بنون سیوان، مقام پیشین سازمان ملل در امور افغانستان، درگذشت

بنون سیوان، دیپلمات باسابقه سازمان ملل متحد و معاون پیشین دبیرکل این سازمان، روز دوشنبه در سن ۸۹ سالگی در قبرس درگذشت.

یک منبع نزدیک به خانواده او به بی‌بی‌سی گفت که آقای سیوان شب گذشته حوالی ساعت ۱۰:۳۰ به وقت محل در منزل خود در شهر نیکوزیا پایتخت قبرس درگذشت.

او برای بسیاری از افغان‌ها نامی آشنا بود؛ شخصیتی که در سال‌های دشوار جنگ و تحولات سیاسی افغانستان در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ نقش مهمی در تلاش‌های سازمان ملل برای یافتن راه‌حل سیاسی و هماهنگی کمک‌های بشردوستانه ایفا کرد.

درگذشت آقای سیوان تنها چند روز پس از آن رخ می‌دهد که او در گفت‌وگویی با بخش افغانستان بی‌بی‌سی درباره سی‌امین سالگرد کشته شدن داکتر نجیب‌الله، رئیس‌جمهور سابق افغانستان، شرکت کرده بود. این گفت‌وگو که در اقامتگاه او در شهر نیکوزیا توسط ضیا شهریار، خبرنگار بی‌بی‌سی، انجام شد، اکنون آخرین مصاحبه شناخته‌شده او به شمار می‌رود.

بنون سیوان در آن مصاحبه از پیوند عاطفی عمیق خود با افغانستان و مردم این کشور سخن گفت و تأکید کرد که در سال‌های مأموریتش «همراه مردم افغانستان رنج کشیده» و از نزدیک شاهد پیامدهای جنگ، از جمله قربانی شدن کودکان بر اثر مین‌های موسوم به «پروانه‌ای» پرتاب‌شده از سوی نیروهای شوروی بوده است. او همچنین گفت که همواره باور داشته صلح در افغانستان تنها زمانی پایدار خواهد بود که «خود افغان‌ها» مالک و طراح روند صلح باشند.

اتحادیه خیریه عمومی ارمنیان (AGBU) در پیامی از بنون سیوان به عنوان «منبع الهام، راهنما، مدافع خستگی‌ناپذیر میراث فرهنگی ارمنیان و عضوی از خانواده بزرگ ارمنیان قبرس» یاد کرده است. این نهاد گفته است که شخصیت گرم، ذهن پویا و سخاوتمندی کم‌نظیر او موجب احترام و محبت گسترده در میان همکاران و دوستانش شده بود.

بنون سیوان در شهر نیکوزیا، در خانواده‌ای ارمنی متولد شد. او تحصیلات خود را در مؤسسه آموزشی ملکیونیان در قبرس به پایان رساند و سپس در دانشگاه کلمبیا در نیویارک در رشته‌های تاریخ، فلسفه و روابط بین‌الملل درس خواند.

سیوان در سال ۱۹۶۵ به دبیرخانه سازمان ملل متحد پیوست و طی نزدیک به چهار دهه مسئولیت‌های گوناگونی را در نقاط مختلف جهان بر عهده داشت. او در مأموریت‌های سازمان ملل در اندونیزیا، برنامه‌های توسعه‌ای و همچنین بررسی وضعیت اسیران جنگ ایران و عراق نقش داشت.

اما نام او برای افغانستان بیش از هر چیز با مأموریت‌های سیاسی سازمان ملل در سال‌های پایانی حضور شوروی و دوران پس از آن گره خورده است. در سال ۱۹۸۸، هم‌زمان با امضای توافق‌نامه ژنو درباره افغانستان، سیوان به عنوان مدیر و مشاور ارشد سیاسی نماینده دبیرکل سازمان ملل در امور افغانستان منصوب شد.

او در سال ۱۹۹۰ مسئولیت نظارت بر اجرای توافق‌نامه‌های ژنو را بر عهده گرفت و یک سال بعد نیز اداره و هماهنگی برنامه‌های کمک‌های بشردوستانه و اقتصادی سازمان ملل برای افغانستان به او سپرده شد.

او مهمترین دیپلمات سازمان ملل بود که از نزدیک شاهد فروپاشی حکومت داکتر نجیب‌الله، آغاز جنگ‌های داخلی و ناکامی تلاش‌های بین‌المللی برای ایجاد توافق سیاسی میان گروه‌های مجاهدین افغان بود.

در گفت‌وگوی اخیر خود با بی‌بی‌سی، سیوان جزئیات تازه‌ای از تلاش‌های انجام‌شده برای خروج داکتر نجیب‌الله از افغانستان در اپریل ۱۹۹۲ را بازگو کرد. او گفت زمانی که رهبران مجاهدین بر سر تشکیل دولت موقت به توافق نرسیدند، تصمیم گرفت شخصاً با هواپیمای سازمان ملل از اسلام‌آباد به کابل پرواز کند، زیرا بیم آن داشت که نجیب‌الله کشته شود.

