ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

እዚ ሕጂ ኣብ ፈነወ ዘየለ ፕሮግራም 'መደብ ቢቢሲ ናይ ጽባሕ ዓለም' (BBC's Tomorrow's World programme) ይብሃል ነይሩ።

ሰባት፡ ኣብ 1995 ን2025 ብዛዕባ ዝተነበይዎ

ምስ ኣመሪካ፡ ሩስያን ቻይናን ትቀዳደም ዘላ ህንዲ ኣብ 2035 ኣብ ጠፈር ናታ መደበር ክትገብርን ኣብ 2040 ድማ ሰብ ናብ ወርሒ ክትሰድድን'ያ ውጥን ኣውጺኣ ዘላ። ትካል ጠፈር ኣመሪካ (ናሳ)፡ ትካል ጠፈር ኣውሮጳ፡ ሩስያን ቻይናን፡ ከምኡ'ውን ካልኦት ሃገራትን ትካላት ብሕትን ተመሳሳሊ ፈተነታት ከምዘካየዳ ይፍለጥ።


እንተቐኒዑና ኣብ ወርሒ ወይ ማርስ ንሰርሖ ኣባይቲ እንታይ ይመስል ይኸውን?

እታ 'ፓርከር ሶላር ፕሮብ' ትበሃል መንኮርኩር፡ ነቲ ኣዝዩ ሓደገኛ ሙቐትን ጽንኩር ጨረርን ብምጽዋር ናብ ደጋዊ ከባቢ ኣየር እታ ኮኾብ ትጽጋዕ ኣላ።
ኣብቲ ኣዝዩ ዝነድድ ውዑይ ኩነታት ኣብ እትዞረሉ እዋን ንሓያሎ መዓልታት ካብ ርክብ ወጻኢ ኮይና ጸኒሓ'ላ። ተመራመርቲ ድማ ኣላ እንተኾይና ንምፍላጥ ክሳብ 27 ታሕሳስ ዝኾነ ምልክት ይጽበዩ ኣለዉ።

ንፈለማ እዋን ናብ ጸሓይ ኣዝያ ክትጽጋዕ ትፍትን ዘላ መንኰርኮር እንታይ ኣጋጠማ?

ብዙሓት ሓካይምን ክኢላታት ቴክኖሎጂን ብስማርት ሞባይልን ሰዓትን ዝተኣከበ መረዳእታ ጥዕና ኣብ ምጥቃም ጥንቃቐ ከምዘድሊ ይገልጹ።

ሓበሬታ ጥዕና ዝእክቡ 'ስማርት' ሞባይላትን ሰዓታትን ስለምንታይ ስክፍታ ይፈጥሩ ኣለዉ?

ስነ-ምርምር መትኒ ኣኽላባት፡ ገና እናሰጎመ ዝርከብ ዓውዲ መጽናዕቲ’ዩ። ኣብዚ ዓውዲ ዝርከቡ ተመራመርቲ ድማ ክሳዕ ሕጂ ኣኽላባት ሳዕሪ ንኽበልዑ ዝድርኾም ትኽክለኛ ምኽንያት ክግልጹ ኣይከኣሉን።

ኣኽላባት ስለምንታይ'ዮም ቀልቀል ዝበልዑ?

እቲ መትዮራይት ናብ መሬት ምስ ዓለበ 500 ኪሎሜተር ዝኸውን ነቃዕ መሬት ከምዝፈጠረን እቲ ዝመኸኸ ኣኻውሕ ከም ደበና ኮይኑ ኣብ ሰማያት እዛ መሬት ንነዊሕ ከምዝጸንሓት ይገልጹ።

60 ኪሎሜትር ዝሰንጣቒቱ ከውሒ ምስ መሬት ምስ ዝላተም እንታይ ይኽሰት?

ሽታ መሮር ዕምባባ ሽላን፡ ጥዕምቲ ጨና፡ ዘልመድክኒ ጨና፡ ጥዕምቲ ጨና ኣደስ ገለ ኣብ ደረፍቲ ትግርኛ ንኣፍቀርቶም ብተምሳል ጥዑም ጨና ዝደረፍረወን ደርፍታት’የን።
ሰባት ካብ ኣካሎም ጥዑም ወይ ሕማቕ ሽታ ከመንጭዉ’ውን ተሰሚዕና ክኸውን ይኽእል’ዩ።
ንጉስ ፈረንሳ ነበር ንጉስ ልዊስ መበል 14 ምስ ጨና ኣዝዩ ፍሉይ ፍቕሪ ከምዝነበሮ’ዩ ዝግለጽ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክፍሉ ብጨና ሃገግ ዝብሉ ዕንባባታት ክግበረሉ ይእዝዝ ነይሩ። ንጉስ ዝኣዘዞ ከኣ ኣብ ሰዓታ ከተፍ’ያ።
ኣብቲ ንሱ ዝንቀሳቐሰሉ ቀጽሪ ገዝኡ ከይተረፈ ብጥዑም ጨና ከምዝድፍደፍ ይገብር ምንባሩ ይግለጽ።


ሳይንስ፡ ሽታ ሰብነትና ምስ ጥዕናናን ባህሪናን ምትእስሳር ኣለዎ ድዩ?

