ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ውድብ ጥዕና ዓለም ንመርመራ ድንግልና ስነ-ምግባራዊ ከምዘይኮነን ሳይንሳዊ ረብሓ ከምዘይብሉን ብምግላፅ እኳ እንተኹነኖ፡ እቲ ተግባር ግን ክሳብ ሕጂ ኢንዶነዥያ፣ ዒራቕን ቱርክን ዝርከብአን ብዙሓት ሃገራት እዩ ዝፍጸም።

ንኽምርዓዋ ናይ ድንግልና ምስክር ወረቐት ዘድልየን ደቂ ኣንስትዮ

ሓደ ሰብ፡ ዘይምለስ ምቍራጽ ስርዓተ ዑደት ደምን ስርዓተ ምስትንፋስን ወይ ዘይምለስ ምቍራጽ ኵሉ ስርሓት ምሉእ ሓንጐል እንተጋጢምዎ፡ ሞይቱ ክበሃል ከምዝኽል ሰብ ሞያ ጥዕና ይገልጹ። ኣብ ከምዚ ኵነታት ዝርከብ፡ ብዘይፍወስ ሕማም ዝሳቐ ወይ ዘይምለስ ዕውለት ዘጋጠሞ ሰብ ዩተነዢያ (euthanasia) ይግበረሉ እዩ። ዩተነዢያ፡ 'መሓሪ ቅትለት' ተባሂሉ’ውን ዝጽዋዕ ኰይኑ ብዘይ ቃንዛ ወይ ነቲ ኣርቲፊሻል ሕክምናዊ ሓገዝ ህይወት ብምቍራጽ ንኽመውቱ ምግባር ዘኽእል መስርሕ እዩ። 

ብዘይፍወስ ሕማም ተሳቕዩ፡ ህይወቱ ንኽትሓልፍ ዝተወሰነሉ ህጻን መን'ዩ? 

ቢቢሲ ምስ ዶክተር ዳናይት ብዛዕባ ሕማም ኵሊትን ጠንቅታቱን፡ ንመስርሕ ምጽራይ ደም ሰብነት (ድያሊሲስ)ን ምስኡ ዝተሓሐዝ ጕዳያትን ኣመልኪቱ ዘካየዶ ቃለ መጠይቕ።

ድያሊስስ እንታይ’ዩ - ብኸመይከ ይካየድ?

ደረጃ ኣገልግሎት ጥዕና ኤርትራ ብዓቕሚ ሰብን መሳርሒታትን ስለ ዝተዳኸመ፡ ሓደ ሓደ ሰባት ኣብ ኢትዮጵያ፡ ወይ ኣብ ሱዳን ኰይኖም ወደይ፡ ሓወይ፡ ኣደይ ከምኡ’ውን ኣቦይ ብኸቢድ ሓሚሙ ስለዘሎ ርድኡና ብምባል ብማሕበራዊ ሜድያ ሓገዝ ክሓቱ ይርኣዩ እዮም። ዝበዝሑ ካብቶም ሓገዝ ዝሓቱ ከኣ ነቲ ዝደልይዎ ሓገዝ ከይረኸቡ ከምዝተርፉን ኣብ ከቢድ ስቃይ ከምዝርከቡን ይግለጽ። 

ሕብረተሰብ ክሳብ መዓስ’ዩ ብሓገዝ ‘ጎ-ፋንድ-ሚ’ ክሕከም ዝኽእል?

ዛዕባ እርጋን ክለዓል እንከሎ መቸም ብዙሓት ሰባት ዘተኵሩሉ፡ ኣእዛኖም ዝተኽሉሉን ኣርእስቲ ምዃኑ መጽናዕትታት የመልክቱ። ምስኡ ተተሓሒዙ ድማ ብዙሓት ሰባት እርጋን ክለግቦም ስለዘይደልዩ እዩ፡ ይበሃል'ዩ። 
ኣብ ሕብረተሰብና’ኳ፡ “ወይዛ እርጋንየ ወይዛ እርጋንየ፡ ባዕላ እያ ‘ምበር ኣነስ ኣይደለኽዋን’የ!” ተባሂሉ ተደሪፉሉ እዩ። እዚ ኸኣ ብሓፈሻ ሰባት ንህይወት፡ ብጸጋ ንእስነትን ጥዕናን ክነብሩዋ ካብ ዘለዎም ክቱር ቃሕታ ህይወት ዝነቅል ምዃኑ ኣየከራኽርን። 
እርጋን ግን መዓስ እዩ ዝጅምር? ወይ’ውን ሓደ ሰብ መዓስ እዩ ኣሪጕ ዝበሃል?

‘ወይዛ እርጋነ. . .’ ፡ እርጋን ብኸመይ ነደንጕዮ?

