چرا در دعوا و مشاجره، به مادر و خواهر طرف دشنام جنسی داده می‌شود؟

دشنام‌هایی که مردان را هدف قرار می‌دهند نیز وجود دارند، اما کاربرد آن‌ها نسبتا کمتر است
توضیح تصویر، دشنام‌هایی که مردان را هدف قرار می‌دهند نیز وجود دارند، اما کاربرد آن‌ها نسبتا کمتر است
    • نویسنده, مریم سلطانه
    • شغل, بی‌بی‌سی بنگالی
  • منتشر شده در
  • زمان مطالعه: ۷ دقیقه

فرض کنید میان دو نفر اختلاف یا مشاجره‌ای پیش می‌آید. در جریان دعوا، یکی از آن‌ها شروع به دشنام دادن به دیگری می‌کند. اما در میان این دشنام‌ها، پای زنی به میان کشیده می‌شود که هیچ ارتباطی با آن اختلاف ندارد.

از اختلافات شخصی گرفته تا بحث و جدل‌ها در شبکه‌های اجتماعی، دشنام‌های جنسی که مادر و خواهر طرف مقابل را هدف قرار می‌دهند، اغلب برای تحقیر دیگران یا وادار کردن آن‌ها به سکوت به کار می‌روند.

این نوع دشنام‌ها تنها به مردان محدود نمی‌شود. گاهی زنان نیز در دعوا از چنین الفاظی استفاده می‌کنند.

به‌تازگی، پوری مونی، بازیگر سینمای بنگله‌دیش، بابت رویدادی مشابه خبرساز شده است.

در ۵ نوامبر، هنگامی که پوری مونی برای حضور در جلسه رسیدگی به یک پرونده راهی محکمه بود، میان او و یک خبرنگار مشاجره‌ای رخ داد.

در جریان این مشاجره، او در برابر مردم با استفاده از الفاظ رکیک به مادر خبرنگار دشنام داد و حتی او را به قتل تهدید کرد.

این رویداد بار دیگر پرسشی قدیمی را مطرح کرده است: چرا وقتی میان دو نفر مشاجره پیش می‌آید، زنان خانواده هدف دشنام و توهین قرار می‌گیرند؟

آیا این تنها بخشی از کاربرد رایج زبان است یا ریشه در باورهای دیرینه جامعه درباره زنان دارد؟

بررسی این موضوع از دیدگاه زبان و جایگاه زنان در جامعه نشان می‌دهد که دشنام‌های رایج به مادر و خواهر و همسر، تنها به استفاده از الفاظ رکیک محدود نمی‌شوند، بلکه با نگرشی نیز پیوند دارند که در آن، مسائل جنسی، قدرت و آبروی خانواده با زنان گره خورده‌اند.

چرا هنگام دعوا و مشاجره در سراسر جهان به مادر و خواهر طرف مقابل دشنام داده می‌شود؟
توضیح تصویر، چرا هنگام دعوا و مشاجره در سراسر جهان به مادر و خواهر طرف مقابل دشنام داده می‌شود؟

در کشورهای مختلف، زنان تا چه اندازه در دشنام‌ها هدف قرار می‌گیرند؟

استفاده از دشنام‌هایی که زنان خانواده را هدف قرار می‌دهند، در بسیاری از زبان‌ها و فرهنگ‌های جهان رواج دارند.

یک تحقیق بین‌المللی که در سال ۲۰۲۴ در مجله علمی «روش‌های تحقیق رفتاری» منتشر شد، نشان می‌دهد که در زبان‌های مختلف، واژه‌های مرتبط با مسائل جنسی، اندام‌های جنسی و هویت جنسی، بخش قابل‌توجهی از دشنام‌های رایج و واژه‌هایی را تشکیل می‌دهند که استفاده از آن‌ها از نظر اجتماعی تابو شمرده می‌شود.

در این تحقیق که ۱۳ زبان در ۱۷ کشور جهان بررسی شده است، محققان از شرکت‌کنندگان خواستند انواع دشنام‌ها و واژه‌های تابو را جمع‌آوری کنند.

نتایج نشان داد که در میان پرکاربردترین دشنام‌ها در زبان‌های مختلف، اشاره به اندام‌های جنسی زنان، واژه‌هایی که برای تحقیر رفتار جنسی زنان به کار می‌روند و الفاظ توهین‌آمیز مرتبط با روابط جنسی، جایگاه برجسته‌ای دارند.

همچنین در شماری از زبان‌ها، نمونه‌هایی از دشنام‌های جنسی درباره مادر افراد و توهین‌هایی که تولد یا نسب خانوادگی آن‌ها را هدف قرار می‌دهند، مشاهده شده است.

دشنام‌هایی که به اندام‌های جنسی مردان اشاره دارند نیز وجود دارند، اما کاربرد آن‌ها نسبتا کمتر است.

