕና ኢትዮጵያ ይገልጽ። ውድብ ጥዕና ዓለም’ውን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ከባቢ 60 ሽሕ ሰባት መንሽሮ ከምዝሓሙ ይነግር።

‘መንሽሮ ከም ዝሓመምኩ ምስተነገረኒ ተስፋ ቈሪጸ’

ሰባት ንገዛእ ርእሶም የታልሉ’ሞ ነቲ ዘታልልዎን ንነብሶም ዝሕስውዎን ባዕላቶም ንቕድም ይኣምንዎ። ስለምንታይ እዮም ግን ሰባት ንነብሶም ዘታልሉ? ወይ ከታልሉ ዘድልዮም? 

ሰባት ስለምንታይ እዮም ንርእሶም ዘታልሉ? መፍትሒኡ ኸ?

እቲ ሆስፒታል ብሰንኪ ስእነት መድሃኒትን እታወታት ሕክምናዊ ናውትን ኣገልግሎቱ ብኣግባቡ ንምሃብ እናተቛረጸ ከም ዝጸንሐ ዝገለጸ ቴክኒካል ሜዲካል ዳይሬክተር ዶክተር ክብሮም ገብረስላሰ፡ "ካብ ቀረባ ግዜ ናብዚ ድማ መደንዘዚ ዝኸውን መድሓኒት ስለ ዘየለ፡ ንሃንደበታዊ ሓደጋታት ጥራሕ እናሰራሕና ጸኒሕና" ኢሉ።

ሆስፒታል ዓይደር ኣገልግሎት ምሃብ ኣቋሪጹ

ብመሰረት እቲ ውጽኢት መጽናዕቲ፡ ደቂኣንስትዮ ስብሒ ሰብነተንን ፀቕጢ ደምን ንምንካይ ኣብ ሰዓታት ንጉሆ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ክገብራ ዶክተር ኣርሰሪዮ ይምዕድ።