ሰባት ብኣግኡ ብዛዕባ ሰብ-ሰርሖ ብልሒ እኹል ግንዛበ ክህልዎም ግድን ይኸውን ኣሎ።

ኢንተርነት ብዛዕባና ዝእክቦ ሓበሬታ ከሰክፈና ይግባእ ድዩ? ቀሊል መምርሒ ሰብ-ሰርሖ ብልሒ 

እቲ ምዕቡል ቴክኖሎጂ ዳህሳስ ጠፈር ንምምሃዝ ኣብ 2002 ዝተመስረተ ትካል ሎሚ ኣብ ዘካየዶ ፈተነ ሕልሙ ሰሚሩ'ሎ።

ስፔስ-ኤክስ ኣብ ዘካየዶ ፈተነ ምውንጫፍ ሮኬት ዓብይ ዓወት ተጐናጺፉ

ብእንግሊዝኛ ፎብያ ወይ ድማ ብትግርኛ ዘይርትዓዊ ፍርሒ ማለት ሰባት ዝዀነ ሓደጋ ዘስዕብ ምኽንያት ኣብ ዘይብሉ እዋን ዘጋጥም ፍርሒ እዩ።

ብዛዕባ ዘይተለምዱ ፍርሒታት እንታይ ትፈልጡ?

ኣብ ሓንቲ ካብተን በረድ ዝበዝሐን ወርሒታት ጁፒተር ዝዀነት 'ዩሮፓ'፡ ምልክታት ባዕዳዊ ህይወት [alien life] ምህላዉ እትድህስስ መንኮርኰር ጠፈር ትማሊ ካብ ኬፕ ካናቨራል ፍሎሪዳ ተወንጪፋ ኣላ።

ባዕዳዊ ህይወት ክትደሊ ዝኸደት መንኮርኰር ይሰልጣዶ ይኸውን?

እታ ሮኬት ካብቲ ኣብ ኣመሪካ፡ ክፍለሃገር ቴክሳስ፡ ዝርከብ መደበር ጠፈር ስፔስ-ኤክስ ድሕሪ ምውንጫፋ፡ እቲ ሓዊ ዝተፍእ ዘይትኣደነ ቡስተር ብዘገርም መንገዲ ናብቲ ኣቐዲሙ ሓዚልዎ ዝነበረ መወንጨፊ ሻምብቆ ትኽ ኢሉ ኣትዩ። 

ታሪኻዊ ፍጻመ ስነ-ጠፈር፡ ስፔስ-ኤክስ ዝተጐናጸፎ ፈላሚ ዓወት 

ኣዳም ስሚዝ፡ ንዝሓለፉ 18 ዓመታት፡ ህሞታት እቶም ኣብ ዓለምና ብሩህ ኣእምሮ ኣለዎም ተባሂሉ ካብ ኮሚቴ ሽልማት ኖቤል ንህይወቶም ዝቕይር ጻውዒት ዝተቐበሉ ተሸለምቲ ክስንድ ጸኒሑ ኣሎ።

ቅድሚ ኵሉ ፈላሞታት ህሞታት ሓጐስ ተዓወትቲ ሽልማት ኖቤል ክስንድ ዝተዓደለ ኣዳም 

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ውሑድ ወይ ማእከላይ ሰተይቲ  ኣልኮላዊ መስተ’ውን እንተዀንኩም ዝዀነ መጠን ኣልኮላዊ መስተ ንጥዕና ጐዳኢ ከም ዝዀነ ይሕብር ኣሎ፡ እቲ ሓደገኝነቱ ግን ክሳብ ክንደይ’ዩ?

ኣልኮላዊ መስተ ክሳብ ክንደይ’ዩ ሓደገኛ? ደረት መጠን'ከ ኣሎ ድዩ?

ጥዕና፡ ናይቶም ኣብ ቈርበትና ዝርከቡ ናእሽቱ ባክቴርያታት ረብሓ እንታይ'ዩ?

ኣብ ጨው ዘሎ ሶድየም ኣብ ኣካላትና እኹል መጠን ማይ ክዕቀብ ኣብ ምግባር ኣዝዩ ወሳኒ ተራ ኣለዎ። ዋህዮታት’ውን ንመኣዛታት ኽመጡ ይሕግዞም።
ቢቢሲ መደብ ‘ዘ ፉድ ቸይን’ ጨው ኣብ ኣካላት ወዲ ሰብ ዘለዎ ኣገዳሲ ተራን ክንደይ ዝኣክል መጠን ጨውከ እዩ ልዕሊ ዓቐን ዝበሃል ዳህሲሱ’ሎ።


ጨው ኣብ ኣካላትና እንታይ’ዩ ዝገብር?

