మోనాల్.. అందమైన ఈ పక్షి తన కూత స్థాయిని ఎందుకు పెంచింది?

హిమాలయాల్లో మానవ కార్యకలాపాలు విపరీతంగా పెరగడం వల్ల అక్కడ నివసించే ఒక పక్షి జీవనశైలి, అది ఇతర పక్షులతో సంభాషించే విధానంపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతోందని భారతీయ పరిశోధకులు చేసిన రెండు వేరు వేరు అధ్యయనాల్లో వెల్లడైంది.

ఆ పక్షి పేరు 'మోనాల్'.

ఇది హిమాలయ పర్వత అడవులకు చెందిన ఒక నెమలిలాంటి పక్షి. ఈ పక్షి ఆ ప్రాంత అస్తిత్వం, సంస్కృతి, జనపథాలతో లోతుగా ముడిపడిపోయింది. మోనాల్ మగపక్షి ఆకుపచ్చ, నీలం, రాగి రంగు ఈకలతో ఎంతో ఆకర్షణీయంగా కంటికి ఇంపుగా ఉంటుంది. ఇది ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్ర పక్షి. నేపాల్ జాతీయ పక్షి కూడా.

హిమాలయాల్లో మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, పెరుగుతున్న పర్యటకం వల్ల ఈ పక్షి ఆవాసాలు కుంచించుకుపోతున్నాయని, శబ్ద కాలుష్యం వల్ల తోటి పక్షులతో ఇది సంభాషించే తీరు మారుతోందని అధ్యయనాలు చూపుతున్నాయి.

ఉత్తరాఖండ్‌కు చెందిన పరిశోధకులు ఐదేళ్లపాటు జరిపిన రెండు వేరు వేరు అధ్యయనాల్లో ఈ పక్షికి పొంచి ఉన్న ముప్పును ఎత్తిచూపారు.

పర్వతాల దిగువ భాగంలో ఉండే ఆల్పైన్ పచ్చికబయళ్లలో మానవుల రద్దీ పెరగడం, వాతావరణ మార్పుల కారణంగా మంచు కరుగుతుండటంతో ఇప్పటికే ఈ పక్షులు పర్వతాల్లోని మంచు, రాళ్లు మాత్రమే ఉండే ప్రదేశానికి చేరుకోవాల్సి వస్తోందని మొదటి అధ్యయనం స్పష్టం చేసింది.

మానవ సంచారం పెరగడంతో ఏర్పడుతున్న శబ్దాల మధ్య ఈ పక్షులు తమ కూత స్థాయిని పెంచుకోవాల్సి వస్తోందని మరో అధ్యయనం చెప్పింది.

మోనాల్ తన ఆవాసాన్ని, కూత స్థాయిని మార్చుకోవాల్సిన పరిస్థితి వస్తే మరింత సున్నితమైన పక్షుల పరిస్థితేమిటనే హెచ్చరికను ఈ రెండు అధ్యయనాలు వెల్లడిస్తున్నాయని హిమాలయ పర్వత ప్రాంతాలలో పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం పనిచేస్తున్న విశాల్ సింగ్ చెప్పారు.

మారుతున్న మోనాల్ స్వరస్థాయి

ఈ రెండు అధ్యయనాలకు పరిశోధనా నేతృత్వం వహించిన డాక్టర్‌ రాజీవ్‌ లోచన్‌ బీబీసీతో మాట్లాడుతూ, మోనాల్‌ పక్షిని అధ్యయనం చేయడానికి కారణం దాని నివాస పరిధి పరిమితంగా ఉండటమేనని చెప్పారు. ఈ పక్షి కాలానుగుణంగా పర్వత వాలుల నుంచి , ఎత్తైన ప్రాంతాల్లోని ఆల్పైన్‌ మండలాలకు వలస వెళ్తుంది. అందువల్ల వాయవ్య హిమాలయాల్లో పర్యావరణ వ్యవస్థ ఆరోగ్యాన్ని సూచించే ముఖ్యమైన పక్షిగా ఇది మారిందని ఆయన చెప్పారు.

"ఈ ప్రాంతంలో ఈ జాతి సమస్యలను ఎదుర్కొంటుంటే, ఆ పర్యావరణ మార్పులే ఇతర పక్షులను కూడా ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉంది" అని లోచన్‌ అన్నారు.

అనియంత్రిత పర్యాటకం, వేగంగా పెరుగుతున్న పట్టణీకరణ కారణంగా ఇప్పటికే తీవ్ర ఒత్తిడికి గురవుతున్న సున్నితమైన హిమాలయ పర్యావరణ వ్యవస్థ ఆరోగ్యానికి మోనాల్‌ను ఒక ప్రతీకగా చూడవచ్చని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు.

