هند به‌گونهٔ خطرناکی به واردات از چین وابسته شده است

اگر وارد یک اسباب‌بازی‌فروشی در هند شوید، علاوه بر خریدن یک وسیلهٔ بازی تازه برای کودکان، شاید بتوانید نشانه‌ای از تلاش این کشور برای ایجاد رابطهٔ اقتصادی متوازن‌تر با همسایهٔ قدرتمندش، چین، را نیز ببینید.

شش سال پیش، هند در تلاش برای تقویت تولیدات داخلی و جلوگیری از ورود اسباب‌بازی‌های بی‌کیفیت، تعرفهٔ واردات اسباب‌بازی را از ۲۰ درصد به ۶۰ درصد و در نهایت به ۷۰ درصد افزایش داد.

فروشندگان به‌شدت اعتراض کردند و گفتند تولیدکنندگان داخلی هرگز نمی‌توانند با محصولات خارجی رقابت کنند. اما ترکیب تعرفه‌های گمرکی بالاتر و معیارهای کنترول کیفیت نتیجه داد.

واردات اسباب‌بازی هند از نزدیک به ۳۰۰ میلیون دالر در سال ۲۰۲۰، به ۱۰۰ میلیون دالر در سال جاری کاهش یافته است. در همین مدت، صادرات از حدود ۱۲۹ میلیون دالر به ۲۰۰ میلیون دالر افزایش یافته است. هند همچنین توانسته وابستگی خود به چین را به‌شدت کاهش دهد؛ کشوری که زمانی ۷۰ درصد بازار اسباب‌بازی هند را در اختیار داشت.

اما صنعت اسباب‌بازی یک استثنای کم‌سابقه در تلاش‌های هند برای متوازن کردن روابط تجارتی با همسایهٔ بزرگ‌ترش است؛ روابطی که به گفتهٔ برخی کارشناسان، اکنون از نامتوازن‌ترین روابط تجارتی در جهان به شمار می‌رود.

حتی پس از آن‌که روابط دیپلوماتیک دو کشور در پی درگیری‌های درهٔ گلوان در سال ۲۰۲۰ به‌شدت تیره شد و دهلی تعرفه‌های متعددی برای مقابله با کالاهای ارزان چینی وضع کرد و برنامه‌های چینی مانند تیک‌تاک را ممنوع ساخت، کسری تجارتی هند با چین همچنان افزایش یافت؛ از ۴۴ میلیارد دالر در سال ۲۰۲۰ به رقم چشمگیر ۱۱۲ میلیارد دالر در سال جاری.

کوین زونگ‌ژه لی، پژوهشگر مرکز تحلیل چین در مؤسسهٔ سیاست جامعهٔ آسیا در واشنگتن، به بی‌بی‌سی گفت: «وابستگی اقتصادی هند به چین همچنان عمیق‌تر شد، در حالی که روابط سیاسی، امنیتی و سرمایه‌گذاری دو کشور در پایین‌ترین سطح خود قرار داشت.»

نگران‌کننده‌تر این‌که صادرات هند به چین همچنان پایین‌تر از سطح پیش از همه‌گیری کرونا باقی مانده، در حالی که واردات این کشور از چین در همین مدت دو برابر شده است.

اجی سریواستاوا از «ابتکار جهانی تجارت و پژوهش» در دهلی می‌گوید: «چین اکنون بیش از ۳۰ درصد واردات صنعتی هند را تأمین می‌کند و هند برای بیش از ۱۰۰ کالای حیاتی به چین وابسته است. این عدم توازن نیز در حال بدتر شدن است.»

به گفتهٔ سریواستاوا، اگر واردات با همین سرعت ادامه پیدا کند، کسری تجارتی میان دو کشور ممکن است به ۱۳۴ میلیارد دالر برسد و در نتیجه، نفوذ چین بر صنعت هند بیشتر شود.

در حاشیهٔ نشست بریکس در دهلی نو در ماه سپتمبر، همزمان با بهبود روابط میان دو قدرت بزرگ آسیایی، نریندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، وعده دادند به «عدم توازن ساختاری در تجارت و مشکلات زنجیرهٔ تأمین» رسیدگی کنند.

اما کارشناسان به بی‌بی‌سی گفته‌اند با توجه به این‌که واردات از چین تا چه اندازه با اقتصاد صنعتی هند درهم تنیده است، رسیدگی به این مشکل برای دهلی نو کار بسیار دشواری خواهد بود.

دلیل اصلی این است که هند دیگر تنها برای مصرف محصولات نهایی به چین وابسته نیست، بلکه برای تولید کالاهای صنعتی خود نیز بیش از پیش به این کشور وابسته شده است.

البته هند وابستگی خود را به واردات تولیداتی مانند موبایل‌های هوشمند و تجهیزات انرژی خورشیدی، کاهش داده و اکنون بیش از یک‌چهارم آیفون‌های جهان را تولید می‌کند.

اما سریواستاوا می‌گوید: «با این حال، تولید همچنان تا حد زیادی بر مونتاژ استوار است و به‌شدت به قطعات وارداتی، به‌ویژه از چین، وابسته است.»

