پس از هشت سال سفر؛ فضاپیمایی سرانجام به عطارد اسرارآمیز می‌رسد

بخش بزرگی از تصویر را سطح خاکستری عطارد با دهانه‌های متعدد تشکیل می‌دهد و بخشی از فضاپیمای بپی‌کلمبو در لبه تصویر دیده می‌شود
توضیح تصویر، فضاپیما، که در این تصویر فقط بخشی از آن دیده می‌شود، هم‌زمان با نزدیک شدن به عطارد از خود عکس گرفته است
    • نویسنده, ربکا مورل، آلیسون فرانسیس و تونی جولیف
    • شغل, خبرنگاران علمی بی‌بی‌سی
  • منتشر شده در
  • زمان مطالعه: ۶ دقیقه

پس از سفری هشت‌ساله و پیمودن نزدیک به ۱۰ میلیارد کیلومتر، فضاپیمایی به نام «بپی‌کلمبو» در آستانه رسیدن به مقصد نهایی خود و ورود به مدار عطارد است.

این فضاپیما قرار است وارد یکی از سخت‌ترین محیط‌های منظومه شمسی شود. عطارد نزدیک‌ترین سیاره به خورشید است و دمای آن می‌تواند تا ۴۳۰ درجه سانتی‌گراد افزایش یابد و سپس به منفی ۱۸۰ درجه سانتی‌گراد سقوط کند. این سیاره همچنین به‌طور مداوم در معرض تابش شدید خورشیدی قرار دارد.

تا امروز بررسی‌های چندانی درباره این سیاره انجام نشده است، اما امید می‌رود این ماموریت بتواند برخی از مهم‌ترین معماهای عطارد را حل کند.

از جمله این پرسش‌ها که چرا با وجود نزدیکی بسیار زیاد عطارد به خورشید، در دهانه‌های آن یخ وجود دارد و فرورفتگی‌های اسرارآمیزی که در سراسر سطح آن دیده می‌شوند دقیقا چه هستند.

پروفسور اما بانس از دانشگاه لستر که یکی از پژوهشگران اصلی این ماموریت است، گفت: «فکر می‌کنم عطارد در میان سیارات بخش داخلی منظومه شمسی کمی کمتر از آنچه شایسته‌اش است مورد توجه قرار گرفته، اما شاید همین یکی از دلایلی باشد که آن را تا این اندازه جذاب می‌کند.»

او افزود: «از نظر علمی دلایل زیادی وجود دارد که بخواهیم عطارد را بهتر درک کنیم؛ اینکه چگونه شکل گرفته، چگونه تکامل یافته، امروز چه شکلی دارد و همچنین چگونه با خورشید و شرایط شدید آب‌وهوای فضایی که تجربه می‌کند تعامل دارد.»

ماموریت بپی‌کلمبو، پروژه‌ای مشترک میان آژانس فضایی اروپا و آژانس اکتشافات هوافضای ژاپن، در سال ۲۰۱۸ از گویان فرانسه به فضا پرتاب شد.

از آنجا که فضاپیما به بخش‌های درونی منظومه شمسی حرکت می‌کرد، ناچار بود با کشش گرانشی عظیم خورشید مقابله کند.

به همین دلیل، در تمام طول سفر عملا در حال کاهش سرعت بوده و مسیری بسیار پیچیده را طی کرده است. یکبار به دور زمین، دو بار به دور زهره و شش بار به دور عطارد چرخیده تا به اندازه کافی سرعتش کاهش یابد و بتواند وارد مدار شود.

این سفر در ابتدا قرار بود هفت سال طول بکشد، اما مشکلی در سامانه پیشرانش بپی‌کلمبو باعث شد این سفر طولانی یک سال دیگر نیز ادامه پیدا کند.

مانور نهایی برای ورود به مدار بسیار پرخطر است. فضاپیما باید یک مانور ترمزگیری ۳۷ دقیقه‌ای انجام دهد تا گرانش عطارد بتواند آن را «در مدار عطارد قرار دهد»

اگر هر مشکلی پیش بیاید، ممکن است فضاپیما با سرعت از کنار عطارد عبور کند.


نمای نزدیک از رگه‌ها و حفره‌ها بر سطح عطارد
توضیح تصویر، نمای نزدیک از رگه‌ها و حفره‌ها بر سطح عطارد

تا امروز فقط دو فضاپیما از عطارد دیدن کرده‌اند و هر دو ماموریت متعلق به ناسا بوده‌اند.

مارینر ۱۰ در دهه ۱۹۷۰ سه بار از کنار این سیاره عبور کرد و سپس فضاپیمای مسنجر در سال ۲۰۱۱ به عطارد رسید و چهار سال در مدار آن باقی ماند.

اما هنوز چیزهای زیادی درباره این جهان کوچک ناشناخته است.

عطارد فقط کمی از ماه بزرگ‌تر است و سطح آن پوشیده از آتشفشان‌های باستانی، پرتگاه‌های مرتفع و دهانه‌های عظیم است.

گذشت زمان در عطارد نیز به شکلی عجیب و گیج‌کننده رخ می‌دهد.

این سیاره آنقدر سریع به دور خورشید می‌چرخد که یک سال در عطارد فقط ۸۸ روز زمینی طول می‌کشد. اما چرخش آن به دور محور خودش بسیار کند است، به‌طوری که یک روز در عطارد ۵۹ روز زمینی طول می‌کشد.

