ناوهای هواپیمابر آمریکا چه ظرفیتهایی ایجاد میکنند و چه محدودیتهایی دارند؟

منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, سعید جعفری
- شغل, روزنامهنگار
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۸ دقیقه
با تایید خروج ناو هواپیمابر جورج واشنگتن در ۱۸ نوامبر، شمار ناوهای هواپیمابر آمریکا در نزدیکی ایران دوباره به دو فروند رسید. با این حال، همپوشانی کوتاهمدت حضور ناوهای تئودور روزولت، جورج واشنگتن و جورج اچ. دبلیو. بوش، برای چند روز سه فرودگاه شناور با دهها جنگنده و شناور همراه را در اختیار واشنگتن قرار داد؛ نیرویی که میتوانست هم امکان حملات بیشتری را فراهم کند و هم در مقابله با پاسخ احتمالی ایران به کار بیاید.
حضور همزمان این سه ناو با جابهجایی نیروهای آمریکایی همراه بود و همین دوره کوتاه، فرصتی برای بررسی توان این مجموعه فراهم میکند؛ از تعداد هواپیماها و پروازهایی که میتوانند انجام دهند تا نقش شناورهای همراه در دفاع موشکی و محدودیتهایی که با اضافه شدن یک ناو برطرف نمیشوند. اما این افزایش توان در عمل چقدر است و چه مقدار از ظرفیت ناوگروهها باید صرف حفاظت از نیروها و پشتیبانی از خود آنها شود؟
پاسخ به این پرسش احتمالا به مولفههای متفاوتی از جمله ترکیب هواپیماها، شناورهای همراه، ماموریت این ناوها و البته پشتیبانی عملیاتی بستگی دارد؛ عواملی که تعیین میکنند چه بخشی از نیروی تازه برای حمله، دفاع یا ادامه عملیات در روزها و هفتههای بعد قابل استفاده خواهد بود.
ترکیب نیروهای همراه ناوهای هواپیمابر چیست؟
هر سه ناو حاضر در این همپوشانی از کلاس «نیمیتز» بودند و گزارشهای منتشرشده محل فعالیتشان را دریای عرب نشان میداد، نه خلیج فارس. این ناوهای دارای پیشران هستهای، با عرشه پرواز، آشیانه، کارگاههای تعمیر و انبارهای سوخت و مهمات، امکان استقرار یک یگان هوایی را در دریا فراهم میکنند.
در معرفی رسمی ناوهای این کلاس، از توانایی میزبانی از حدود ۶۰ هواپیما و بالگرد یا بیشتر صحبت میشود، هرچند همه آنها جنگنده نیستند و علاوه بر آن تعداد هواگردهای همراه نیز با شمار هواپیماهای آماده پرواز در هر لحظه تفاوت دارد.
ظرفیت حمل ناوهای کلاس نیمیتز در برخی مشخصات رسمی بیش از ۹۰ هواپیما و بالگرد اعلام شده، اما تعداد هواگردهایی که در ماموریت همراه دارند معمولا کمتر است و به ترکیب یگان هوایی بستگی دارد. با مبنا قرار دادن یگانهای متعارف حدودا ۷۰ فروندی، سه ناو میتوانند در مجموع حدود ۲۱۰ هواگرد همراه داشته باشند.
جنگندههای سوپر هورنت بخش اصلی نیروی تهاجمی این مجموعهاند و ناوهای جورج واشنگتن و تئودور روزولت، اسکادرانهای اف۳۵سی هم همراه داشتند. در کنار آنها، هواپیماهای گرولر برای جنگ الکترونیک و اخلال در سامانههای دشمن و هواپیماهای هاوکآی برای هشدار زودهنگام و هماهنگی عملیات به کار میروند؛ بالگردها نیز ماموریتهایی از مقابله با زیردریایی تا جستوجو و نجات دارند.
در ارزیابیهای رسمی، برای هر ناو کلاس نیمیتز ظرفیت حدود ۱۲۰ سورتی پرواز در روز در عملیات مستمر در نظر گرفته شده که جمع آن برای سه ناو به حدود ۳۶۰ سورتی میرسد؛ هر سورتی نیز به معنای یک نوبت پرواز یک هواگرد است. با این حال، تحقق این ظرفیت به فاصله ماموریت، آمادگی هواپیماها، وضعیت دریا و تامین سوخت و مهمات بستگی دارد. ضمن اینکه بخشی از پروازها نیز برای دفاع هوایی، شناسایی، جنگ الکترونیک یا سوخترسانی انجام میشود.
عبدالرسول دیوسالار، استاد دانشگاه کاتولیکا میلان و پژوهشگر ارشد موسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم، سیپری، معتقد است تمرکز نیرو امکان افزایش سریع شدت عملیات را فراهم میکند. او به بیبیسی فارسی میگوید حضور ناوگروههای آمریکایی به این کشور امکان میدهد در زمانی بسیار کوتاه عملیات تهاجمی سنگینی انجام دهد و همزمان، با استفاده از سامانههای پدافندی ایجیس، توان دفاع ضدموشکی خود را تقویت کند.