همین وضعیت دربارهٔ ماشین‌آلات صنعتی، مواد مورد نیاز برای تولید باتری، مواد کیمیایی، سلول‌های خورشیدی و تجهیزات تولیدی نیز وجود دارد.

براساس آمار اندیشکدهٔ بنیاد پژوهش ناظر، ماشین‌آلات برقی و وسایل الکترونیکی به تنهایی ۳۶ درصد واردات هند را تشکیل می‌دهند. پس از آن، ماشین‌آلات و وسایل مکانیکی با ۲۱/۷ درصد قرار دارند و مواد کیمیاوی آلی و پلاستیک نیز سهم قابل توجهی دارند.

سومیا بومیک، پژوهشگر مرکز دیپلوماسی اقتصادی نوین در این اندیشکده، می‌گوید: «قطع این واردات فقط بر مصرف تأثیر نمی‌گذارد، بلکه خود روند تولید را مختل می‌کند.»

به گفتهٔ او، این وضعیت نشان می‌دهد که هند برای جایگزین کردن مواد و قطعات وارداتی از چین با تولیدات داخلی با دشواری روبه‌رو است.

افزون بر وابستگی فزاینده به قطعات و مواد خام، عوامل کلان اقتصادی دیگری نیز باعث افزایش واردات هند از چین شده‌اند.

چین در بخش‌هایی مانند فولاد، صفحات خورشیدی و موترهای برقی ظرفیت تولید بسیار بیشتر از نیاز داخلی دارد و اقتصاد کُند این کشور نمی‌تواند تمام این محصولات را جذب کند.

به همین دلیل، تولیدکنندگان چینایی بیش از پیش به بازارهای خارجی روی آورده‌اند و محصولات خود را با بهای پایین عرضه می‌کنند. انتظار می‌رود مازاد تجارتی چین برای دومین سال پی‌هم از یک تریلیون دالر فراتر برود.

سریواستاوا می‌گوید بخش بزرگی از این کالاها راهی بازار هند می‌شوند، چون این کشور به‌سرعت تولیدات صنعتی خود را در بخش‌های مختلف اقتصاد گسترش می‌دهد. در عین حال، بازارهای غربی نیز بر کالاهای چینی تعرفه‌ها و محدودیت‌های بیشتری وضع کرده‌اند.

از سوی دیگر، دسترسی محدود به بازار چین همچنان یکی از چالش‌های عمده برای شرکت‌های هندی است.

لی می‌گوید: «کالاهای هندی در چین با موانع مختلف تعرفه‌ای و غیرتعرفه‌ای روبه‌رو هستند که افزایش صادرات را دشوار می‌کند.»

او می‌افزاید: «اگر عادی‌سازی روابط بدون تلاش جدی برای دسترسی متقابل به بازارها ادامه یابد، هند ممکن است در وضعیتی قرار بگیرد که روابط سیاسی بهبود یابد، اما وابستگی اقتصادی بدون تغییر باقی بماند.»

سریواستاوا می‌گوید راه‌حل درازمدت، هم برای کاهش واردات غیرضروری و هم برای بهبود صادرات، تقویت بخش تولید هند است.

اما این کار به سیاست صنعتی ویژه برای هر بخش و همچنین زیرساخت‌های قوی‌تر نیاز دارد؛ از جمله برق و قرضه‌های ارزان، حمل‌ونقل کارآمد و مقررات باثبات، زمینه‌هایی که هند هنوز در آن‌ها با کاستی‌هایی روبه‌رو است.

هند اخیراً مقررات سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را نیز آسان‌تر کرده است؛ اقدامی که می‌تواند زمینه را برای شرکت‌های چینی که خواهان افزایش سرمایه‌گذاری در هند هستند، فراهم کند. با این حال، سریواستاوا می‌گوید این سرمایه‌گذاری‌ها نیز باید با دقت بررسی شوند.

او می‌گوید: «سرمایه‌گذاری‌ای که تنها شبکه‌های توزیع را گسترش دهد یا محصولات را با استفاده از قطعات چینی در هند مونتاژ کند، می‌تواند واردات و وابستگی را بیشتر کند. بنابراین، هنگام تأیید سرمایه‌گذاری‌ها باید انتقال فناوری، افزایش ارزش تولیدشده در داخل، تولید قطعات در هند و صادرات از این کشور در اولویت باشد.»

لی می‌گوید در کوتاه‌مدت، هند می‌تواند برای کاهش نابرابری تجارتی خود بر افزایش صادرات برخی کالاهای مشخص به چین تمرکز کند. برای نمونه، با توجه به پیر شدن جمعیت چین و افزایش هزینه‌های صحی، بخش دوا می‌تواند یکی از گزینه‌های مناسب باشد.

اما او می‌افزاید: «کاهش کسری تجارتی ۱۱۲ میلیارد دالری تنها با پیدا کردن چند بخش محدود برای افزایش صادرات ممکن نیست.»

«پرسش اصلی این است که آیا بیجینگ در چارچوب عادی‌سازی گسترده‌تر روابط، آماده و مایل است در زمینهٔ دسترسی به بازار امتیاز بدهد؟ در غیر آن، هند باید اهرم‌های خودش را پیدا کند تا چین را وادار به گفت‌وگو دربارهٔ این موضوع کند.»