ኣብ ኣፍሪቃ ብህይወት ናይ ምንባር ዕድል ብ10 ዓመት ወሲኹ

ኣብ ትግራይ ብሰንኪ ዝተነበረ ዘይእዉጅ ዕፅዋን ከበባን ነቶም ዝረኣዩ ዘለዉ ተላባዕቲ ሕማማት ኣገልግሎት ሕክምና ምሃብ ይዅን መድሃኒት ምቕራብ ኣይተኻእለን። ብፍላይ ኣንትራክስ (መገረም)፡ ሕማም ዓሶን ሕማም ዕቡድ ከልብን ካብቶም ኣብቲ ክልል ከቢድ ስግኣት ጥዕና ኰይኖም ዘለዉ ሕማማት ከምዝዀኑ ቤት ጽሕፈት ጥዕና ክልል ትግራይ ኣተሓሳሲቡ'ሎ።

ኣብ ትግራይ ከቢድ ስግኣት ጥዕና ዝፈጠሩ 3 ተላባዕቲ ሕማማት 

ብራዚልን ስጳኛን ንመጀመርታ ግዜ ብበዲዶ ህበይ ሰባት ከም ዝሞቱ ገሊጸን።

በዲዶ ህበይ፡ ንመጀመርታ ግዜ ካብ ኣፍሪቃ ወጻኢ ሰባት ብሰንኪ በዲዶ ህበይ ሞይቶም

ቢቢሲ ፊዩቸር ካብ ቅርጺ ‘ቍጽሪ ሸሞንተ’ ኣትሒዙ ብዛዕባ መበቈል "ጡብ ወዲ ተባዕታይ" ኣመልኪቱ ብዛዕባ ኣካላት ወድሰብ ዝበሃል ቅኑዕን ዘይቅኑዕን ዝጸንሐ ጽዋታት፡ ከም ሓዲስ ከም ዝቃነ ገይሩ'ሎ።

ብዛዕባ ኣካላትና ካብ ዝበሃሉ ሓሙሽተ 'ጽዋታት' እንታይ ንፈልጥ?

ኣብ ገማግም ወሽመጥ ሚሲሲፒ ኣብ ሓመድን ማይን ዘይተለምደ ግን ከኣ ሓደገኛ ዓይነት ባክተርያ ከም ዝረኸቡ ሰበ ስልጣን ጥዕና ኣሜሪካ ገሊጾም።

ኣሜሪካ፡ ኣብ ሚሲሲፒ ሓደገኛ ባክተርያ ተረኺቡ

ካብ 1980ታት ኣትሒዙ ምስ ኤችኣይቪ ዝነብር ዝነበረ ሓደ ሰብ ከም ዝሓወየ ሓኻይም ገሊጾም። እዚ ሰብ ካብ ኤችኣይቪ ዝሓወየ መበል ራብዓይ ሰብ ኰይኑ ኣሎ።

ድሕሪ 30 ዓመት ካብ ኤችኣይቪ ዝሓወየ ሰብ

ሳፋን ማርዋን ዝበሃላ ማናቱ፡ ንምፍልላየን ኣብ ሓደ  ሆስፒታል ዓዲ እንግሊዝ ኣዝዩ ፍሉይ ተኸታታሊ መጥባሕቲ ክግበረለን እንከሎ፡ ነቲ ሕክምናዊ መስርሕ ክከታተል ፍሉይ ዕድል ዝረኸበ፡ ቢቢሲ ነቲ ዛንታ ብኸምዚ ዝስዕብ የቕርቦ።

ብርእሲ ተጣቢቐን ዝተወልዳ ማናቱ፡ መወዳእታኡ እንታይ ኰና?

ኣብዚ ቐረባ ሰሙናት ኣህባይ በረኻ ኣብ ጃፓን መጥቃዕቲ ይፍጽሙ ከምዘለዉ ተገሊጹ። 

ኣህባይ በረኻ ጃፓን፡ ሰባት የጥቅዑ'ለው 

ዳይረክተር ጀነራል ውድብ ጥዕና ዓለም ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ እቲ ቫይረስ ኣብ 75 ሃገራት፡ ልዕሊ 16 ሽሕ ሰባት ለኺፉ ከምዘሎ ገሊጹ።

በዲዶ ህበይ፡ 'ዓለማዊ ስግኣት' ምዃኑ ወድብ ጥዕና ዓለም ኣዊጁ

ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን ብኮቪድ-19 ከም ዝተለኸፈን ኣብ ኋይት ሃውስ ተወሺቡ ከምዝርከብን ተገሊጹ።

ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን ብኮቪድ ተለኺፉ

ምጽራይ ኣስናን፡ ብሕዱር ሕማም ንኸይንጥቃዕ ከምኡ'ውን ጥዕና ኣስናንናን ግርጻንናን ንኽሕሎ ይሕግዝ። መብዛሕትና ግን፡ ኣስናንና ነጽርየሉ መገዲ ቅኑዕ ኣይኰነን። መብዛሕትና፡ ምጽራይ ኣስናን ካብ እዋን ቍልዕነትና ጀሚርና'ኳ እንተ ለመድናዮ፡ ምስ ዓበና እውን በቲ ቕኑዕ ኣገባቡ ኣይንገብሮን።

ዘይጸረየ ኣስናን ጠንቂ ሕዱር ሕማማት ምዃኑ ትፈልጡ'ዶ?