منبع تصویر، Getty Images
چرا نقش دفاعی ناوگروهها اهمیت دارد؟
گزیدهای از مهمترین خبرها، گزارشهای میدانی و گفتوگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.
اینجا مشترک شوید
پایان % title %
همراه ناو هواپیمابر، مجموعهای از شناورهای رزمی فعالیت میکنند که بعضی از آنها به سامانه «ایجیس» مجهزند؛ سامانهای که رادار، فرماندهی و تسلیحات را برای شناسایی و مقابله با تهدیدهای هوایی به هم متصل میکند. شناورهای مجهز به نسخه دفاع موشکی آن، با تسلیحات مناسب، توان رهگیری برخی موشکهای بالستیک را هم دارند.
این ناوگروهها علاوه بر افزایش توان هجومی ارتش آمریکا، میتوانند در بخش پدافندی و مقابله با حملات احتمالی نیز نقش داشته باشند. از زمان آغاز جنگ زمستان سال گذشته، ایران بارها پایگاههای آمریکا در منطقه را مورد هدف قرار داده است. هرچند برآورد دقیقی از میزان این خسارتها منتشر نشده، گزارشهای رسانهای و برخی اظهارات مقامهای آمریکایی به آسیب دیدن بخشی از این زیرساختها اشاره کردهاند.
سیانان پنجم مارس گزارش داد رادار یک آتشبار آمریکایی تاد در اردن ظاهرا منهدم شده و ایبیسی نیز ۱۸ مارس از اصابت به دستکم ده محل استقرار رادار آمریکا و متحدانش خبر داد، هرچند میزان خسارت همه آنها روشن نبود. سخنگوی پنتاگون در پاسخ به سیانان گفت: «به دلایل امنیت عملیاتی، درباره وضعیت قابلیتهای مشخص در منطقه اظهارنظر نمیکنیم.»
سیانان همچنین در سپتامبر به نقل از بازرس کل پنتاگون و اطلاعات سنتکام گزارش داد که از آغاز جنگ تا پایان ژوئن، صدها ساختمان و سازه در پایگاههای آمریکا در هشت کشور منطقه آسیب دیده یا تخریب شدهاند. هانگ کائو، سرپرست وقت وزارت نیروی دریایی آمریکا، نیز درباره تاسیسات این نیرو در بحرین گفته بود ایران آنها را «بهشدت ویران کرده» است، با این حال، این گزارشها تصویر روشنی از میزان توان پدافندی باقیمانده یا ظرفیتهای بازسازیشده آمریکا تا زمان استقرار جدید ناوها ارائه نمیکنند.
عبدالرسول دیوسالار با اشاره به همین آسیبهایی که در این مدت به پایگاههای آمریکا وارد شده است، تاکید دارد که حضور این ناوهای هواپیمابر میتواند به تواناییهای ایالات متحده در دفاع در برابر حملات موشکی و پهپادی کمک کند: «به نظر من مشکل آمریکاییها سر حجم آفند نیست، مشکل سر حجم پدافند است و بنابراین در ورود این ناوگروهها، بیش از اهمیت آفندی باید به اهمیت پدافندی توجه کرد، چون توان پدافندی آمریکا در منطقه در پی حملات ایران به پایگاههای ایالات متحده در کشورهای مختلف منطقه آسیب دیده است.»
هرچند توان رهگیری هر شناور به موقعیت، تجهیزات و موجودی موشکهایش وابسته است اما به هر ترتیب در صورتی که ایالات متحده قصد داشته باشد جنگ تازهای را علیه ایران آغاز کند، علاوه بر توان آفندی، میتواند از حمایت پدافندی این ناوها هم استفاده کند. در نتیجه حتی اگر هدف افزایش حضور نظامی فراهم کردن گزینههای تهاجمی باشد، حفاظت از نیروها در برابر پاسخ احتمالی نیز بخشی از همان آمادگی است؛ موضوعی که عبدالرسول دیوسالار آن را دلیل توجه بیشتر به نقش دفاعی ناوگروهها میداند.

منبع تصویر، Getty Images
تمرکز نیروها چه سابقهای دارد؟
حضور همزمان چند ناو هواپیمابر در یک صحنه عملیاتی سابقه طولانی دارد و بارها در نقاط مختلف جهان تکرار شده است. در جریان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، شش ناو آمریکایی در عملیات مشارکت داشتند. هواپیماهای بالثابت آنها در طول جنگ بیش از ۱۸ هزار پرواز انجام دادند که البته تمام آنها نقش بمباران را برعهده نداشتند.
در جنگ علیه افغانستان در اکتبر ۲۰۰۱، حملات آمریکا به این کشور با حضور ناوهای هواپیمابر اینترپرایز و کارل وینسون آغاز شد و تئودور روزولت نیز همان ماه به آنها پیوست؛ در ادامه، ناوهای حاضر معمولا عملیات را میان شیفتهای روز و شب تقسیم میکردند تا پروازها در تمام ساعات شبانهروز ادامه یابد.