به عبارت دیگر، استفاده از زبان توهین‌آمیزی که بر مسائل جنسی و تحقیر زنان متمرکز است، به یک جامعه یا زبان خاص محدود نمی‌شود.

در برخی باورهای مذهبی، الهه‌ها نیز «مادر» خوانده می‌شوند
توضیح تصویر، در برخی باورهای مذهبی، الهه‌ها نیز «مادر» خوانده می‌شوند

چرا زنانی که نماد احترام شمرده می‌شوند، هدف دشنام قرار می‌گیرند؟

مادران در ادیان و فرهنگ‌های مختلف جهان از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند و مورد احترام قرار می‌گیرند. یکی از آنها فرهنگ بنگالی است.

تحقیقی که در سال ۲۰۱۵ در مجله «قوم‌شناسی و فرهنگ عامه» منتشر شد، به اهمیت واژه «مادر» در فرهنگ عامیانه بنگالی پرداخته است.

محققان نشان دادند که در فرهنگ بنگالی، واژه «مادر» تنها برای زنی که فرزندی به دنیا آورده به کار نمی‌رود، بلکه برای خطاب قرار دادن دیگر زنان خانواده نیز استفاده می‌شود.

همچنین در برخی باورهای مذهبی، الهه‌هایی که مردم معتقدند آن‌ها را از نیروهای شیطانی، قحطی، فقر، نادانی، مارها و بیماری‌ها محافظت می‌کنند، «مادر» نامیده می‌شوند.

بر اساس این تحقیق، پیش از سال ۱۹۴۷، سرزمین بنگال نیز «مادر» خوانده می‌شد.

در دیگر ادیان نیز مادران از احترام ویژه‌ای برخوردارند.

برای مثال، در اسلام بر نیکی و احترام به پدر و مادر تأکید شده و به دشواری‌هایی که مادران در دوران بارداری، زایمان و پرورش فرزندان متحمل می‌شوند، به‌طور ویژه اشاره شده است.

در مسیحیت نیز حضرت مریم، مادر حضرت عیسی، جایگاه ویژه‌ای دارد و نماد مادری و پاکی شناخته می‌شود.

به عبارت دیگر، در ادیان و فرهنگ‌های مختلف، مادر بودن با احترام و منزلت ویژه‌ای همراه است.

اما پرسش اینجاست که چرا در جوامعی که مادر در آنها از چنین جایگاه والایی برخوردار است، برای تحقیر یک فرد، به مادر او دشنام‌های جنسی داده می‌شود؟

زبیده نسرین، استاد رشته انسان‌شناسی در دانشگاه داکا، معتقد است که یکی از دلایل اصلی این رفتار، دقیقا همان جایگاه والایی است که جامعه برای مادران قائل است.

او به بی‌بی‌سی بنگالی گفت: «در جوامع، ادیان و فرهنگ‌های مختلف، مادران از احترام ویژه‌ای برخوردارند. اما وقتی جایگاه مادر با معیارهایی مانند مسائل جنسی و پاکدامنی سنجیده می‌شود، بی‌احترامی به او به ابزاری برای تحقیر فرزندش تبدیل می‌شود.»

به گفته او، هدف از چنین دشنام‌هایی این است که با پایین آوردن مادر از جایگاه محترمش، فرزند او را شرمنده و تحقیر کنند، زیرا چنین توهینی می‌تواند بیشترین آسیب عاطفی را به فرد وارد کند.

او می‌گوید جامعه از مدت‌ها پیش این تناقض را در خود پرورش داده است. با این حال، در هیچ دینی دشنام دادن به مادر یک فرد، به‌عنوان ابزاری برای خشونت یا حمله به دیگران پذیرفته نشده است.

دشنام‌ها چه ارتباطی با مسائل جنسی زنان دارند؟

بررسی بسیاری از دشنام‌هایی که مادر، خواهر و دیگر زنان را هدف قرار می‌دهند، نشان می‌دهد که در این دشنام‌ها، مسائل جنسی به ابزاری برای توهین و تحقیر تبدیل شده‌اند.

گاهی رفتار جنسی یک زن هدف توهین قرار می‌گیرد و گاهی به خشونت جنسی علیه او اشاره می‌شود. اما در بسیاری از موارد، هدف اصلی این دشنام‌ها خود زن نیست، بلکه یکی دیگر از اعضای خانواده اوست.

به گفته زبیده نسرین، در طول تاریخ، زنان اغلب بر اساس رفتار و مسائل جنسی‌شان مورد قضاوت قرار گرفته‌اند و خوب یا بد دانسته شده‌اند. ریشه‌های این نگرش را می‌توان در باورهای اخلاقی دوران ویکتوریا و حتی ارزش‌های اجتماعی پیش از آن مشاهده کرد.

او می‌گوید: «هدف قرار دادن مسائل جنسی یک مادر، توهینی بسیار شدید تلقی می‌شود، چون عفت و رفتار جنسی زنان، معیاری برای سنجش شخصیت اخلاقی آن‌ها دانسته می‌شود.»