సుందరమైన ప్రకృతి దృశ్యాలు, జీవవైవిధ్యం కారణంగా ఈ ప్రాంతానికి ఎప్పటి నుంచో పర్యటకులు, ట్రెక్కర్లు, పరిశోధకులు వస్తున్నారు. అయితే గత పదేళ్లలో మౌలిక వసతుల విస్తరణ వేగంగా పెరగడంతో మరిన్ని కొత్త ప్రాంతాలకు చేరుకోవడం సులభమైంది. దీంతో సందర్శకుల సంఖ్య పెరగడంతో పాటు వన్యప్రాణులకు అంతరాయం ఏర్పడుతోంది. దీనికి తోడు పెరుగుతున్న మానవ కార్యకలాపాల ఒత్తిడి ఇప్పటికే బలహీనంగా మారిన ఈ ప్రాంత జీవవైవిధ్యానికి వాతావరణ మార్పు మరో ప్రధాన ముప్పుగా మారుతోందని సూచిస్తోంది.

"ఇక్కడ అనేక అంశాలు ప్రభావం చూపుతున్నాయి. కానీ విస్తృతంగా చూస్తే, ఈ ప్రాంత ఆర్థిక అభివృద్ధి దాని పర్యావరణ సమగ్రతకు అనుగుణంగా సాగకపోవడమే అసలు సమస్య" అని సింగ్‌ అన్నారు.

సంతానోత్పత్తిపై ప్రభావం

వివిధ వాతావరణ పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకున్నా, 2100 నాటికి భారత హిమాలయాల్లో హిమాలయన్‌ మోనాల్‌ నివాస ప్రాంతం మరింత తగ్గి, అస్థిరంగా మారే అవకాశం ఉందని మొదటి అధ్యయనం తెలిపింది.

ప్రస్తుతం ఈ పక్షులు అడవులకు ఎగువన, పర్వతాల్లోని ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో ఉన్న ఆల్పైన్‌ పచ్చిక మైదానాల్లో కనిపిస్తాయి. ఇవి హిమాలయాల్లో కాలానుగుణంగా పశువుల మేతకు, జీవవైవిధ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాంతాల్లో కొన్ని.

ఉత్తరాఖండ్‌, హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ రాష్ట్రాల్లోని హిమాలయ ప్రాంతంలో వాతావరణ మార్పుల వల్ల మోనాల్‌కు అనుకూలమైన నివాస ప్రాంతం ఎలా మారవచ్చో పరిశోధకులు నమూనాల ద్వారా అంచనా వేశారు. ఇందుకోసం ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ శాస్త్ర విభాగమైన అంతర్‌ ప్రభుత్వ వాతావరణ మార్పుల ప్యానెల్‌ అంచనాల్లో ఉపయోగించే ప్రపంచ వాతావరణ నమూనాలు, ఉద్గారాల పరిస్థితులనే వారు ఆధారంగా తీసుకున్నారు.

"మంచు కరుగుతూ, అక్కడ వృక్షసంపద పెరగడంతో మోనాల్‌ పక్షులు ఇప్పుడు హిమాలయాల్లో క్రమంగా మరింత ఎత్తైన ప్రాంతాలకు వెళ్తున్నాయి. దాంతో ఆ ప్రాంతాలు వాటికి అందుబాటులోకి వస్తున్నాయి. అదే సమయంలో, ఆల్పైన్‌ పచ్చిక మైదానాల్లోని సహజ నివాస ప్రాంతాల్లోకి మనుషులు చొచ్చుకురావడంతో అవి మరింత ఎత్తైన ప్రాంతాలకు వెళ్లాల్సి వస్తోంది" అని లోచన్‌ అన్నారు.

వాతావరణ మార్పుల కారణంగా ఈ పక్షులు కొండల్లో మరింత ఎత్తైన ప్రాంతాలకు వెళ్లాల్సి రావడంతో, వాటి కాలానుగుణ వలసలు మరింత కష్టంగా మారవచ్చు. అంతేకాకుండా అవి చిన్నచిన్న,విభజిత ప్రాంతాలకు పరిమితం కావచ్చు. దీంతో వేర్వేరు గుంపుల మధ్య సంతానోత్పత్తి అవకాశాలు తగ్గి, దీర్ఘకాలంలో వాటి సంఖ్య తగ్గిపోయే లేదా కొన్ని ప్రాంతాల్లో పూర్తిగా అంతరించిపోయే ప్రమాదం పెరుగుతుంది. ఇప్పటికే ఈ ముప్పు ఉందని అధ్యయనం పేర్కొంది.

పర్యావరణానికి హెచ్చరిక

లోచన్‌, దినేశ్‌ కుమార్‌ శర్మ, ఆనంద్‌ కుమార్‌ కలిసి నిర్వహించిన రెండో అధ్యయనం మోనాల్‌ పక్షి ప్రవర్తనలో వస్తున్న మార్పులపై దృష్టి పెట్టింది. వీరంతా ఉత్తరాఖండ్‌లోని హేమవతి నందన్‌ బహుగుణ గఢ్వాల్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో పనిచేస్తున్నారు. ఉత్తరాఖండ్‌లోని కేదార్‌నాథ్‌ మస్క్‌ డీర్‌ అభయారణ్యంలోని రెండు లోయల్లో వారు ఈ అధ్యయనం నిర్వహించారు. వాటిలో ఒకటి పర్యటక ప్రాంతమైన చోప్తా. ఇక్కడ వాహనాల రాకపోకలు, సందర్శకుల తాకిడి ఎక్కువగా ఉంటుంది. మరో ప్రాంతమైన మద్మహేశ్వర్‌లో సాధారణంగా పెద్దగా రద్దీ ఉండదు.