در آن زمان، بعضی مأموریتها تا ده ساعت طول میکشید و هر یگان هوایی بهطور متوسط روزانه ۳۰ تا ۴۰ سورتی رزمی انجام میداد. اتکای این پروازها به سوخترسانهای آمریکایی و بریتانیایی مستقر در منطقه نیز نشان میداد که داشتن چند عرشه پرواز، نیاز عملیات دوربرد به پشتیبانی زمینی را از میان نمیبرد.
در آغاز حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ نیز پنج گروه ناو مشارکت داشتند که سه گروه در خلیج فارس و دو گروه در مدیترانه مستقر بودند. چنین آرایشی امکان عملیات از دو پهنه دریایی را فراهم میکرد، هرچند هماهنگی پروازها و تامین سوخت همچنان از مسائل مهم اجرای ماموریت بود.
در دوره افزایش تنش با ایران در سال ۲۰۱۲ نیز حفظ حضور دو ناو هواپیمابر برای واشنگتن اهمیت داشت؛ پنتاگون در ژوئیه اعلام کرد ناو هواپیمابر استنیس چهار ماه زودتر اعزام میشود تا خروج اینترپرایز باعث کاهش شمار ناوها نشود. مقامهای آمریکایی این تصمیم را صرفا مرتبط با ایران نمیدانستند و ناوهای مستقر در دریای عرب، پشتیبانی از عملیات افغانستان را نیز بر عهده داشتند؛ هرچند برخی ناظران در آن زمان استدلال میکردند این حضور پررنگ میتوانست در عمل به عنوان پشتوانهای برای مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا در عمان عمل کند.
حضور سه ناو همیشه هم به جنگ منتهی نشده است و در نوامبر ۲۰۱۷، ناوهای هواپیمابر نیمیتز، رونالد ریگان و تئودور روزولت برای رزمایش مشترک در غرب اقیانوس آرام گرد هم آمدند؛ نمونهای که نشان میدهد هدف و مدت استقرار در تفسیر این آرایش اهمیت دارد.
در جنگ دوازده روزه ژوئن ۲۰۲۵، گزارشهای تاییدشده از حضور ناوهای هواپیمابر کارل وینسون و سپس نیمیتز در منطقه حکایت داشت و جرالد فورد نیز در روز ۲۴ ژوئن از آمریکا راهی اروپا شد. اما در جریان جنگ سال ۲۰۲۶، ورود ناوجورج اچ. دبلیو. بوش در آوریل، در کنار آبراهام لینکلن و جرالد فورد، شمار ناوهای حاضر در حوزه فرماندهی مرکزی آمریکا را به سه رساند.

منبع تصویر، Getty Images
چه محدودیتهایی با ناو بیشتر برطرف نمیشود؟
هرچند عرشه اضافی امکان پروازهای بیشتری فراهم میکند، فاصله تا محل ماموریت بر مدت پرواز، مصرف سوخت و زمان لازم برای آمادهسازی دوباره هواپیما اثر میگذارد. افزایش تعداد ناوها بدون تامین سوخترسان، مهمات، قطعات و نیروی آماده، لزوما به افزایش متناسب عملیات منجر نمیشود.
پیشران هستهای نیاز کشتی به سوخت معمول برای حرکت را برطرف میکند، اما هواپیماها همچنان سوخت مصرف میکنند و هزاران نفر خدمه نیز به تدارکات نیاز دارند. ناوهای پشتیبانی و مسیرهای تامین، بخشی از توان حفظ عملیاتاند و با طولانی شدن ماموریت، اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
عبدالرسول دیوسالار نیز افزایش نیازهای لجستیکی را از پیامدهای اعزام نیروی بیشتر میداند و معتقد است توانایی احتمالی ایران برای شناسایی و تهدید این پشتیبانی باید در ارزیابی توان آمریکا در نظر گرفته شود. او یادآوری میکند که آوردن نیروی بیشتر، مسئله تامین و پشتیبانی آن را نیز پررنگتر میکند.
محدودیت دیگر به نوع تسلیحاتی برمیگردد که هواپیماهای ناونشین میتوانند حمل کنند؛ بمب سنگرشکن بسیار سنگین جیبییو۵۷، که در حملات سال ۲۰۲۵ به تأسیسات هستهای ایران استفاده شد، با بمبافکن بی۲ حمل میشود و افزودن جنگندههای ناونشین بهخودیخود این قابلیت را افزایش نمیدهد.
با خروج ناو جورج واشنگتن، آمریکا همچنان دو ناو هواپیمابر در منطقه دارد و در صورت تصمیم به گسترش حملات، میتواند از هواپیماها و شناورهای همراه آنها استفاده کند. با این حال، همپوشانی کوتاهمدت سه ناو هواپیمابر نشان داد که هرچند اضافه شدن یک ناو میتواند امکان افزایش سریع شدت عملیات را فراهم کند، تداوم چنین عملیاتی همچنان به تامین مداوم سوخت، مهمات، پشتیبانی فنی و حفاظت از زیرساختهای منطقهای وابسته است.



































