«روزگاری هامون»؛ اگر آبی برسد...

توضیح ویدئو، چشم‌ به‌ راه آب؛ «روزگاری هامون»
منتشر شده در
زمان مطالعه: ۴ دقیقه

هامون تنها یک دریاچه نیست. هامون بخشی از تاریخ، فرهنگ و زیست مردمانی است که نسل‌ها زندگی خود را در کنار این تالاب شکل داده‌اند. سرزمینی که روزگاری با آب، صیادی، کشاورزی و رفت‌وآمد ساربانان معنا پیدا می‌کرد، امروز با چهره‌ای متفاوت شناخته می‌شود.

رسانه‌های ایران در بهار امسال خبر دادند که در پی بارش‌ها در منطقه سیستان و بلوچستان، دریاچه هامون بار دیگر آبگیری شده و این دریاچه پس از ۱۲ سال (از سال ۱۳۹۳) به سطحی از آب رسیده که امکان استفاده مجدد از آن، از جمله قایق‌سواری، فراهم شده است.

دریاچه هامون سومین دریاچه بزرگ ایران پس از دریاچه خزر و دریاچه ارومیه است و بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین ایران محسوب می‌شود. وسعت کل هامون‌ در زمان پرآبی ۵۶۶۰ کیلومتر مربع بوده است که از این مقدار ۳۸۲۰ کیلومتر مربع از آن در خاک ایران قرار دارد.

خشک شدن بخش اعظم این تالاب، علاوه براینکه منجر به از بین رفتن یک پهنه آبی شده، زندگی هزاران نفر از ساکنان این منطقه را تحت تاثیر قرار داده و یکی از مهمترین بحران‌های زیست‌محیطی ایران را رقم زد.

نمایی از فیلم «روزگاری هامون»
توضیح تصویر، نمایی از فیلم «روزگاری هامون»

مستند «روزگاری هامون» تلاشی است برای ثبت این فاجعه زیست محیطی و روایت سرگذشت مردمی که پیامدهای آن را به‌طور مستقیم تجربه کرده‌اند. روزگاری این منطقه یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های ایران به شمار می‌رفت.

این فیلم که سال ۱۳۹۷ ساخته و تصویری از آن زمان هامون و مردمانش را ارایه می دهد، می کوشد مخاطب را به قلب منطقه سیستان ببرد. فیلم با نگاهی نزدیک و بی‌واسطه، شرایط تالاب هامون و اثرات خشکی آن بر زندگی ساکنان منطقه را به تصویر می‌کشد.

دوربین در میان روستاهای کم‌جمعیت، قایق‌های از کار افتاده و زمین‌های ترک‌خورده حرکت می‌کند و تصویر روشنی از تغییرات گسترده‌ای ارائه می‌دهد که در سال‌های اخیر رخ داده است.

این مستند به دنبال ارائه گزارش‌های آماری نیست ولی بر تجربه انسانی این بحران تمرکز دارد و نشان می‌دهد چگونه کاهش منابع آبی، معیشت، مهاجرت و آینده ساکنان این منطقه را تحت تأثیر قرار داده است.

نمایی از فیلم «روزگاری هامون»
توضیح تصویر، نمایی از فیلم «روزگاری هامون»

از مهم‌ترین ویژگی‌های فیلم، نگاه شاعرانه آن به یک مسئله محیط‌زیستی است. اثر بدون اتکا به روایت‌های پرحجم و توضیحات اضافی، از ظرفیت تصویر برای انتقال مفاهیم بهره می‌گیرد. قاب‌های گسترده از چشم‌اندازهای خشک، سکوت حاکم بر طبیعت و حضور انسان‌هایی که با پیامدهای این وضعیت زندگی می‌کنند، فضایی تأمل‌برانگیز خلق کرده است.

فیلم در ساختار بصری خود نیز رویکردی مینی‌مال دارد و تلاش می‌کند با کمترین واسطه، مخاطب را در برابر واقعیت قرار دهد. این شیوه باعث شده «روزگاری هامون» علاوه بر ارزش مستندنگارانه، اثری تأثیرگذار از منظر هنری نیز باشد و در کنار نمایش یک بحران زیست‌محیطی، توجه مخاطب را به رابطه عمیق میان انسان، آب و سرزمین جلب می‌کند.