با این حال، به گفته او، دشوار است که بتوان دقیقا مشخص کرد این نوع دشنام‌ها از چه زمانی وارد زبان بنگالی شده‌اند.

او می‌افزاید که واژه‌های توهین‌آمیز مرتبط با بدن و مسائل جنسی زنان در زبان‌های مختلف رواج دارند. این واژه‌ها نه‌تنها برای تحقیر دیگران، بلکه در برخی موارد به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار، سرکوب و سوءاستفاده نیز به کار می‌روند.

تانیا حق، استاد مطالعات جنسیت در دانشگاه داکا، نیز معتقد است که هدف از دشنام‌هایی که مادر و خواهر افراد را نشانه می‌گیرند، وارد کردن آسیب عمیق روانی به دیگران است.

او به بی‌بی‌سی بنگالی گفت: «این دشنام‌ها به این دلیل به کار می‌روند که تاثیر عمیقی بر افراد می‌گذارند. وقتی نوعی زبان توهین‌آمیز برای مدت طولانی در جامعه رواج داشته باشد، مردم نیز برای آزار دادن دیگران از همان زبان استفاده می‌کنند.»

به گفته او، طعنه زدن و تمسخر زنان اغلب در جامعه رفتاری عادی تلقی می‌شود.

تصویر نمادین از توهین‌های لفظی و آزار روانی علیه زنان

عادت یا زن‌ستیزی؟

بسیاری از مردم از روی عادت، دشنام‌هایی به کار می‌برند که مادر و خواهر طرف مقابل را هدف قرار می‌دهند، بی‌آن‌که حتی به معنای واقعی این الفاظ فکر کنند.

اما آیا می‌توان چنین دشنام‌هایی را نشانه‌ای از زن‌ستیزی دانست؟

پروفیسور زبیده نسرین، استاد دانشگاه، معتقد است که هرچند مردم ممکن است از روی عادت از چنین دشنام‌هایی استفاده کنند، اما این رفتار در واقع بازتابی از بی‌احترامی به زنان و نگرش‌های زن‌ستیزانه است.

او می‌گوید: «مردم برخی رفتارهایی را که از مدت‌ها پیش در جامعه رواج داشته‌اند، به‌عنوان عادت می‌پذیرند. اما همین عادت‌ها باعث می‌شوند نگرش‌های مردسالارانه و روابط قدرت بارها و بارها بازتولید شوند.»

به گفته او، دشنام‌های توهین‌آمیز درباره مادر و خواهر، ابزاری در مناسبات قدرت مبتنی بر جنسیت هستند و می‌توانند برای تحقیر یا سرکوب زنان نیز به کار روند.

پروفیسور تانیا حق، استاد دانشگاه نیز معتقد است که چون استفاده از زبان توهین‌آمیز از مدت‌ها پیش در جامعه رواج داشته، مردم اغلب به پیامدهای آن فکر نمی‌کنند.

او می‌گوید تا زمانی که فرهنگ احترام به دیگران به اندازه کافی در جامعه گسترش نیابد، مردم همچنان به استفاده از دشنام‌ها و الفاظ توهین‌آمیز رایج و سنتی ادامه خواهند داد.

دشنام بیان نظر نیست، بلکه واژه‌ای است که برای آزار رساندن به دیگران به کار می‌رود
توضیح تصویر، دشنام بیان نظر نیست، بلکه واژه‌ای است که برای آزار رساندن به دیگران به کار می‌رود

چرا زنان دشنام‌ می‌دهند؟

یکی دیگر از جنبه‌های مهم درباره دشنام‌هایی که مادر و خواهر افراد را هدف قرار می‌دهند، این است که استفاده از چنین الفاظی تنها به مردان محدود نمی‌شود، بلکه در میان زنان نیز رواج دارد.

اما چرا یک زن، خود به مادر فرد دیگری دشنام‌های جنسی می‌دهد؟

به گفته تحلیل‌گران، نگرش مردسالارانه تنها به مردان محدود نمی‌شود. زنان نیز در همین ساختار اجتماعی بزرگ می‌شوند و زبان و رفتارهای رایج را از جامعه می‌آموزند.

زبیده نسرین می‌گوید وقتی زنی به مادر فرد دیگری دشنام می‌دهد، در واقع از همان زبانی استفاده می‌کند که از جامعه آموخته است.

به باور او، عامل دیگری نیز ممکن است در این رفتار نقش داشته باشد.

او می‌گوید: «ممکن است فردی با این تصور از چنین دشنام‌هایی استفاده کند که اگر مردان می‌توانند این‌گونه دشنام بدهند، چرا زنان نتوانند؟»

با این حال، به گفته او، استفاده زنان از چنین الفاظی، نگرش مردسالارانه نهفته در این دشنام‌ها را تغییر نمی‌دهد، بلکه باعث تداوم همان زبان توهین‌آمیز می‌شود.