Qaramada Midoobay oo sheegtay in dagaal-yahanno shisheeye ay huriyaan dagaalka Suudaan iyagoo sii maraya dalal ay Soomaaliya ka mid tahay

Hubka shisheeye, tignoolajiyadda milatari, dagaalyahannada iyo shabakadaha saadka ayaa gacan ka geysanaya sii socoshada colaadda Suudaan, waxayna kordhinayaan awoodda dhinacyada dagaallamaya ay u leeyihiin inay diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ku weeraraan goobo rayid oo ka fog goobaha dagaalka, sida ay Khamiistii sheegtay hawlgalka xaqiiqo-raadinta ee Qaramada Midoobay.

Dagaalka Suudaan, oo billowday Abriil 2023 kaddib loollan awoodda ah oo u dhexeeyay milatariga iyo Ciidamada Taageerada Degdegga ah (RSF), ayaa barakiciyay in ka badan 14 milyan oo qof, wuxuuna abuuray mid ka mid ah dhibaatooyinka bani'aadantinimo ee ugu xun dunida.

Warbixin ay soo saartay hawlgalka Qaramada Midoobay ayaa lagu sheegay in in ka badan 1,000 qof lagu dilay weerarro diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ah shantii bilood ee ugu horreysay 2026. Waxay labada dhinac ku eedeysay xadgudubyo culus oo ka dhan ah sharciga caalamiga ah ee bani'aadannimada iyo xuquuqda aadanaha, kuwaas oo la xiriira adeegsiga diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, iyadoo qaar ka mid ah falalkaas ay gaari karaan heer dembiyo dagaal.

RSF iyo milatariga Suudaan ayaan si degdeg ah uga jawaabin codsiyo ay Reuters u dirtay si ay uga hadlaan eedeymaha. Labada dhinac ayaa hore u diiday eedeymaha xadgudubyada.

Howlgalka Qaramada Midoobay ayaa sheegay in baarayaashu ay heleen sababo ay ku rumaysan yihiin in shabakad ay ku lug leeyihiin shakhsiyaad iyo hay'ado ku sugan Imaaraadka Carabta, Chad, Liibiya iyo Soomaaliya ay RSF u soo gudbisay hub, qalab, taageero saadka ah, tababar iyo shaqaale ajaanib ah.

Waxay sheegtay in ilaa 2,000 oo qandaraasleyaal Colombian ah ay gacan ka geysteen howlgelinta iyo dayactirka nidaamyada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo hub kale oo casri ah oo ay isticmaasho RSF. Qaar ka mid ah qandaraasleyaashaas ayaa joogay intii lagu jiray howlgalladii ka dhacay agagaarka magaalada Al-Fashir ee Darfur, oo ay RSF qabsatay Oktoobar 2025. Qaramada Midoobay ayaa hore u sheegtay in dilalkii baahsanaa ee halkaas ka dhacay ay lahaayeen astaamo muujinaya xasuuq.

Imaaraatka Carabta ayaa si joogto ah u beeniyay eedeymaha ah inuu taageero militari siiyo RSF. Ergada diblomaasiyadeed ee Imaaraadka ee Geneva ayaa mar kale ku celisay mowqifkaas, iyadoo sheegtay inay "ka go'an tahay wada-hadal furan oo wax-ku-ool ah oo ay la yeelato Hawlgalka Xaqiiqo-raadinta."

Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay si dhab ah u qaadatay eedeymaha ku jira warbixinta. Waxay sheegtay inaysan oggolaan in dhulkeeda, hawadeeda ama dekedaheeda ay u adeegsadaan dhinacyada colaadda ujeeddooyin militari, balse waxay intaas ku dartay in ay jireen "daldaloollo" ku yimid xog-wadaagga u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada.

Colombia ayaa baarayaasha u sheegtay inay ka soo horjeeddo calooshood-u-shaqaystenimada, isla markaana ay qaadday tallaabooyin wax looga qabanayo ka-qaybgalka muwaadiniinta Colombia ee colaadaha ka socda dalal shisheeye.

Danjiraha ergada Chad ee Geneva, Makaila Ahmad, ayaa Reuters u sheegay in dhammaan eedeymaha loo jeediyay dalkiisa ay yihiin kuwo aan sal lahayn. Wuxuu mar kale xaqiijiyay dhexdhexaadnimada Chad ee colaadda Suudaan, isagoo sheegay in dalkiisu uu dadaallo muhiim ah ku bixinayo sugidda xudduudihiisa iyo ka hortagga tahriibinta hubka.

Ergada Liibiya ee Geneva, oo matasha dowladda caalamku aqoonsan yahay ee fadhigeedu yahay Tripoli, ayaan si degdeg ah uga jawaabin codsi ay Reuters u dirtay si ay uga hadasho arrintan.

Dagaalka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn

Howlgalka xaqiiqo-raadinta ee Qaramada Midoobay ayaa sheegay in baaritaankiisa ku saabsan taageerada dibadda ee la siiyo milatariga Suudaan uu weli ku jiro marxalad hore, balse uu helay caddeymo muujinaya in diyaaradaha dagaalka ee aan duuliyaha lahayn iyo rasaasta wareegta ee hawada ku hakata ka hor inta aysan bartilmaameedka garaacin, kuwaas oo dibadda laga keenay, ay si weyn u kordhiyeen awoodda milatariga ee weerarrada masaafada dheer.

Waxay sheegtay in qaar ka mid ah hubkan loo adeegsaday weerarro lagu qaaday goobo rayid ah, oo ay ku jirto Suuqa Yabus ee gobolka Blue Nile.

Warbixintu waxay sheegtay in kordhinta masaafada ay drones-ku gaari karaan, muddada ay hawada ku sii jiri karaan iyo awoodahooda sii casriyeysan ay u suurtageliyeen milatariga Suudaan iyo RSF inay weerarro ka fuliyaan meelo aad uga fog jiidaha hore ee dagaalka. Caddeymahana waxay muujinayaan in labada dhinacba ay fuliyeen weerarro diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ah oo sababay dhimashada rayid isla markaana waxyeelleeyay isbitaallo, iskuullo, suuqyo iyo goobaha ay ku nool yihiin dadka barakacayaasha ah.

Intii u dhexeysay May iyo Luulyo 2026, weerarro isdaba joog ah oo ay RSF ku qaadday diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ayaa waxyeello gaarsiiyay xarumaha korontada iyo shidaalka ee magaalada El Obeid, caasimadda gobolka Waqooyiga Kordofan. Magaaladaasi waxay gacanta ku haysay ciidanka dowladda, iyadoo cadaadiska RSF uu sii xoogeysanayay bishii Juun ee sanadkan.

Weerarradaasi waxay carqaladeeyeen adeegyada biyaha, caafimaadka, gaadiidka iyo adeegyo kale oo aasaasi ah oo ka jiray magaalada, taas oo horeba ula tacaalaysay xaalad adag iyo go'doomin qayb ahaan ah.

Kiisaska lagu xusay warbixinta waxaa ka mid ahaa weerarro ay ciidamada dowladda geysteen, kuwaas oo baarayaashu sheegeen inay ku dhinteen ugu yaraan 70 qof gudaha Isbitaalka Waxbarashada ee Ad-Da'ein ee Bariga Darfur.

Hawlgalka Qaramada Midoobay ayaa mar kale ku celiyay baaqiisa ku aaddan in si adag loo dhaqan-geliyo cunaqabataynta hubka ee gobolka Darfur, wuxuuna Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ku boorriyay inuu cunaqabatayntaas ku fidiyo guud ahaan dalka Suudaan.