ጉግል፡ ኣብ ኢድ ሰባት ዘለው ቴሌፎናት ዝፈልን ኣብ ዓለም ምንቅጥቃየጥ ምድሪ ዝሕብር ዓብዪ መርበብን ከዳሉ ጸኒሑ’ዩ። ኦፐረቲንግ ሲስተም ኣንድሮይድ ጉግል ዝጥቀሙ መብዛሕትኦም ስማርት ቴሌፎናት ‘ኣክስለሮሜትርስ’ ኣለዎም።


ቴሌፎናትና ብዛዕባ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ክንፈልጥን ክንጥንቀቕን ከም ዝሕግዛና ትፈልጡ’ዶ?

እቶም ተመራመርቲ፡ ካልኣይን ዝነኣሰን ከውሒ ህዋ ኣብ ገማገም ባሕሪ ምዕራብ ኣፍሪቃ ናብ ባሕሪ ብምውዳቕ ኣብ ተመሳሳሊ ዘመን ዓብዪ ሃጓፍ ፈጢሩ’ዩ ይብሉ።

ተመራመርቲ፡ እቲ ዳይኖሰራት ዘጽንተ ኣስትሮይድ ንበይኑ ኣይነበረን ኢሎም

እዚ ቫይረስ ንፈለማ እዋን ብ1967 ዓ.ም [ኣ.ኤ] ኣብ ጀርመን ከተማታት ማርበርግን ፍራንክፈርትን ከምኡ’ውን ኣብ ሰርቢያ ከተማ ቤልግሬድ እዩ ተራእዩ።

ብዛዕባ'ቲ ሓደገኛ ቫይረስ ማርበርግ ክንፈልጦም ዝግብኣና 

እቲ ኣብ ምድብ ኣርባዕተ ከም ዝዀነ ዝንገረሉ ህቦብላ ብሓሙስ ምሸት ናብ ገምገም ባሕሪ ከም ዝተቐልቀለን ኣብቲ ከባቢ ንኣስታት ሽዱሽተ ሰዓታት ከም ዝጸንሐን ኤጀንሲ ምሕደራ ህጹጽ እዋን ፌደራል ሓቢሩ።

ዛጊድ 63 ሰባት ዝቐተለ ህቦብላ ሄለን ናብ ካልኦት ግዝኣታት ኣመሪካ ይዛመት

ካብቶም ኣብ ኣውስትራልያ ኣብ ዘሎ ህቡብ ኣኳርየም (ማያውያን እንስሳታትን ኣታኽልትን ዝነብርሉ ሰብ ሰርሖ ጋብላ) ዝርከቡ ፐንግዊናት ሓደ ፔስቶ እዩ። እዚ ፈርጣዕ ዕሸል ፐንግዊን ኣቓልቦ ዓለም ስሒቡ ኣሎ።


ኣቓልቦ ዓለም ዝሰሓበ ፈርጣዕ ዕሸል ፐንግዊን

ኣብ 1960ታት ሓያሎ መጽናዕትታት ኣብ መንጎ ቸኮላታን ፈጸጋን ዘሎ ርክብ ዳህሲሶም ነይሮም። እቲ ዝዓበየ መጽናዕቲ 65 ተሳተፍቲ ጥራይ ዘሳተፈ ኰይኑ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ዝኾነ ዝምድና ከምዘይረኸበ ይሕብር። ግን ድማ እቲ መጽናዕቲ ኣብ ኣካይድኡ ጉድለታት ነይርዎ እናተብሃለ እዩ ካብ ሽዑ ጀሚሩ ዝንቀፍ።

ቸኮላታ ጠንቂ ፈጸጋ ክኸውን ይኽእል’ዶ?

ብፍላይ ኣብ ወለድን መንእሰያትን ካብ ስማርትፎናት ምሉእ ብምሉእ ክርሕቑ ናይ ምፍታን ዝንባለ እናዓበየ ይመጽእ ኣሎ።
ብርክት ዝበላ ኣብያተ ትምህርቲ ዓባይ ብሪጣንያ ንፖሊሲታት ስማርትፎን ይግምግማ ኣለዋ፤ ውሑዳት ድማ ድሮ ፍጹም እገዳ መሪጸን ኣለዋ። 


ሓደስቲ ስማርትፎን ምግዛእ እንታይ'ዩ ረብሓኡ?

ደቂ ሰባት ብዛዕባ መጻኢ ፍልቀትና ርድኢት ንክህልወና ናብ ሕሉፍ ታሪኽና ክንጥምት የድልየና።