మైక్రోఫోన్లు, ఆటోమేటిక్ రికార్డింగ్‌ పరికరాలను ఉపయోగించి రెండు ప్రాంతాల్లో 700కు పైగా మోనాల్‌ పిలుపులను వారు రికార్డు చేశారు. 2023 ఏప్రిల్‌ నుంచి ఏడాది పాటు వాటి శబ్దం స్థాయి, పిలుపు వ్యవధి, పరిసరాల్లోని శబ్ద స్థాయులను కొలిచారు.

శబ్దం ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లోని పక్షులు, ప్రశాంతమైన ప్రాంతాల్లో ఉన్న పక్షులతో పోలిస్తే గణనీమైన గరిష్ఠ స్థాయి శబ్దాలు చేశాయని అధ్యయనం పేర్కొంది.

రికార్డింగ్‌ పరికరాలకు స్పష్టంగా వినిపించినప్పటికీ , మనుషుల చెవులకు అంతగా వినిపించని స్థాయిలో మోనాల్‌ పక్షి పిచ్‌లో స్వల్ప మార్పులను పరిశోధకులు గుర్తించారు.

"దీనర్థం ఆ జాతి పక్షుల శబ్దం చేసే పిచ్‌లో శాశ్వతమైన లేదా పరిణామ క్రమంలో వచ్చిన మార్పు జరిగిందని కాదు. వివిధ రకాల శబ్ద వాతావరణాలకు అనుగుణంగా వాటి ప్రవర్తనలో మార్పులు చేసుకునే సామర్థ్యం ఉందని మా పరిశోధన సూచిస్తోంది" అని లోచన్‌ అన్నారు.

మద్మహేశ్వర్‌ లోయలోని పక్షులతో పోలిస్తే, చోప్తాలోని మోనాల్‌ పక్షులు తక్కువ వ్యవధి ఉన్న శబ్దాలు చేశాయి. వాహనాల రాకపోకలు, పర్యాటకుల రద్దీ వల్ల వచ్చే శబ్దాన్ని అధిగమించి తమ పిలుపు వినిపించేందుకు అవి ఇలా చేస్తున్నట్లు భావిస్తున్నారు.

పక్షుల కూతలు ప్రకృతి ప్రపంచంలో శబ్దం ఆధారంగా జరిగే అత్యంత సంక్లిష్టమైన సమాచార మార్పిడి పద్ధతుల్లో ఒకటి. వాటిలో గణనీయమైన మార్పులు రావడం వల్ల ఇతర విషయాలతో పాటు వాటి సంతానోత్పత్తిపై కూడా ప్రభావం పడవచ్చు.

"పర్యటకుల వాహనాల శబ్దం మధ్య వినిపించేందుకు ఒక జాతి తన పిలుపు స్థాయిని పెంచుకోవాల్సి వచ్చినప్పుడు, లేదా పచ్చిక మైదానాలు రద్దీగా మారడంతో మరింత ఎత్తైన ప్రాంతాలకు వెళ్లాల్సి వచ్చినప్పుడు, హిమాలయాల్లో జీవించే విధానాలను మానవుల ఒత్తిడి ఎలా మారుస్తుందో అది చూపిస్తుంది" అని ఫ్లేమ్‌ యూనివర్సిటీలో పబ్లిక్‌ పాలసీ ప్రొఫెసర్‌, ఐపీసీసీ నివేదికల్లో భాగస్వామి అయిన అంజల్‌ ప్రకాశ్‌ అన్నారు.

తమ అధ్యయనం ప్రాథమిక దశలోనే ఉందని, దీని పరిధిని, లోతును మరింత విస్తరించాలని తాము భావిస్తున్నామని లోచన్‌ చెప్పారు.

ఈ పరిశోధన పర్యావరణంపై పడే ప్రభావాల విషయంలో తుది నిర్ధారణకు రాలేదన్న పరిమితి ఉంది. దీనిపై మరింత పరిశోధన అవసరం. అయితే ఈ రెండు అధ్యయనాలను కలిపి చూస్తే, హిమాలయాల్లో విస్తృత స్థాయిలో పర్యావరణ ఒత్తిడి పెరుగుతోందన్న సంకేతాలు కనిపిస్తున్నాయి.

"మోనాల్‌ పక్షి శబ్దాన్ని వింటున్నప్పుడు, హిమాలయాలు తమకు మరింత స్థలం, నిశ్శబ్దం, సంరక్షణ కావాలని మనలను కోరుతున్నట్లుగా అనిపిస్తుంది" అని ప్రకాశ్‌ అన్నారు.

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,  ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)