  • یادداشت کارگردان

همواره هامون و کوه خواجه؛ این سنگ سیاه بزرگ جا گرفته در میان آن، در اسطوره ها و باورهای ایرانیان جایگاه ویژه‌ای داشته است. چرا که هامون همان سرزمینی است که از آن اوشیدار یا همان منجی آخر الزمان زاده خواهد شد. دختری از آن سرزمین در هنگام بهار چند روزی را پا برهنه در میان تالاب هامون به انتظار می‌نشیند تا طبیعت او را بارور کند و اوشیدار را باردار شود.

تا همین نیم قرن پیش اهالی محلی هامون و سیستان  این مراسم را به جا می‌آوردند و به هنگام بهار زیباترین دختران‌شان را با زیباترین جامه‌ها انتخاب می‌کردند و به میان آب تالاب رهسپار می‌کردند تا یکی شان منجی را باردار شود و در این مدت شب و روز از آن دخترکان مراقبت می‌کردند.

آری هامون و سیستان چنین سرزمینی است. آمیخته با اسطوره و باورهای باستانی و کهن. سرزمینی چنین بارور و اصیل اینک از بی‌آبی و  گرد و غبار  بادهای محلی رنج می‌برد و در حال خالی شدن از سکنه است. چرا که در آن آبی نیست و زندگی نیست.

سرزمینی که فراموش شده است و اینک با لبانی تشنه و بی ‌رمق به آسمان شب چشم دوخته است تا بار دیگر درخشش ستاره مسیح را به یاد آورد و از  آن دم مسیحایی جانی دوباره گیرد.

محمد احسانی؛ فیلمساز - پوستر فیلم «روزگاری هامون»
توضیح تصویر، محمد احسانی؛ فیلمساز - پوستر فیلم «روزگاری هامون»
  • معرفی کارگردان

محمد احسانی، متولد ۱۳۵۲ در تبریز و دانش‌آموخته رشته ادبیات انگلیسی است. او از سال ۱۳۸۲ فعالیت حرفه‌ای خود را در حوزه مستندسازی آغاز کرد و تاکنون آثار متعددی در قالب فیلم‌های مستند و داستانی ساخته است. بسیاری از فیلم‌های او در جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی به نمایش درآمده و جوایز و موفقیت‌های مختلفی را برایش به همراه داشته‌اند. احسانی در سال‌های ابتدایی فعالیت خود بیشتر به موضوعات اجتماعی، تاریخی و مردم‌شناسی می‌پرداخت، اما در ادامه مسیر حرفه‌ای‌اش توجه ویژه‌ای به مسائل محیط‌زیستی نشان داد. حاصل این رویکرد، آثاری است که میان دغدغه‌های اجتماعی و چالش‌های زیست‌محیطی پیوند برقرار می‌کنند و مستند «هامون» یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های این نگاه در کارنامه فیلمسازی او به شمار می‌آید.

نمایی از فیلم «روزگاری هامون»
توضیح تصویر، نمایی از فیلم «روزگاری هامون»
  • تحلیل فیلم:

گفت‌وگوی حسن صلح جو با کاوه مدنی؛ مدیر موسسه آب، محیط زیست و بهداشت سازمان ملل درباره فیلم «روزگاری هامون» را اینجا ببینید.

توضیح ویدئو، چشم‌ به‌ راه آب؛ «روزگاری هامون»
  • ساعات پخش برنامه به وقت ایران

جمعه ۹ شب

شنبه ۱۲:۰۰ ظهر

یکشنبه ۱۱:۳۰ شب

سه‌شنبه ۱۰:۰۰ صبح

چهارشنبه ۱۱:۳۰ شب

تکرار جمعه ۱:۰۰ بامداد

تکرار جمعه ۱:۰۰ بعدازظهر

  • مشاهده برنامه از طریق وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی

این فیلم در ساعات اعلام شده در جدول فوق از طریق کلیک بر روی اینجا، لینک پخش زنده تلویزیون وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی

و یا اینجا، لینک پخش زنده تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی در کانال بی‌بی‌سی فارسی در یو‌تیوب نیز قابل مشاهده است.

  • آرشیو برنامه‌های آپارات

برای دسترسی به صفحات برنامه‌های گذشته آپارات روی اینجا کلیک کنید.

  • تماس با برنامه

می توانید از طریق راه‌های ارتباطی زیر با ما تماس بگیرید:

- آدرس پست الکترونیک برنامه آپارات: aparat@bbc.co.uk

- آدرس فیس بوک برنامه آپارات: https://www.facebook.com/bbcpersiantv