سطح عطارد با فرورفتگی‌های متعدد که به رنگ آبی فیروزه‌ای مشخص شده‌اند
توضیح تصویر، سطح عطارد با فرورفتگی‌های متعدد که به رنگ آبی فیروزه‌ای مشخص شده‌اند. این فرورفتگی‌های عجیب در هیچ نقطه دیگری از جهان دیده نشده‌اند
از % title % عبور کنید و به ادامه مطلب بروید
خبرنامه
خبرنامه بی‌بی‌سی فارسی

گزیده‌ای از مهم‌ترین خبرها، گزارش‌های میدانی و گفت‌وگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.

اینجا مشترک شوید

پایان % title %

این ماموریت علاوه بر بررسی علت وجود یخ در دهانه‌های مناطق قطبی عطارد، زمان زیادی را صرف مطالعه فرورفتگی‌های عجیب روی سطح این سیاره خواهد کرد.

سطح آن پوشیده از هزاران فرورفتگی است. این فرورفتگی‌ها کم‌عمق‌اند، اما دیواره‌هایی شیب‌دار دارند و اغلب به صورت خوشه‌ای در کنار یکدیگر دیده می‌شوند. از نظر زمین‌شناسی سیاره‌ای نیز بسیار جوان به شمار می‌آیند و قدمت آن‌ها حدود ۱۰۰ هزار سال برآورد می‌شود.

دانشمندان می‌دانند که این فرورفتگی‌ها دهانه‌های برخوردی نیستند؛ دهانه‌های بزرگ‌تری که بر اثر برخورد سنگ‌های فضایی با سطح سیاره پدید می‌آیند. اما هنوز به‌درستی مشخص نیست این فرورفتگی‌ها دقیقا چه هستند و چگونه شکل گرفته‌اند.

مأموریت بپی‌کلمبو همچنین به بررسی یکی دیگر از ویژگی‌های عطارد کمک خواهد کرد که سال‌هاست پژوهشگران را سردرگم کرده است. با وجود اندازه کوچک این سیاره، عطارد هسته‌ای فلزی و بسیار بزرگ دارد.

پروفسور اما بانس می‌گوید عطارد شاید زمانی بسیار بزرگ‌تر بوده، اما احتمالا در نخستین مراحل تاریخ خود دچار نوعی برخورد عظیم شده که در آن جرم برخوردکننده پس از ضربه از کنار آن گذشته است.

او می‌گوید: «یکی از توضیح‌های مطرح این است که در اثر یک برخورد بزرگ، بخش زیادی از گوشته سیاره از آن کنده و به فضا پرتاب شده است.»

به گفته او «یا این‌که نتیجه مجموعه‌ای از برخوردها در دوره‌ای طولانی‌تر باشد؛ برخوردهایی که به‌تدریج لایه‌های بیرونی سیاره، یعنی گوشته و پوسته آن را از بین برده‌اند و در نهایت سیاره‌ای را پدید آورده‌اند که امروز می‌بینیم.»

او می‌گوید احتمال دیگری هم وجود دارد: اینکه عطارد از همان ابتدا در بخشی از منظومه شمسی اولیه شکل گرفته باشد که سرشار از فلز بوده است.

یک سالن بزرگ نمونه‌ای در اندازه واقعی از بپی‌کلمبو قرار دارد، سالن کمابیش تاریک است و نور بنفش در گوشه‌ای تابیده و دو زن مقابل فضاپیما ایستاده‌اند
توضیح تصویر، نمونه‌ای در اندازه واقعی از بپی‌کلمبو در موزه علوم لندن به نمایش گذاشته شده است

این ماموریت به نوعی دو فضاپیما را در قالب یک ماموریت در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد.

چند هفته پس از رسیدن به عطارد، این دو از یکدیگر جدا خواهند شد.

یک فضاپیمای متعلق به آژانس فضایی اروپا سطح عطارد را از فاصله نزدیک بررسی خواهد کرد و فضاپیمای دیگر که متعلق به آژانس اکتشافات هوافضای ژاپن است، سیاره را از فاصله دورتر مطالعه خواهد کرد.

یک مدل در اندازه واقعی از بپی‌کلمبو در موزه علوم لندن به نمایش گذاشته شده است. این مدل هنگام ساخت فضاپیما برای آزمایش آن مورد استفاده قرار گرفته بود.

جسیکا مارشال، مهندس سامانه‌ها در شرکت ایرباس که در ساخت این فضاپیما مشارکت داشته، ویژگی‌های اصلی بپی را به ما نشان داد و گفت لحظه جدایی دو فضاپیما برای گروه «بسیار پراسترس» خواهد بود.

این دو فضاپیما باید برای پرتاب و سفر طولانی، بسیار محکم به یکدیگر متصل می‌شدند، اما اکنون پس از هشت سال باید با دقت از هم جدا شوند.

مارشال گفت: «ما یک سازوکار ویژه طراحی کرده‌ایم که درباره آن با دقت بسیار زیادی فکر کرده‌ایم.»

او می‌گوید: «این سامانه در طول این سال‌ها در معرض تابش شدید فضا و نوسان‌های بسیار شدید دمایی قرار داشته است. با این حال، پس از هشت سال باید مکانیزمی فنری فعال شود و فضاپیما را با نهایت ملایمت آزاد کند. هنگام جدا شدن نیز فضاپیما می‌چرخد تا چرخش مورد نیاز خود را آغاز کند.»

تیم بپی‌کلمبو امیدوار است با در اختیار داشتن دو مدارگرد در مدار عطارد، که هر دو به مجموعه‌ای از ابزارهای علمی مجهز هستند، بتواند پاسخ برخی از بزرگ‌ترین معماهای این سیاره را پیدا کند.

البته این احتمال هم وجود دارد که پس از رسیدن به مقصد، با پرسش‌ها و رازهای تازه‌ای روبه‌رو شوند.