ኣብ ጋና ብሰንኪ ቫይረስ ማርበርግ ክልተ ሰባት ከምዝሞቱን እቲ ቫይረስ ከምዘለዎም ዝተጠርጠሩ 98 ሰባት ከምዝተወሸቡን ድሕሪ ምግላጹ፡ ረስኒ፡ ቃንዛ ጭዋዳታት፡ ውጽኣት፡ ተምላስን መብዛሕትኡ ግዜ ኸኣ ብሰንኪ ክቱር ምፍሳስ ደም ሞት ዘስዕብ ብርቱዕ ተመሓላላፊ ሕማም ከይላባዕ የስግእ ኣሎ።

ቫይረስ ማርበርግ እንታይ እዩ? ብኸመይከ ንከላኸሎ?

ጋና  ንመጀመርታ ግዘ ብቫይረስ ማርበርግ ዝተጠቕኡ ኽልተ ሰባት ከምዝረኸበት ኣረጋጊጻ። እዚ ማርበርግ ዝተባህለ ቫይረስ  ከም ቫይረስ ኢቦላ ሓያል ሕማም ርኽሰት ዘስዕብ ቫይረስ እዩ ።

ጋና ሓደገኛ ተላባዒ ቫይረስ ከምዝረኸበት ኣረጋጊጻ

ኢሰር ነኔር፡ መንሽሮ ቘርበት ከም ዘለዋ ክትፈልጥ እንከላ፡ ዕድመኣ ገና ኣብ መወዳእታ 20ታት እዩ ነይሩ።

‘ጸላም ስለዝዀንኩ መንሽሮ ቘርበት ዝሕዘኒ ኣይመስለንን ነይሩ' 

ኣብ ፓኪስታን እትነብር ኣፍሺን ጉል እትበሃል ጐርዞ ክሳዳ 90 ዲግሪ ሰንቲ ግሬድ ክጣመም ዝገብር ሳሕቲ ዘጋጥም ሕማም ነይሩዋ። ጕዳያ ናብ ሓንቲ ኣብ ህንዲ ትርከብ ሓኪም ክሳዕ ዝቐርብ ድማ ግቡእ ሕክምናኽትረክብ ተጸጊማ ነይራ። ጋዜጠኛ ቢቢሲ ኡርዱ ሪዝ ሶሄል እታ መንእሰይ ኣብ ደልሂ ህይወት ዘድሕን ሕክምና ንምርካብ ብዛዕባ ዝገበረቶ ጕዕዞ ጸብጻቡ ኣሎ።

ከሳዳ 90 ዲገሪ ዝተጠውየት መንእሰይ ብመጥባሕቲ ሓውያ

ኣብ መወዳእታኡ ናይ ገዛእ ርእሳ መጽናዕቲ ድሕሪ ምክያድ፡ ጓላ ንጭዋዳታት ናብ ኣዕጽምቲ ዝቕይር ሕማም ከምዘለዋ ተረዲኣ። 

ጭዋዳታት ናብ ኣዕጽምቲ ዝቕይር ሕማም 

ተመራመርቲ ኣመሪካ እቶም ኣብ መዛዘሚ ሰሙን ክብድ ዝበለ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ዝገብሩ ክሳብ ክንደይ ጽቡቕ ውጽኢት ከምዘመዝገቡ ንምፍላጥ ኣብ 350 ሽሕ ሰባት ን10 ዓመታት ክትትል ክገብሩ ፀኒሖም ኣለዉ።

ኣብ ቀዳመ-ሰንበት ዝግበር ፅዑቕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ብቑዓት ክንኸውን የኽእለና - መፅናዕቲ

ሽዑ እቶም ኣብ ኣሜሪካ ጆርጂያ ዝነብሩ ስድራቤቱ፡ ወዶም ንመዓልታዊ ዕማማት ህይወት ብዝሓሸ ኵነታት ክለምዶን ክነጥፈሉን ዝሕግዝ ሕክምና ንኽረክብ ብምሕሳብ  ናብ በዓል ሞያ ሕክምና ወሰድዎ። መድሃኒታት ብምሃብ እውን ፈቲኖምዎ፣ እንተኾነ እቲ ዝተኣዘዘ መድሃኒታት ኣብ ወዶም ቀጻሊ ሕማም መርዘን ርእሲ ምስ ኣኸተለ ከቋርጽዎ ተገዲዶም።

ምጕዳል ትኵርነት ንምፍዋስ ብሓኪም ዝእዘዝ ገይም ኮምፒተር 

ሕማም ፌስቱላ ብዝያዳ ኣብ ደቂ ኣንስተዮ ዝረአ ሕማም ከምዝኾነ  ዝግለጽ እኳ እንተኾነ ኣብ ደቂ ተባዕትዮን እውን ብብዝሒ ይረአ እዩ። እዚ ሕማም’ዚ ኣብ ሞንጎ ክልተ ክፋል ኣካለት ደቂ ሰባት ዝፍጠር ዘይንቡር ከም ካናለ/መትረብ ዝግለጽ ፈቓቕ እዩ።