بنوان سیوان در این مصاحبه همچنین با صراحتی کم‌سابقه از عملکرد سازمان ملل در قبال سرنوشت داکتر نجیب‌الله انتقاد کرد و گفت به باور او این سازمان برای انتقال و نجات وی «به اندازه کافی تلاش نکرد». او افزود که هنوز هم معتقد است سازمان ملل باید درباره شرایط کشته شدن نجیب‌الله، که از دفتر این سازمان در کابل ربوده شد، تحقیق می‌کرد.

در سال ۱۹۹۲، بنون سیوان به عنوان معاون دبیرکل سازمان ملل در امور سیاسی منصوب شد و بعدها ریاست برنامه مشهور «نفت در برابر غذا» برای عراق را بر عهده گرفت؛ برنامه‌ای که به دولت عراق اجازه می‌داد درآمد حاصل از فروش نفت را برای تأمین غذا، دارو و نیازهای بشردوستانه مصرف کند.

او همچنین از معدود مقام‌های ارشد سازمان ملل بود که از حمله مرگبار سال ۲۰۰۳ به دفتر این سازمان در بغداد جان سالم به در برد؛ حمله‌ای که در آن ۲۲ کارمند سازمان ملل کشته شدند. سیوان به گزارشگر بی‌بی‌سی گفت که تنها به دلیل تغییر محل یک جلسه در آخرین لحظه از آن انفجار نجات یافت و همواره از مرگ همکارانش احساس اندوه و عذاب وجدان می‌کرد.

منبع نزدیک به خانواده: دلیل دقیق درگذشت روشن نیست

یک منبع نزدیک به خانواده بنون سیوان به بی‌بی‌سی گفت که علت دقیق درگذشت این دیپلمات پیشین سازمان ملل متحد هنوز مشخص نشده است. با این حال، او حدود دو ماه پیش پس از زمین خوردن در دستشویی منزلش دچار آسیب‌دیدگی در ناحیه لگن و سرین شده بود و در پی آن تحت عمل جراحی قرار گرفت.

از آقای سیوان یک دختر به نام جاسمین سیوان به جا مانده است. او پیشتر به عنوان مدیر ارتباطات جهانی ویکتوریا بکهام، خواننده، طراح مد و چهره مشهور بریتانیایی، فعالیت می‌کرد. بنون سیوان همچنین دو نواسه از خود به یادگار گذاشته است.

خانم سیوان اخیراً به سمت معاون ارتباطات جهانی شرکت پوشاک اسکیمز (Skims) منصوب شده است؛ شرکتی که از سوی کیم کارداشیان، ستاره شناخته‌شده امریکایی، بنیان‌گذاری شده است. منبع خانوادگی به بی‌بی‌سی گفت که او به تازگی برای آغاز مسئولیت جدید خود به شهر لس‌آنجلس نقل مکان کرده بود.

به گفته این منبع، جاسمین سیوان پس از اطلاع از درگذشت پدرش، اکنون در راه قبرس است تا در کنار خانواده در مراسم خاکسپاری و آیین‌های یادبود او حضور یابد.

جنجال «نفت در برابر غذا»؛ سایه‌ای بر سال‌های پایانی فعالیت سوان

با وجود کارنامه طولانی بنون سیوان در سازمان ملل، نام او در سال‌های پایانی فعالیت حرفه‌ای‌اش با جنجال برنامه «نفت در برابر غذا» در عراق نیز گره خورد. در سال ۲۰۰۷ دادستان‌های ایالات متحده او را به دریافت رشوه و توطئه برای کلاهبرداری در ارتباط با این برنامه متهم کردند. مقام‌های امریکایی مدعی بودند که سیوان در ازای دریافت حدود ۱۶۰ هزار دالر از حکومت عراق، برای تأثیرگذاری غیرقانونی بر این برنامه بشردوستانه اقدام کرده است.

سیوان این اتهامات را قاطعانه رد کرد و از طریق وکلایش اعلام داشت که تمام درآمدها و دارایی‌های خود را به طور شفاف ثبت کرده است. او تأکید می‌کرد که برنامه «نفت در برابر غذا» بزرگ‌ترین عملیات بشردوستانه تاریخ سازمان ملل بود و به نجات «ده‌ها هزار انسان از گرسنگی و بیماری» کمک کرد.

این دیپلمات قبرسی-ارمنی همچنین معتقد بود که به «قربانی و سپر بلای» یک کشمکش سیاسی گسترده‌تر تبدیل شده است. او بارها گفته بود که هدف از این پرونده «منحرف ساختن توجه افکار عمومی از ناکامی‌های امریکا در عراق پس از سقوط حکومت صدام حسین» بوده است. هرچند این جنجال‌ها به پایان فعالیت او در سازمان ملل انجامید، سیوان تا آخر عمر از عملکرد خود در این برنامه دفاع کرد و اتهامات وارده را فاقد اساس می‌دانست.